Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2008/4398 K.2008/6069

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 13.10.2004 gününde verilen dilekçe ile maden arama katkı payı alacağı istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın reddine dair verilen 26.05.2006 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

_K A R A R_

Dava, 29.08.1990 tarihli rödövans sözleşmesinden kaynaklanan rödovans payı alacağının tahsili istemiyle açılmıştır.

Davalı, rödovans sözleşmesinin 6/e maddesi hükmünce rödovans payının ancak sahada üretim yapılması halinde ödeneceğini, dava konusu dönemi kapsayan tarihlerde üretim yapılmadığını, açılan davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, dava savunma doğrultusunda reddedilmiştir.

Hükmü, davacı temyiz etmiştir.

Taraflar arasında 29.08.1990 günlü sözleşme içeriğinde ve sözleşme süresinin 08.11.2001 tarihinde sona erdiği hususunda bir uyuşmazlık yoktur. Uyuşmazlık sözleşmelerin devam ettiği 1998, 1999, 2000ve 2001 yıllarında davacının rödevans payı talep edip edemeyeceği noktasındadır.

Yanlar arasındaki sözleşmenin 6/e maddesinde «…..işletmeci ayrıca işletmenin ömrü boyunca ürettiği cevherin (DİYATOMİT..) beher tonu için ocakbaşı satış fiyatının yüzde (yüzde beş) MTA’ya ödemeyi taahhüt eder…» hükmüne yer verilmiştir. Diğer taraftan; aynı sözleşmesinin «zorlayıcı sebepler» başlıklı 10. maddesinde «işletmeci kuruluş aşağıdaki zorlayıcı sebepler dışında sahada sürekli madencilik faaliyetini sürdürmek zorundadır» hükmü bulunmaktadır. Sözleşmede zorlayıcı sebep olarak kabul edilen nedenler

de sıralanmıştır. Sözleşmenin anılan hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, davalının zorlayıcı sebepler yoksa madencilik faaliyeti sürdürmek zorunda olduğu, 6/e maddesine göre de madencilik faaliyetlerinden elde edeceği ocakbaşı satış fiyatının yüzde beşini davacıya rödevans payı olarak ödemesi gerektiği sonucu çıkmaktadır.

Eldeki uyuşmazlıkta davalı rödevans payı ödememesini gerektiren ve sözleşmenin 10. maddesinden sayılan zorlayıcı sebebin varlığını ileri sürmediğinden, davacı sözleşmenin 6/e maddesinden yararlanarak dava konusu yaptığı döneme ilişkin maden arama katkı payını davalıdan isteyebilir.

Esasen, aksine sözleşme hükmü bulunmadığı sürece hasılat kira sözleşmelerine uygulanması zorunlu Borçlar Kanununun 274. maddesine göre de, kiralayanın kiralananı akid dairesinde kullanmaya hazır bulundurduğu sürece kiracı kiranın tamamını ödemekle yükümlüdür.

Bütün bu açıklamalardan sonra mahkemece yapılması gereken iş; konusunda uzman kişilerden oluşacak bilirkişi kuruluna davacının talebe haklı olduğu maden arama katkı payı tutarını sözleşmenin 6/e ve (g) maddeleri doğrultusunda hesaplatmak, bu konuda Yargıtay denetimine elverişli ayrıntılı ve gerekçeli alınacak rapor sonucuna uygun karar vermek olmalıdır. Mahkemece bu yönler göz ardı edilerek ve hukuki olan konuda bilirkişi raporuna bağlı kalınarak yazılı bazı gerekçelerle davanın reddi doğru olmadığından, karar bozulmalıdır.