Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2009/3521 K.2009/6131

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 31.07.2007 gününde verilen dilekçe ile hasılat kirası ilişkisinden kaynaklanan ve peşin ödemeye rağmen kullanılmayan döneme ilişkin kira parasının istirdadı istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın kabulüne dair verilen 31.12.2008 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 12.05.2009 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalı vekili Av.Münir ...ile karşı taraftan davacı vekili Av.... geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamalır dinlendi. Duruşmanın bittiği bildirildi. ... karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, 01.11.2000 tarihli hasılat kira ilişkisinden kaynaklanan ve peşin ödendiği halde kullanılmayan döneme ait 60.000 USD’nın ıslah yoluyla artırılan talep ise 21.500 USD’nın geri alınması istemlerine ilişkindir.

Davalı, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davacının ödediği kira bedelinden istirdadı gereken 60.000 USD için 15.03.2006 tarihinde, 21.500 USD için ise ıslah tarihi 08.07.2008 tarihinden itibaren faiziyle birlikte fiili ödeme gününde TL karşılığının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

Hükmü, davalı temyiz etmiştir.

Taraflar arasında düzenlenen 01.11.2000 başlangıç tarihli sözleşmenin imza ve içeriğinde bir çekişme yoktur. Anılan sözleşmenin 7.maddesi hükmü “… BP ve/veya ... ve/veya ...’in ihtiyari dışında herhangi bir resmi makamın emir, karar ve müdahalesi gibi nedenlerle ruhsatın iptali veya kamulaştırma veya benzer sebeplerle kısmen veya tamamen yakıt ikmalinin

yapılamaması veya bu yerde BP’nin esas gayesi olan akaryakıt satış ve servisi faaliyetinin gerçekleştirilememesi durumunda, BP, işbu protokol ve/veya eki işleticilik Anlaşması’nın fesh etmek yetkisini haizdir. … İşlememiş süreye olan kısmını nakten ve def’aten iade etmeyi kabul etmiştir. … ... protokol konusu akaryakıt satış ve servis istasyonunun faaliyetine son verildiği tarihten itibaren en geç 90 (doksan) gün içinde yukarıda belirtilen şekilde hesaplanan tutarı nakten ve def’aten BP ve ...’e ödemeyi, kabul ve taahhüt etmiştir” şeklindedir.

Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden ise, sözleşmeyle “akaryakıt satış yeri” olarak işletilecek işyerine gayrisıhhi müessese ruhsatı verilmediği, davacının ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı aleyhine açtığı davanın idare mahkemesince reddedildiği anlaşılmaktadır.

Borçlar Kanununun 272.maddesinin yaptığı yollama nedeniyle aynı yasanın 259.maddesi hükmü uyarınca kiralayanın kira süresince kiralananı akitteki amaca uygun kullanmak üzere hazır bulundurması, kullanmayı tehlikeye düşürecek durumların varlığı halinde bunu ortadan kaldırması gerekir. Aksi halde kiracı, kira parasından uygun bir miktarın tenzilini isteyebileceği gibi, uygun bir zaman geçmesine rağmen kullanma engelleri kiralayan tarafından kaldırılmazsa sözleşmeyi feshedebilir.

Görülüyor ki, işyerinin çalıştırılması yasa gereğince ruhsat alınmasını gerektirdiği halde, işletme ruhsatı davacıdan kaynaklanmayan nedenlerle alınamamıştır. Kısaca ifade etmek gerekirse, kiralanan, kiralayan tarafından sözleşmedeki amacına uygun kullandırılmak üzere hazır bulundurulmamıştır. Davacının, bu nedenle sözleşmeyi feshe yetkisi vardır. Feshedilen sözleşmenin tasfiyesinin nasıl yapılacağı ise, 01.11.2000 başlangıç tarihli sözleşmenin 7.maddesinde gösterilmiştir.

Her ne kadar 10.11.2005 tarihinde kiralanan yerde yapılan inceleme sonucu zabıta tarafından işyerindeki akaryakıt pompalarında faaliyet bulunmadığı saptamış ise de, bu saptama davacının kiralanan yerden tamamiyle el çektiğini göstermez. Kiralanan yer, bütünüyle kiralayan davalının hükmen veya fiilen zilyetliğine geçmedikçe de kiracının kira parası ödemesi gerekir. Kiralananın anahtarı, kiracı tarafından 15.03.2006 tarihinde notere teslim edildiğinden, kiralananın terki bu tarihte yapılmış kabul edilmeli, iadesi gereken kira parası alacağı da bu tarihten başlatılmalı, sözleşmenin 7.maddesinde ödeme için bu tarihten itibaren 90 günlük süre tanındığından, davacının ıslahtan önceki faiz alacağına da 15.06.2006 tarihinden geçerli olarak hüküm kurulmalıdır.

Mahkemece, yapılan bu saptamalar bir yana bırakılarak alacağın muaccel olduğu tarih 10.11.2005 tarihi kabul edilmek suretiyle istemin yazılı olduğu

şekilde hüküm altına alınması doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.