Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2008/11638 K.2008/12508

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 17.08.2001-15.03.2002 gününde verilen dilekçeler ile geçit hakkı istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 12.02.2008 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı vekili, davalı Hazine vekili ve davalı Hesna Şener ve arkadaşları vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı 403 parsel sayılı taşınmazı lehine, davalılara ait 414 ve 415 parsel sayılı taşınmazlar aleyhine 12-14 metre genişliğinde geçit hakkı tesisini istemiş, bilahare yol genişliğine ilişkin istemini ıslahla 18-20 metreye çıkartmıştır.

Davalı Hazine vekili ile birleşen davanın davalıları kendi parsellerinden geçit hakkı kurulmasının uygun olmadığını savunmuşlardır.

Mahkemece, davalılara ait 414 ve 415 parsel sayılı taşınmazlardan 3 metre genişliğinde geçit hakkı kurulmasına karar verilmiştir.

Hükmü davacı vekili ile davalı Hazine vekili ve davalı ... ve arkadaşları vekili temyiz etmişlerdir.

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesine dayanılarak açılmış geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir. Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine mutlak geçit ihtiyacı veya geçit yoksunluğu, ikincisine de nispi geçit ihtiyacı ya da geçit yetersizliği denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

Türk Medeni Kanununun 747/2. maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının subjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazların kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi olanaklı değil ise bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilecekse, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kriterler esas alınarak belirlenmelidir. Saptanacak bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin saptanmasından sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3. maddesi uyarınca tapu siciline kaydı da gereklidir.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

Bu bilgiler ışında somut olaya bakıldığında;

1-Davacının yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Hükme dayanak teşkil eden 19.11.2007 günlü teknik bilirkişi raporunda geçit güzergahı olarak belirlenen 414 sayılı parselin kırmızı renkle gösterilen kısmı ile 415 sayılı parselin mavi renkle gösterilen kısmı arasında hiçbir bağlantı yoktur. Sözü edilen krokide 569 sayılı parsel olarak görülen bu kısım, birleşen Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/152 esas numaralı dosyasında 18.06.2003 günlü bilirkişi raporuna ekli krokide kurudere olarak gösterilmiştir.

Geçit hakları lehine hüküm kurulan taşınmazdan bağlanacağı anayola kadar kesintisiz devam etmek zorunda olup, mahkemece 569 sayılı parselin maliki ve vasfı araştırılarak, niteliği itibariyle aleyhine geçit hakkı kurulabilecek bir taşınmaz olduğu takdirde, maliklerinin harçlı bir dilekçe ile davaya katılması veya malikleri aleyhine ayrı bir dava açılarak eldeki dosya ile birleştirilmesi ve keza krokide görüldüğü şekilde bir güzergahtan verilecek geçit hakkının 393 sayılı parselin kuzeyinden geçmesinin de zorunlu olacağı göz önüne alınmak suretiyle sözü edilen 393 parsel sayılı taşınmaz maliklerinin de davaya katılımı sağlanarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması yerinde görülmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.

Kabule göre de; tesis edilen geçit hakkı ...-... karayoluna bağlanmaktadır. Birleşen dosyadaki bilirkişi raporunda “tesis edilen geçit devlet karayoluna çıkıyor ise trafik güvenliğinin sağlanması açısından bu çıkışın uygun olup olmadığının” Karayolları Genel Müdürlüğünden sorulması gerektiği bildirilmiştir. Keza bizzat davalı vekili 03.05.2007 günlü dilekçesinde Karayolları Bölge Müdürlüğünün keşif mahallinde duble yol çalışması yaptığından söz etmiştir.

Hal böyle olunca mahkemece, geçitin bağlandığı yolun erişme kontrollü devlet karayolu olup olmadığı ve böyle olduğu takdirde belirlenen güzergahtan geçit hakkı tesisinin uygun olup olamadığının Karayolları Genel Müdürlüğünden sorulmaksızın karar vermiş olması doğru değildir.