Yargıtay 13. Hukuk Dairesi E.2006/50 K.2006/4507

Taraflar arasındaki tesbit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, artezyen kuyusundaki suyun murisin işlettiği fırında tükettiğinden bahisle, davalının kendisini zorla atıksu abonesi yaptığını bildirip, 9.7.1998-31.3.2004 dönemi için fatura taahhuku yapıldığını kuyunun devamlı kapalı olduğunu, ve kullanılmadığını ileri sürerek, borçsuzluğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davalı, atıksu abonesi olan davalıya yapılan tahakkukların yasa ve yönetmeliklere uygun olduğunu bildirerek yersiz olan davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, atıksu yönünüden taahhuk ve tahsilat yapmaya yetkili organların sonradan yürürlüğe giren yasalar ile atıksu bedelinin karşılığının çevre temizlik vergisi kapsamı ve içine dahil edildiğinden davanın kabulü ile borçlu olmadığının tesbitine karar verilmiş; hüküm, davalı İZSU idaresi tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı İZSU idaresi, 3905 sayılı yasa ile değişik 2560 sayılı yasa gereği kurulmuştur. İzmir de kullanma suyu ve atıksular için tesisler kurmak tarifeler hazırlamak ve bu sular için para tahsil etmek görev ve yetkisiyle donatılmış bu yetkiler adı geçen idarenin tekeline verilmiştir. Her abonenin kullandığı kadar atıksu ürettiği kuşkusuzdur.

2560 sayılı İSKi yasasının 6/f 11/e, 13/a ve 23. maddelerine göre davacı İZSU idaresinin atıksuların boşaltılmasından,tarifeler yapıp ücret tahsil etmeye yetkili olduğu anlaşılmaktadır. Atıksu bedeli, ücret niteliğindedir. Davacı idare tesis amacını gerçekleştirmek için halkın, mahalli ve müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan mahalli bir kamu tüzel kişiliğidir. Müstakil bütçeli kamu idareleri organları vasıtasıyla iradelerini açıklarlar.

Davacı idarenin davalı ile sözleşme yapması yasadan ... bir yetki kullanımıdır.

Olayın aydınlığa çıkarılması için tarifesine göre alınan atıksu bedelinin vergi, resim harç ve benzeri yükümlülük olup olmadığının da incelenmesi gerekmektedir.

Bilindiği gibi vergi, kamu giderlerini karşılamak amacıyla yasalarla ... ve tüzel kişilerden mali güçlerine göre istenen bir yükümlülüktür. Vergi belirli bir hizmetten doğrudan yararlanma karşılığı olmayıp, tüm kamu hizmetleri için yapılan giderlere ortak katılma payını ifade eder. Harç, fertlerin ... menfaatlerine ilişkin olarak kamu kurumları ve hizmetlerinden yararlanması karşılığında yaptıkları ödemelerdir.

Kişilerin kendi lehine kamu eliyle ... bir yarar sağlanması harcın önemli bir vasfını teşkil eder. Resim ise harca benzer bir biçimde, devlet dairelerinde kamu kuruluşlarında görülen hizmetin ve yapılan giderlerin karşılığında yalnız o işle ilgili olarak ... ve tüzel kişilerden sağlanan gelirlerdir. Vergi, resim, harç benzeri mali yükümlülük ise kişilerden kimi kamu hizmetleri karşılığında ya da bir hizmet karşılığı olmaksızın kamu gücüne dayanılarak alınan paralardır.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerinin ortak özellikleri kamu gücüne dayanılarak ... taraflı iradeyle alınmaları gereğinde zorla alınmaları ve yasayla konulmalarıdır.

Atıksu bedeli ise, bir tarifeye ve abonman sözleşmesine dayanılarak alınmaktadır. Başka bir anlatımla kişi ile idare arasında abonman sözleşmesi ilişkisi doğmakta, idare bu ilişkiden sonra yürürlükte olan tarifeler uyarınca ücret tahakkuk ettirmektedir. Ödemenin hukuksal dayanağı kamu gücüne değil tarifeye ve iki taraf arasında yapılan abonman sözleşmesine dayanmaktadır. İZSU ile davalı abone arasındaki sözleşme daha ziyade iltihaki sözleşme tipine uymaktadır.

Hizmetin tekel nitelikte olması ve çok kişiye götürülme zorunluluğu için çoğunlukla tip sözleşmeyle ve kişilerin bu sözleşmelere katılımıyla gerçekleşmesini zorunlu kılmaktadır.

Nitekim Anayasa Mahkemesi 14.2.1991 gün esasa 1990/18, karar 1991/4 sayılı kararında atıksu bedelinin vergi, resim ve bunların benzeri olmadığını, istenen bedelin, ... hukuku ilişkisinden ... iltihaki bir sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan alacak olduğunu, atıksu bedelinin tahsiline olanak sağlayan 2560 sayılı yasanın 6/f , 11/e ve 13 delerinin Anayasanın 10 ve 73. maddelerine aykırı olmadığına karar verilmiştir.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 3914 sayılı yasa ile değişik mükerrer 44 maddeleri ile getirilen Çevre Temizlik Vergisi, Belediyenin kamu gücüne dayanarak tahsil ettiği bir vergidir. Mükerrer 44/12 fıkrasına göre su ve kanalizasyon hizmetleri ayrı bir kanunla düzenlenmiş bulunan belediyelerde ise, atıksu bedelinin tahsiline ilişkin

uygulama kendi kanunlarındaki hükümlere tabidir. ... Bakanlığının 8.1.1994 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan tebliğin 9 maddesinde de “ halen atıksu bedeli almakta olan belediyelerce ayrıca bu vergi alınmayacaktır” denilmektedir. Tüm bu açıklamaların ışığı altında atıksu bedelinin çevre temizlik vergisi olmadığı ... hukuk ilişkisine dayalı olarak davacı İZSU idaresi tarafından davalı aboneden talep edilebileceği nazara alınarak davanın esasına girilip inceleme yapılmak suretiyle hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken, mahkemece aksine düşüncelerle yasaların değerlendirilmesinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.