Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2008/11749 K.2008/15048

Davacılar vekili tarafından, davalılar aleyhine 01.11.2006 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın kabulüne dair verilen 29.05.2008 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davalı ... İnşaat A.Ş. vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 02.12.2008 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalı gelmedi. Davalı ... ile karşı taraftan davacılar vekili Av.... geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesine dayanılarak açılmış geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir. Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazların kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi olanaklı değil ise bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilecekse, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Bu ilkeler ışığında somut olaya gelince;

Mahkemece, davacıların tapu ile malik olduğu 310 ve 332 parsellerin yararına, fen bilirkişisinin 08.10.2007 günlü rapor ve ekindeki krokiler esas alınarak davalılar adına kayıtlı 2525, 312 ve 324 parseller üzerinden geçit hakkı tesisine karar verilmiştir.

Davacı taşınmazlarının mutlak geçit ihtiyacı içinde olduğu ortadadır. Dosyada bulunan paftaya göre davacı taşınmazları ile davalı 324 parselin güneyinde kadastro yolu bulunmaktadır. Mahkemece davacı taşınmazların davalı 324 parsel üzerinden kadastro yoluna ulaşması sağlandıktan sonra devamında 324 parselden geçerek batıdaki hali arazi geçildikten sonra davalı 2525 parseli ortadan bölecek şekilde ve 6 metre eninde geçit hakkı tesis edilerek daha batıda bulunan kadastro yoluna çıkışı sağlanmıştır.

Geçit tesisine ilişkin davaların nedeni, tapulama veya kadastro işlemi yapılırken ihtiyaç sahibi taşınmazın genel yola bağlantısının kurulmamasıdır. Objektif kriterlere göre davacı taşınmazlarının genel yola bağlantısının kurulmasıyla yetinilmesi gerekir. Somut olayda davacıların subjektif arzuları dikkate alınarak genel yola çıktıktan sonra başka parseller üzerinden geçit tesis etmek suretiyle değişik yollara ulaşmaya çalışmak geçit davalarının amacına uygun değildir.

Öte yandan geçitin kesintisiz olarak kurulması gerekir. Davalı 312 parselin batısında hali arazi bulunmaktadır. Burası atlanılmak suretiyle daha batıda 2525 parsel üzerinden geçit hakkı kurulmuştur. Türk Medeni Kanununun 715.maddesi uyarınca hali arazi gibi tarıma elverişli olmayan yerler, kimsenin mülkiyetinde olmayan ve özel mülkiyete konu teşkil etmeyen yerlerden olduğundan, buralardan davacılara şahsi irtifak hakkı sağlama olanağı yoktur. Böylece geçitin kesintisiz olması ilkesine uyulmamıştır. Diğer yandan davalı 2525 parselin ikiye bölünerek, kullanım bütünlünün bozulması doğru olmamıştır.

Kabule göre de;

Yararına geçit kurulacak taşınmazların tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak, özellikle tarım alanlarının nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsallerine göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine kara vermek gerekir. Bu miktarı aşan bir yol verilecekse bunun gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir. Geçitin 6 metre eninde tesis edilmiş olması da Dairemizin uygulamalarına aykırı olmuştur.

Ayrıca, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 388 ve 389.maddeleri gereğince hüküm fıkrasının çok açık olması gerekir. Yani, hüküm fıkrasında verilen karar ile taraflara yükletilen ve bahşedilen vazife ve haklar hiçbir tereddüdü gerektirmeyecek ve infazda şüphe uyandırmayacak biçimde çok açık olarak yazılmalıdır. Mahkemenin kararın eki saydığı 08.10.2007 tarihli rapor ve krokilerde geçit güzergahı bir bütün halinde gösterilmemiş, geçitin kesintisizliği ilkesi bozulmuştur.

Yukarıda belirtilen eksiklikler ve yanlışlıklar giderilmeden yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş hükmün bozulması gerekmiştir.