Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2011/5306 K.2011/9170

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 23.01.2008 gününde verilen dilekçe ile maden ruhsatının devri suretiyle alacak ve cezai şart tazminatı istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın kabulüne dair verilen 14.10.2010 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 12.07.2011 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalı vekilleri Av.... ve Av.... geldi. Karşı taraftan gelen olmadı. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, maden işletme hakkının devri sebebiyle kira bedeli ve cezai şarttan kaynaklanan alacakların tahsili istemlerine ilişkindir.

Davalı, sözleşmenin taliki şarta bağlı olduğunu, sözleşmedeki şartların gerçekleşmediğini, açılan davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, 180.000,00 TL kira bedeli ve 200.000,00 TL cezai şart alacağının faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Hükmü, davalı temyiz etmiştir.

Taraflar arasındaki akdi ilişki, 24.02.2006 tarihli hak kirasının devri sözleşmesiyle kurulmuştur. Sözleşmede davalıya devredilen ruhsatların kira bedelinin 200.000,00 TL olduğu, bunun 20.000,00 TL’sinin ödendiği yazılıdır. Sözleşmenin 3.maddesi hükmüne göre, gerekli tüm işletme izinleri alındıktan sonra 3 veya 4 ay süre içerisinde sahalarda çalışma yapıp yapmayacağına davalı karar verecek, 5.maddesi gereğince de ruhsat sahalarının yetersiz olduğu kanısına varırsa davacıya 180.000,00 TL kira ödemesi yapılmayacaktır. Sözleşmenin 6.maddesinde ise aynen “taraflardan herhangi biri bu sözleşmeye uymadığı takdirde 200.000,00 TL ceza ödeyecektir” hükmü bulunmaktadır.

./..

2011/5306 - 2011/9170 -2-

Davacıya devredilen ruhsatlar, maden aramasına ilişkindir. Bunun içindir ki aktin devamı sözleşmenin 3.maddesiyle şarta bağlanmış ve davalıya gerekli tüm işletme izinleri alındıktan sonra 3 veya 4 ay içerisinde sahalarda çalışma yapıp yapmayacağı opsiyonu tanınmıştır. Gerçekten, Borçlar Kanununun 149.maddesi uyarınca bir aktin mevzuunu teşkil eden borcun varlığı, meşkuk bir hadisenin tahakkukuna talik edilebilir. Bu tür akitlere de şarta bağlı akit denilir.

Somut uyuşmazlıkta, sahalarda çalışılıp çalışılamayacağı devredilen sahaların ekonomik bulunması koşuluna ve davalının iradesine terk edildiğinden, davalı olumlu irade açıklamadan davacı tarafından aktin icrası istenemez. Dolayısıyla, dava konusu olayda sözleşmede ödenmesi kararlaştırılan 180.000,00 TL kiranın istenme koşulu mevcut değildir.

Diğer taraftan, sözleşmenin 6.maddesinde kararlaştırılan ceza Borçlar Kanununun 158/I.maddesinde düzenlenen seçimlik cezadır. “Aktin icra edilmemesi (ifa edilmemesi) veya natamam olarak icrası (noksan olarak ifası) halinde tediye edilmek (ödenmek) üzere kabul edilmiş ise seçimlik ceza-seçimlik yetki söz konusudur.” BK m.158/I.deki “aktin icra edilmemesinden” maksat, borcun ifa edilmemesi “aktin natamam olarak icrasından” maksat ise borcun her türlü kötü ifasıdır.

O halde asıl borcun ifa edilmesini veya gereği gibi ifa edilmesini kuvvetlendirmek için ceza anlaşması yapılmışsa bu bir seçimlik cezadır. Eldeki davada, aktin icrası şarta bağlandığından ve aktin icrasını gerektiren sözleşmenin 3. ve 5.maddelerinde öngörülen şart henüz gerçekleşmediğinden davalının borca aykırı davrandığının kabulü mümkün değildir.

Yapılan bu saptamalara göre, hem kira bedeli alacağının hem de cezai şart alacağına ilişkin istemlerin reddi gerekirken sözleşme ve olaya uygulanacak yasa hükümlerinin takdirinde yanılgıya düşülerek istemin hüküm altına alınması doğru olmadığından karar bozulmalıdır.