Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/7713 K.2018/5573

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 09.09.2014 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 16.02.2016 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı ... vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesi gereğince geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir.

Davacı, paydaşı bulunduğu 145 ada 7 parsel sayılı taşınmaz lehine, 138 ada 2 ve 4 parsel sayılı taşınmazlar üzerinden geçit hakkı kurulmasını talep etmiştir.

Davalı ... vekili, davacının taşınmazı ile kendi taşınmazı arasında dere olduğunu, dava açıldıktan sonra davacı tarafından hiç bir kurumdan izin ve onay almadan dere üzerine köprü yapıldığını, kesintisizliğin sağlanmadığını başka alternatiflerin değerlendirilmesini ve davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davanın kabulü ile, davacının hissedarı olduğu, 145 ada 7 sayılı parsel lehine davalı ... adına kayıtlı 138 ada 2 parsel sayılı taşınmazın Fen Bilirkişisi raporu ve ek 2 krokisinde "B" harfi ile gösterilen 98,50 m2 lik kısmı ile davalı ... adına kayıtlı 138 ada 4 parsel sayılı taşınmazın aynı raporda "C" harfi ile gösterilen 122,88 m2 lik kısmında geçit hakkı tesisine karar verilmiştir.

Hükmü, davalı ... vekili temyiz etmiştir.

Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının subjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır..

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır.

Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle ... alanlarında, nihayet bir ... aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3m) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artırarak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3 ve 1012. maddesi ile yeni ... Sicil Tüzüğünün "irtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili" başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir.

Açıklanan ilkeler ışığında somut olaya gelince, davacının paydaşı olduğu lehine geçit hakkı tesisi istenen 145 ada 7 parsel sayılı taşınmaz yararına, davalılara ait 138 ada 2 ve 4 parsel sayılı taşınmazlar üzerinde geçit hakkı tesis edilmiş ise de, lehine geçit hakkı tesis edilen taşınmaz ile yükümlü taşınmazlar arasında dere bulunması ve bu dere üzerine davacı tarafından yapılan köprünün projesiz ve onaysız olması nedeni ile geçit yerinin kesintisizliği sağlanabilmiş değildir. Bu durum geçit yerlerinin kesintisiz olarak genel yola bağlanmasını amaçlayan kesintisizlik ilkesine aykırıdır.

Dere yatakları kural olarak Türk Medeni Kanununun 715. maddesi kapsamına giren devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerdendir. Bu özelliği itibariyle de kamu malıdır. Kamu malı niteliğinde olan bir yerin, kişinin özel istifadesine terki olanaklı değildir. Kısaca belirtmek gerekirse, dere yatağı üzerinden geçit kurulamaz. Kaldı ki geçit davalarındaki amaç, yol ihtiyacı içinde bulunan bir taşınmazın, kesintisiz olarak genel yola ulaşımını sağlamaktır. Dere yatağı tapuya tescil edilmiş bir yer olmadığından bu şekilde kurulan geçitle kesintisizlik ilkesi de ihlal edilmiş olur.

Bu durumda mahkemece, dava konusu 145 ada 7 ve aleyhine geçit hakkı tesisi istenen 138 ada 2 ve 4 parsel sayılı taşınmazlara ait geniş paftanın dosya arasına alınarak, geçit davalarında uygulanan kesintisizlik ilkesi de göz önünde bulundurularak bilirkişiden ek rapor alınmalı, gerekirse mahallinde uzman bilirkişiler marifetiyle yeniden keşif yapılmak suretiyle; davacının maliki olduğu taşınmazdan genel yola kadar kesintisiz bağlantı sağlanacak şekilde alternatifler araştırılmalı, başka alternatifin bulunmaması halinde, dere üzerinde eylemli olan köprünün projesinin ilgili makama onaylattırılarak, onaylanması durumunda bu şekliyle bir hüküm kurulması gerekirken, mahkemece, eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.