Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2019/2117 K.2019/7329

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 31/05/2012 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı tesisi talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 20/10/2015 ve 07/12/2015 günlü ek kararın Yargıtayca incelenmesi davalılar ... ve ... vasisi ... tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

_ KARAR _

Dava, TMK'nin 747. maddesi gereğince geçit hakkı kurulması isteğine ilişkindir.

Davacı, 2319 parsel sayılı taşınmazının yola cephesi olmadığını belirterek davalılara ait taşınmazlardan geçit hakkı kurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar ...,... ve ... dosyanın görevsizlik kararıyla geldiği Akşehir Sulh Hukuk Mahkemesinin 21.03.2013 tarihli celsesinde 2309 parsel sayılı taşınmazlarından 2 metre genişlikte yer vermeyi kabul ettiklerini bildirmişlerdir.

Mahkemece 07.12.2015 tarihli ek karar ile "davalıların temyiz istemlerinin süresinde olmadığından" bahisle temyiz istemlerinin reddine karar verilmiştir.

Mahkemece, 20.10.2015 tarihli ilk kararı ile davanın kabulüne, dava konusu 2319 parsel sayılı taşınmaz lehine 2308 parsel sayılı taşınmaz üzerinde geçit hakkı kurulmasına karar verilmiştir.

Hükmü, 2308 parsel maliki davalılar ... ve ... vasisi ... temyiz etmişlerdir.

Mahkemece 07.12.2015 tarihli ek karar ile davalıların temyiz istemlerinin süresinde olmadığından bahisle temyiz istemlerinin reddine karar verilmiş, bu ek kararı da yine davalı ... ve ... vasisi ... temyiz etmişlerdir.

Davalı ...'ın yargılama sırasında Akşehir Sulh Hukuk Mahkemesinin 13.05.2014 tarih, 2014/187 Esas, 2014/339 Karar sayılı ilamı ile vesayet altına alındığı, kendisine vasi olarak eşi ...'ın atandığı anlaşılmıştır. TMK’nin 448. maddesi hükmüne göre kısıtlının tüm hukuki işlemlerinde vasisi tarafından temsil edilmesi zorunlu olup duruşma davetiyesinin kısıtlıyı temsilen vasisine tebliğ edilmesi ve davanın vasi huzuruyla görülmesi gerekir.

Mahkemece davalı ...'ın vasisi tarafından temsil edilmesi sağlanmadan kısıtlı hakkındaki yargılamanın yürütülmesi doğru değildir. Gerekçeli karar usulüne uygun olarak vasiye tebliğ edilmediğinden temyiz süresinin de dolduğundan söz edilemez. Bu nedenle mahkemenin ek kararı davalı ... vasisi yönünden yerinde olmayıp kaldırılması gerekmişse de davalı ...'ın 24.06.2018 tarihinde vefat ettiği anlaşıldığından gerekçeli kararın mirasçılarına tebliği sağlanmış olup hükmü mirasçılardan yine ... temyiz etmiştir.

Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “Mutlak geçit ihtiyacı” veya “Geçit yoksunluğu”, ikincisine de “Nispi geçit "İhtiyacı" ya da “Geçit yetersizliği” denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

TMK'nin 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5 - 3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kriterler esas alınarak belirlenmelidir. Saptanacak bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin saptanmasından sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

Somut olaya gelince; 2309 parsel malikleri davalılar ..., ... ve ... dosyanın görevsizlik kararıyla geldiği Akşehir Sulh Hukuk Mahkemesinin 21.03.2013 tarihli celsesinde 2309 parsel sayılı taşınmazlarından 2 metre genişlikte yer vermeyi kabul ettiklerini beyan etmişlerdir. Hükme esas alınan 31.05.2013 tarihli fen bilirkişi raporunda 2309 parsel sayılı taşınmazdan 2 metre, 2308 parsel sayılı taşınmazdan ise 1 metre genişlikteki kısmın 1. alternatif olarak belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemece davada taraf olmayan taşınmaz maliklerinin de davaya dahil edilmesi sağlandıktan sonra 2309 parsel maliklerinin kabul beyanları dikkate alınarak bilirkişi raporunda 1. alternatif olarak belirtilen taşınmazlar aleyhine davacı taşınmazı yararına geçit hakkı kurulmalıdır.

Geçit hakkı kurulacak güzergah için ziraatçi bilirkişiden ek rapor alınarak güncel geçit bedeli saptanmalı ve davacıya depo ettirilmeli, yargılama giderleri de davacı üzerinde bırakılmak suretiyle sonuca gidilmelidir. Değinilen bu yönler gözardı edilerek, yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bozulması gerekmiştir.