Yargıtay 13. Hukuk Dairesi E.2006/11443 K.2006/15446

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca duruşmalı olarak temyiz edilmiş ise de dava miktar itibariyle duruşmaya tabi olmadığından isteğin reddiyle incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten sonra dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, 23.9.1979 tarihinde vefat eden murisi ... ’nin ... 1. Noterliğinin 15.6.1967 tarih ve 2846 yevmiyeli adi ortaklık mukavelesi ile kömür ocağının işletilmesini davalılara bırakması karşılığı davalılarında akit tarihinde kömür fiyatının ton başına 130.

Tl. üzerinden 325 kuruş olarak %2,5 oranında ödeme yapılması öngörüldüğü ve ödemelerin böyle yapıla geldiği halde murisinin ölümünden sonra ödemelerde güçlük çıkardıklarını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1992/,1993 ve 1994 yıllarına ait miras payı oranında intikal eden 1.000.000.000 Tl. alacağın 1992 yılına ait olanın 1.1.1993 tarihinden 1993 yılına ait olanın 1.1.1994 tarihinden ve 1994 yılına ait olanında 1.1.1995 tarihinden itibaren bankaların ticari krediye uyguladıkları faiz oranıyla birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalılar, adi ortaklık sözleşmesinin bütün hak ve vecibeleri ile birlikte ... Ltd. Şirketine devredildiği için davalılardan ...’e husumetin düşmeyeceğini, kömür ocağından cevher devredip işletildiği müddetçe ton başına ödemenin 325 kuruş olduğunu, sözleşmenin hiçbir maddesinde%2,5 oranından bahis olmadığını 1992 yılı üretim ve satışından ... ton başına 325 kuruş ve 1993 yılı kömür bedeli hissesinin vekili olan davacının oğluna 18.5.1993 tarihinde ödendiğini, 1992 yılı için mükerrer ödenen toplam 6.118.125 Tl. 1994 yılında ödenmesi gereken rakamlardan mahsup edilerek bakiyesi 4.282.000 Tl.nında ödendiği savunularak davanın reddini dilemişlerdir.

Davacı, murisi ...’in davalı ... ile yaptığı 15.6.1997 tarihli adi ortaklık sözleşmesi ile ödenmesi kararlaştırılan ton başına %2,5 oranında kömür bedeli ve her yıl için bir kamyon yakacak kömürün eşinin ölümüne kadar düzenli olarak ödenirken, 23.9.1979 tarihinde ölümü ile ödemelerin aksamaya başladığını, ayrıca sözleşmedeki ton başına 130 TL. fiyat belirlendiğini, sözleşmenin yapıldığı tarihteki bir ton kömür bedelinin ton başına ödenmesi kararlaştırılan 325 kuruşa oranlandığında %2.5 oranının bulunduğunu, sözleşme yapılırken öngörülen oranın %2,5 olduğu halde, davalının 325 kuruş esas alınarak ödeme yapmaya çalıştığını, bildirerek,

yıllık istihsal miktarının %2,5 oranına göre kömür alacağı olduğunun tespiti ile şimdilik 1.000.000.000 TL. alacağının tahsili için eldeki davayı açmıştır. Davalı, sözleşmenin 3. maddesinde ton başına 325 kuruş ödenmesinin kararlaştırıldığını, hiçbir zaman bunu aşan bir ödeme yapmadıklarını, %2,5 oran üzerinde fiili bir kararlaştırmada olmadığını savunmuştur.

Mahkemece davanın kabulüne ilişkin karar tarafların temyizi üzerine dairemizce 2.11.2001 tarihli ve 2001/6818 esas 9923 karar sayılı ilamı ile özetle "sözleşmenin 5. maddesinde ton başına 130 Tl. olarak belirlenen miktarın davacının murisinin 3. kişilere olan borcunun ödenmesi için belirlendiğini, 15.6.1967 tarihli adi ortaklık sözleşmesinin 3. maddesinde ton başına 325 kuruş ödenmesi, 5. maddesinde her yıl eleküstü bir kamyon yakacak verilmesinin kararlaştırıldığı,

davalının 1993 ve 1994 yıllarında davacıya sürekli artan miktarlarda ödeme yaptığı, tarafların 325 kuruş sabit fiyatına bağlı kalmadıklarından, ihtilafsız dönemde ödenen rödövans bedelinin belirlenmesi, taraf delilleri toplanarak 325 kuruşu aşan bir oranda taraflar arasında kararlaştırma olup olmadığının tespitinin yapılması" gerekçesi ile araştırmaya yönelik olarak bozulmuştur.

Davalıların talebi üzerine yapılan karar düzeltme incelenmesinde dairemiz 2002/3589 esas, 2002/5668 karar sayılı karar düzeltme ilamı ile, "ihtilafsız dönemdeki ödemeler tespit edilirken, davalının yaptığı ödemelerin 325 kuruş üzerinden rödövans ücreti ve bir kamyon yakacak bedeli toplam karşılığı olarak ödenip ödemediğinin de araştırılması, ihtilafsız dönemlere ait ticari defterlerinde incelenmesi" vurgulanarak bozma ilamındaki gerekçeler genişletilmiştir.

Mahkemece,bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; hüküm davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Taraflar arasındaki ihtilaf sözleşmede ton başına 325 kuruş rödüvans ödemesi karalaştırılmış ise de tarafların sözleşmeden sonra 325 kuruşu aşar şekilde , davacı iddiasına göre ton başına %2.5 oranında ödeme yapılması

konusunda sonradan bir anlaşma yapılıp yapılmadığı noktasındadır. Bozma ve karar düzeltme ilamları çerçevesinde ibrazı istenen dava konusu ihtilaflı dönemlerden önceki yıllara ilişkin ticari defterler dava tarihi itibariyle saklama mecburiyeti olmadığından davalı tarafından ibraz edilememiştir.

Davalının dosyaya sunduğu 10.11.2003 tarihli dilekçesinde dava konusu 1992-1993 -1994 yılları için toplam 667.083 ton kömür istihsal edildiği, 325 kuruş üzerinden 1.626.014 Tl. rödüvans bedeli ile 1992-1993-1994 yılları için bir kamyon eleküstü yakacak kömür bedeli olarakta 26.703.000 TL. ödendiği, toplam olarak 28.329.014 Tl. ödeme yapıldığını bildirmiştir.

Yine bozma ilamında da açıkça belirtildiği üzere davalı 7.9.1994 tarihinde 4.996.875 Tl, 8.9.1994 tarihinde 6.118.125 Tl, 12.9.1994 tarihinde 1.483.392 Tl, 23.2.1995 tarihinde 4.303.000 Tl. ile 12.10.1994 tarihinde 12.598.392 Tl. 3.11.1994 tarihinde 15.750.000 Tl. de tevdi mahalline yatırmak suretiyle sözleşmeden dolayı davacıya ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır.

Davalı tüm bu ödemelerin sabit rödüvans bedeli ile bir kamyon yakacak bedeli olduğu için sürekli artarak ödendiğini savunmuş ise de aynı yıl içinde birden fazla ve sürekli artan şekilde ödeme yapılmaya devam edildiğinden, ihtilafsız dönem ticari defterleri yasal olarak saklama süreleri geçtiği için ibrazda edilemediğinden, taraflar arasındaki ihtilafın çözümü davalının yaptığı ödemelerin savunmalarında olduğu gibi sabit rödüvans bedeli ile bir kamyon yakacak kömür bedeli toplamı olup olmadığının tespitine bağlıdır.

Mahkemece ihtilaflı dönemlerde, bir kamyon eleküstü yakacak kömür bedelinin ne kadar olabileceğinin, ilgili kurumlardan ve piyasa araştırması yapılarak,gerekirse bu konuda bilirkişi incelemeside yapılarak tespiti ile, eğer yapılan ödemeler sabit rödüvans bedeli ile tesbit edilecek bir kamyon yakacak kömür bedeli toplamını aşıyorsa, tarafların sözleşmede kararlaştırılan 325 kuruş sabit fiyatla bağlı kalmadıklarının kabulü gerekir.

Açıklanan şekilde, bozma ve karar düzeltme ilamlarınında da izah edildiği üzere araştırma yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.