Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2015/3280 K.2015/3773

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 20.01.2010 gününde verilen dilekçe ile suya elatmanın önlenmesi istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 07.01.2014 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı vekili ...nün içme suyu ihtiyacının karşılanması için ...nde bulunan çakıllı pınar suyunun köye getirilmesi amacıyla gerekli çalışmaların başlatılması üzerine davalı ...nün suya müdahale ederek çalışma yapılmasına engel olduklarını belirterek davalı köyün suya elatmasının önlenmesini istemiştir.

Davalı ... dava konusu suyun köylerinin sınırları içinde olduğunu, kendi ihtiyaçlarının olması sebebiyle davacı köye verilmesinin mümkün olamayacağını, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davacı köyün içme suyu ihtiyacı bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine dair verilen karar Yargıtay 3. Dairesinin 04.07.2012 tarihli 2012/7980 Esas, 2012/16829 Karar sayılı ilamıyla "mahkemece her iki tarafın su kaynakları ve ihtiyaçları incelenmiş ise de su kaynaklarındaki suların içme suyu niteliğinde olup olmadığı belirlenmemiştir. Dava konusu su kaynakları da dahil olmak üzere tarafların tüm su kaynaklarından numune alınarak içme suyu niteliği bulunup bulunmadığının belirlenmesinden sonra tarafların içme suyu ihtiyacının bulunup bulunmadığı değerlendirilerek uyuşmazlığın çözümü gerektiği" gerekçesiyle bozulmuştur.

Mahkemece bozma ilamına uyularak davanın kabulü ile dava konusu ...nde bulunan 18.09.2013 havale tarihli Fen bilirkişi raporunda 5 numara ile gösterilmiş ve yeşil renkle belirtilmiş olan kaynağa davalı köyün vaki müdehalesinin menine karar verilmiştir.

Hükmü, davalı vekili temyiz etmiştir.

Türk Medeni Kanununun 718. maddesi gereğince; Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.

Bu madde hükmüne paralel olarak düzenlenen Türk Medeni Kanununun 756. maddesi gereğince de; "Kaynaklar, arazinin bütünleyici parçası olup bunların mülkiyeti ancak kaynadıkları arazinin mülkiyeti ile birlikte kazanılabilir. Başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak, bir irtifak hakkı olarak tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Yeraltı suları, kamu yararına ait sulardandır. Arza malik olmak onun altındaki yeraltı sularına da malik olmak sonucunu doğurmaz. Arazi maliklerinin yer altı sularından yararlanma biçimi ve ölçüsüne ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır."

Gerek Türk Medeni Kanununun 718. maddesi gerekse 756/2. maddesinde sözü edilen kaynaklar, yeraltı sularından farklıdır.

Kaynak, kökeni yeraltı suyu olan tabi ve sürekli olarak yeryüzüne çıkan özel mülkiyete girecek nitelikte özel bir su olup, suni bir şekilde veya ara sıra yeryüzüne çıkan su kaynak niteliğini kazanmaz (Gürsoy/Eren/Cansel, Türk Eşya Hukuku, Ankara 1978, s.618). Ayrıca, kaynaktan çıkan suyun yararı kamuya ait bir akarsu oluşturacak kadar bol çıkması halinde kaynak artık özel mülkiyete konu olamaz. Yine, yeraltı suyundan sondaj gibi suni yollarla çıkartılan sulardan yararlanma usulü de 167 sayılı Yeraltı Suları Kanununa tabidir.

Bir başka ifadeyle kaynak suyu kendiliğinden kaynadığı arazinin hudutlarını aşacak debide ise ya da malikinin ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra fazlası varsa genel su kabul edilir ve komşular da yararlanabilir. Bunun yanında kaynak suyu tapulu olmayan araziden (örneğin mera,orman vb) çıkıyorsa suyun debisine bakılmaksızın genel sudur. Bu sudan ise kadim ve öncelik hakkı ihlal edilmemek suretiyle herkes ihtiyacı oranında yararlanabilir.

Özel su ise tapulu taşınmazdan çıkan ve sadece o taşınmazın ve malikinin kişisel ihtiyacını karşılamaya yeterli olan sudur.

Arazinin mülkiyetine tabi olan kaynak suyu bir başka ifadeyle özel su üzerinde, hak sahibi dilediği gibi tasarruf etme yetkisine sahiptir. Bu suyu kendisi kullanabileceği gibi kaynağındaki suyu kullanması hususunda bir başkasına irtifak hakkı da tanıyabilir. Ayrıca mülkiyet hakkına dayanarak kaynağa elatma varsa elatmanın giderilmesi için davalar açmak yetkisi de bulunmaktadır.

Türk Medeni Kanununun 756/2. maddesi gereğince "Başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak bir irtifak hakkı olarak tapu

kütüğüne tescil ile kurulur" hükmü doğrultusunda kaynak hakkı ancak tapuda düzenlenecek resmi senetle tapu malikinin rızası ile kurulabilir.

Yine benzer şekilde Türk Medeni Kanununun 837. maddesi de "Başkasının arazisinde bulunan kaynak üzerinde irtifak hakkı, bu arazinin malikini suyun alınmasına ve akıtılmasına katlanmakla yükümlü kılar. Bu hak, aksi kararlaştırılmadıkça başkasına devredilebilir ve mirasçıya geçer. Kaynak hakkı, bağımsız nitelikte ve en az 30 yıl için kurulmuş ise tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir” şeklinde düzenlenmiştir.

Madde hükmünde belirtildiği üzere, kaynak irtifakı doğrudan kişiye bağlı olarak kurulabileceği gibi başkalarına devri de kararlaştırılabilir. Bağımsız ve daimi hak olarak tesis edildiğinde tapu kütüğüne ayrı bir sayfaya kaydı da mümkündür. Kaynak hakkının kazanılmasına ilişkin kanunda açık bir hüküm olmamakla birlikte eşyaya bağlı diğer irtifakların kazanılması hükümleri uyarınca Türk Medeni Kanununun 780. maddesinden kıyasen yararlanarak taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasına ilişkin hükümlerin uygulanacağı kabul edilmektedir (m.704/2). Bu durumda kaynak hakkının, resmi şekilde düzenlenecek sözleşme ile tapu siciline tescil ile kazanılması mümkündür.

Gerçekten Türk Medeni Kanununun 756/2 ve 837. maddesinde belirtilen kaynak irtifakına konu olabilcek su özel su olup genel su niteliğindeki yeraltı suyu bu düzenlemelerin dışındadır. Nitekim genel sular taşınmaz mülkiyetinin kapsamı içinde kabul edilemez.

Yukarıda açıklanan ilkeler ışığında somut olaya gelince;

Uyuşmazlık, davacı köyün içme suyu ihtiyacı bulunup bulunmadığı noktasındadır.

Bozma ilamına uyularak 03.09.2013 tarihinde yeniden yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda sekiz kaynaktan numune alındığı, yapılan analiz sonuçlarına göre sadece 10 no'lu su kaynağı Boğazören su gözesinden alınan suyun uygun çıktığının tespit edildiği, diğer kaynaklardan alınan su numunelerinin ise direk içme suyu olarak kullanılmasının uygun olmadığı ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkiler gösterebilecek parametreler içerdiği için direk tüketilmesinin uygun olmadığı belirtilmiştir.

Bu durumda mahkemece öncelikle davacının içme suyuna ihtiyacı olup olmadığı bilimsel verilere uygun olarak tespit ettirilmeli, davalıların içme suyu ihtiyaçları olup olmadığı, tarafların bu ihtiyacı başka kaynaktan karşılayıp karşılamadıkları araştırılmalı, herkesin ihtiyaçları oranında içme suyundan yararlanabileceği bir su rejimi kurulması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, bu sebeple kararın bozulması gerekmiştir.