Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/17285 K.2020/5829

Davacılar vekili tarafından, davalı aleyhine 27.11.2008 gününde verilen dilekçe ile suya müdahalenin meni ile kaynağın eski hale getirilmesi talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın reddine dair verilen 30.04.2015 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davacılar vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün evrak incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, suya vaki müdahalenin meni ve kal istemine ilişkindir.

Davacılar vekili, ... Köyü Hars mezrasında bulunan ve müvekkilerine ait taşınmazda kaynayan kaynak suyun, davalı tarafından ... Köyüne bağlı ... (...) Mezrasındaki tarlaların sulanmasında kullanılmak üzere borularla taşındığından yapılan haksız müdahalenin önlenmesine ve kaynağın eski hale getirilmesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

Davalı vekili, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmü davacılar vekili temyiz etmiştir.

Türk Medeni Kanununun 718. maddesi gereğince; Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.

Bu madde hükmüne paralel olarak düzenlenen Türk Medeni Kanununun 756. maddesi gereğince de; "Kaynaklar, arazinin bütünleyici parçası olup bunların mülkiyeti ancak kaynadıkları arazinin mülkiyeti ile birlikte kazanılabilir. Başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak, bir irtifak hakkı olarak tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Yeraltı suları, kamu yararına ait sulardandır. Arza malik olmak onun altındaki yeraltı sularına da malik olmak sonucunu doğurmaz. Arazi maliklerinin yer altı sularından yararlanma biçimi ve ölçüsüne ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır."

Gerek Türk Medeni Kanununun 718. maddesi gerekse 756/2. maddesinde sözü edilen kaynaklar, yeraltı sularından farklıdır.

Kaynak, kökeni yeraltı suyu olan tabii ve sürekli olarak yeryüzüne çıkan özel mülkiyete girecek nitelikte özel bir su olup, suni bir şekilde veya ara sıra yeryüzüne çıkan su kaynak niteliğini kazanmaz (Gürsoy/Eren/Cansel, Türk Eşya Hukuku, Ankara 1978, s.618). Ayrıca, kaynaktan çıkan suyun yararı kamuya ait bir akarsu oluşturacak kadar bol çıkması halinde kaynak artık özel mülkiyete konu olamaz. Yine, yeraltı suyundan sondaj gibi suni yollarla çıkartılan sulardan yararlanma usulü de 167 sayılı Yeraltı Suları Kanununa tabidir.

Başka bir ifadeyle kaynak suyu kendiliğinden kaynadığı arazinin hudutlarını aşacak debide ise ya da malikinin ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra fazlası varsa genel su kabul edilir ve komşular da yararlanabilir. Bunun yanında kaynak suyu tapulu olmayan araziden (örneğin mera, orman vb.) çıkıyorsa suyun debisine bakılmaksızın genel sudur. Bu sudan ise kadim ve öncelik hakkı ihlal edilmemek suretiyle herkes ihtiyacı oranında yararlanabilir.

Özel su ise tapulu taşınmazdan çıkan ve sadece o taşınmazın ve malikinin kişisel ihtiyacını karşılamaya yeterli olan sudur. Arazinin mülkiyetine tabi olan kaynak suyu yani özel su üzerinde, hak sahibi dilediği gibi tasarruf etme yetkisine sahiptir. Bu suyu kendisi kullanabileceği gibi kaynağındaki suyu kullanması hususunda bir başkasına irtifak hakkı da tanıyabilir. Ayrıca mülkiyet hakkına dayanarak kaynağa elatma varsa elatmanın giderilmesi için davalar açmak yetkisi de bulunmaktadır.

Somut olayda; mahkemece davanın reddine karar verilmişse de, mahkemenin tespiti doğru olmadığı gibi tanık beyanları ve bilirkişi raporları da yetersizdir.

Bu durumda mahkemece taşınmaz başında suyun en az olduğu tarihlerde yeniden keşif yapılarak, öncelikle tanıklardan ve mahkehmenin re’sen belirleyeceği mahalli bilirkişilerden dava konusu su kaynağının bilinmeyen bir tarihten bu yana kim veya kimler tarafından kullanıldığının tespiti ile bilirkişilerden suyun debisi, davacıların kullandığı taşınmazın su ihtiyaçları, davacıların taşınmazlarını başka yerden sulama imkanının olup olmadığı belirlenerek, gerekirse su rejimi de kurulmak suretiyle uyuşmazlığın çözümü gerekirken, belirtilen hususlar gözetilmeden eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş, hükmün bu nedenlerle bozulması gerekmiştir.