Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2008/14725 K.2009/3876

Davacılar vekili tarafından, davalı aleyhine 27.06.2002 gününde verilen dilekçe ile bağışlanan malların rücu koşullarının oluşması nedeniyle istirdadı istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın reddine dair verilen 14.05.2007 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davacılar vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 17.02.2009 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davacılar ... vd. vekilleri Av.... vd. ile davalı ... vekilleri Av.... ve Av.... geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra katılanların sözlü açıklamaları dinlendi. Duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, bağıştan rücu nedenine dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

Davalı, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davada kendisine husumet yöneltilemeyeceğini, kaldı ki davada dayanılan bazı basın organlarında çıkan haberlerin kaynağının kendisi olmadığını, açılan davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, dava rücu sebebine ıttıla gününden itibaren 1 yıllık süre içerisinde açılmadığından ve bağışlamadan rücu koşulları gerçekleşmediğinden söz edilerek reddedilmiştir.

Hükmü, davacılar temyiz etmiştir.

Eldeki davada öncelikle üzerinde durulması gereken husus, bağıştan rücu için Borçlar Kanununun 246.maddesinin ilk fıkrasında öngörülen hak düşürücü sürenin geçip geçmediğinin tespitidir. Mahkemece, rücu sebebine ıttıla gününden itibaren 1 yıllık süre içerisinde açılmadığı ve bağışlamadan rücu koşulları gerçekleşmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de;

bağışlayanın, bağışlamadan rücu için rücu sebebini öğrendiği günden başlayarak 1 yıl içinde rücu beyanını açıklaması yeterlidir. Ayrıca, bağışlama ifa edildiğinde, bağışlayanın bağışlamadan rücu ettiğine dair irade beyanının bağışlanana ulaşmasından itibaren 1 yıl içerisinde sebepsiz zenginleşmeye dayanılarak istirdat (alacak) davası açılabilir. Davacıların bağıştan rücu sebebi olarak gösterdikleri ve davalının da imzası bulunan ihtarname 14.05.2001 tarihlidir.

Yine davalının da imzası ile katıldığı davacıların yabancı ortağı olan Pepsi Co.Int. One Pepsi Way Somers NY şirketine gönderilen mektubun tarihi ise 30.07.2001’dir. Davanın, davacıların bağıştan rücu iradelerini gösteren 13.05.2002 tarihli ihtarnameden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre geçmeden 27.06.2002 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır. Yapılan bu saptama gözden kaçırılarak mahkemenin hak düşürücü sürenin geçtiği nedeniyle de davayı reddetmiş olması isabetli değildir.

Davacıların, çekişmenin esasına yönelik temyiz itirazlarına gelince; Kısaca bir tanımlama yapmak gerekirse, bağışlama; hayattakiler arasında teberru amacıyla yapılmış kazandırıcı bir işlemdir. Bağışlama aktinde, bir tarafın malvarlığında azalma, buna karşılık diğer tarafın malvarlığında ise bir çoğalma meydana gelir. Bağışlamanın konusunu, temliki mümkün olan herhangi bir şey veya hak teşkil edebilir.

Dava dilekçesi incelendiğinde; davacıların, davalıya üç ayrı nedenle bağışlama yaptıklarını iddia ettikleri görülmektedir. Bunlardan ilki, 28.09.1998 tarihinde İnterbank Bakırköy şubesinden davalının hesabına havale edilen 1.007.893,- ABD Doları, ikincisi elden verildiği iddia edilen 900.000,- ABD Doları, üçüncüsü ise bazı şirket hisse senetlerinin bağışıdır.

Yine dava dilekçesinde her ne kadar davacılar, davalının 18.11.1997 tarihinde tapuda üçüncü kişiden satın alarak maliki olduğu 338 ada 72 parseldeki 10 numaralı tripleks bağımsız bölümün tapu kaydının iptali ile adlarına tescilini istemiş iseler de, gerçek iradelerinin yapılan bağışların geri alınması olduğu, tapu iptali ve tescil isteminin alacağın sağlanması amacıyla ileri sürüldüğü anlaşılmaktadır.

Kısaca dava, havale yoluyla davalıya gönderilen 1.007.893,- ABD Doları, elden bağışlandığı iddia edilen 900.000,-ABD Doları ile yine bağışlandığı ileri sürülen bazı şirketlerdeki hisse devirlerinin, bağıştan rücu sebebiyle geri alınması istemine ilişkindir.

Gerçekten, dosyada yer alan bilgi ve belgelerden davacıların müşterek hesaplarındaki 1.007.893,-ABD Dolarını 28.09.1998 tarihinde davalının hesabına havale ettikleri, bu miktarın davalının hesabına geçmesiyle bağışlama aktinin tamamlandığı anlaşılmaktadır. Esasen, davalının 1.007.893,-ABD Dolarını almadığına dair bir savunması da yoktur.

Borçlar Kanununun “İptal-Bağışlanan Malların İstirdadı” başlıklı 244.maddesine göre bağıştan rücu nedenleri;

1-Bağışlanan, bağışlayana yahut yakınlarından birine karşı ağır bir cürüm irtikap ederse,

2-Bağışlanan, bağışlayana veya ailesi için kanunen mükellef olduğu vazifelere karşı ehemmiyetli bir surette riayetsizlikte bulunmuş ise,

3-Bağışlanan, bağışlamayı takyit eden mükellefiyeti haklı bir sebep olmasızın icra etmezse, şeklinde sıralanmıştır.

Eldeki davada, anılan yasa hükmü uyarınca bağıştan rücu nedenlerinin gerçekleşip gerçekleşmediği hususunun incelenmesi gerekmektedir.

Yasa maddesinin 1.bendindeki “bağışlayana yahut yakınlarından birine karşı ağır bir cürüm irtikap ederse” sözlerinden, bağışlamadan sonra bağışlayana karşı ağır bir suç işlenmesini anlamak gerekir.

2.bendinde yazılan “bağışlayana veya ailesi için kanunen mükellef olduğu vazifelere karşı ehemmiyetli bir surette riayetsizlik…” sözlerinden de özellikle bağışlananın, bağışlayana veya ailesine karşı hakaret etmesi, ana baba - evlat ilişkisine uygun düşmeyen davranışlarda bulunulması gibi durumları anlamak gerekir. Kuşkusuz, bu hükümleri bir kalıba sığdırmak mümkün değildir.

Bağıştan rücu (dönme) sebeplerinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin, bu madde hükümleriyle birlikte olayların kapsamları, nitelikleri ve özellikle de önem dereceleri göz önünde bulundurularak tayini gerekecektir. Burada belirtilmesi gereken diğer bir husus ise, Türk toplumunun sosyal ve geleneksel yapısı içerisinde aile yaşamında anne ve babanın saygın bir yeri olduğudur. Çünkü, Türk toplumu aile yaşamında anne-babayı adeta kutsal kişi olarak kabul etmiştir.

Bağıştan rücu koşullarının oluşup oluşmadığının somut olay bakımından incelenmesine gelince;

Davalının da imzası bulunan 14.05.2001 tarihli ihtarname, davacılara gönderilmiş ve ancak bu ihtarnamede daha sonra bilgi için başvurulacak kişilerin isimleri yazıldıktan sonra başvurulacak merciler arasında “TC İçişleri Bakanlığı, TC İçişleri Bakanlığı Organize Suçlar Daire Başkanlığı, Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcılığı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul Valiliği, TC Maliye Bakanlığı, Gelirler Genel Müdürlüğü, İstanbul Defterdarlığı ve sair yetkili merciler” olarak sıralanmıştır.

Yine bu ihtarnamede davalı, kendisinin de yönetim kurulu üyesi olduğu şirketlerde davacıların “vergi kaçakçılığı, suç oluşturulan fiiller için örgütlü davranışlarla Ceza Kanunlarına, Ticaret Kanununa aykırı davranışlara muhalefet ettiğini…” bu durumu davacılar dahil diğer yönetim kurulu üyelerine bildirdiklerini ve yolsuzluk ve kanunsuzlukların durdurulmasını talep ettiklerini, mali ve cezai sorumluluğu gerektiren bu durumun önüne geçemediklerini, örnek olarak Dr.....’in muayenehanesine Vergi Usul Kanununa göre ağır cezalık suçu gerektiren harcamalar yapıldığını, kambiyo mevzuatının ihlal edildiğini, Amerika Birleşik devletlerine,

şirkete yabancı hekim gönderildiğini, giderlerini şirketlerin karşıladığını, şirketlerle ilgisiz kişi ve kurumlara ödemeler yapıldığını, böylece yabancı ortakların hisselerinin kısıtlandığını, bazı şirketlerin içlerinin boşaltıldığını ve değer kaybına uğratıldığını, özel olarak çalıştırılan kişilerin şirket kadrosunda gösterilmesi suretiyle mevzuata aykırı davranıldığını, özel konutların yapımı ve tadilatı için şirket kasasından ödemelerde bulunulduğunu, şirket defterlerinin yasal niteliği ve değerinin yok edildiğini iddia etmiştir.

Davalı, aynı iddiaları içeren bir mektubu da 30.07.2001 tarihinde yabancı ortağı olan Pepsi Co.İnv. (Europe) IBV Richmand, 63 Kew Road Surrey, England adresine ve bilgi için de şirketin Amerika’daki merkezine göndermiştir. Davalı tarafından gerek 14.05.2001 tarihli ihtarda, gerekse 30.07.2001 tarihli mektupta geçen iddialarla ilgili olarak resmi mercilere herhangi bir başvuru yapıldığı kanıtlanmamıştır.

Davalının anne ve babası olan davacılara yönelttiği vergi kaçakçılığı suçu oluşturan fiiller için örgütlü davranışta bulundukları, Ceza Kanunlarına aykırı davrandıkları ve bu eylemleri organize ettikleri iddiaları şikayet hakkının kullanılmasının ötesinde ciddi bir suçlamadır. Bu suçlamaların, anne-baba olan davacıları fazlasıyla üzeceği de bir gerçektir.

Kaldı ki, dinlenen tanıklar bu suçlamalar sebebiyle anne ve babanın derin üzüntü içerisine düştüğünü, aile bağlarında kopmalar meydana geldiğini ifade etmiştir.

Dosya kapsamına, olayların gelişimine ve özellikle yukarıda sözü edilen ihtarname ve mektupta öne sürülen iddialara, bu iddialar karşısında davalının kendisine bağışta bulunan ana-babasına karşı Türk toplumunun aile anlayışına göre kabul edilemeyecek davranışlarda bulunduğu ve bu suretle Borçlar Kanununun 244.maddesinin 2.fıkrasındaki bağıştan rücu sebebinin gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Bağışlayan davacıların ise, yaptıkları bağış sebebiyle davalı üzerinde haksız bir baskı kurmak gibi bir girişimleri de yoktur. Davalının yersiz tutum ve davranışları mirastan ıskatını gerektirecek önemde olmasa da bağıştan rücu sebebinin varlığını kabul için yeterlidir.

Sonuç olarak, davacılar 28.09.1998 tarihinde İnterbank Bakırköy şubesinden davalının hesabına havale ettikleri 1.007.893,- ABD Dolarının bağışlandığını kanıtlamış ise de, elden verildiği iddia edilen 900.000,- ABD Doları ile bazı şirket hisse senetlerinin bağışlandığı iddialarını kanıtlayamamışlardır. Varlığı kanıtlanan 1.007.893,-ABD Dolarının davalının malvarlığında kalması artık sebepsiz zenginleşme oluşturacağından, bu miktarın davacılara iadesi gerekir.

Mahkemece, yapılan bu saptamalar gözden kaçırılarak hak düşürücü sürenin geçtiği ve bağışlamadan rücu koşullarının gerçekleşmediği gerekçesiyle davanın bütünüyle reddi doğru olmamış, kararın açıklanan tüm bu sebeplerle bozulması gerekmiştir.