Yargıtay 15. Hukuk Dairesi E.2018/449 K.2019/1321

Davacı ... Gıda Tem. İnş. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ile davalı ..... arasındaki davadan dolayı ... 2. Asliye Hukuk Hakimliğince verilen 18.04.2017 gün ve 2017/121-167 sayılı hükmü onayan Dairemizin 14.12.2017 gün ve 2017/1914-4427 sayılı ilamı aleyhinde davalı vekili tarafından karar düzeltilmesi isteğinde bulunulmuş ve karar düzeltme dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:

- KARAR -

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanmış olup, tarafları arasındaki sözleşme uyarınca kıdem ve ihbar tazminatının davacıdan istenemeyeceği, ihtarnamede istenilen alacakların haksız ve yasal dayanaktan yoksun olduğu ve teminat mektubunun paraya çevrilmesinin haksız olduğunun tespiti ve davacıya iadesi istemine ilişkindir.

Mahkemece usul yönünden yapılan bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda, teminat mektubunun dava açıldıktan sonra paraya çevrilmiş olması sebebiyle bu yönü ile talep konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, davalı tarafın tedbire rağmen teminat mektubunu paraya çevirmiş olması nedeniyle davacı yanın hukuk davası açmakta muhtariyetine, taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine göre kıdem ve ihbar tazminatının davacı yandan istenemeyeceğine,

ihtarnamede istenen alacakların haksız ve yasal dayanaktan yoksun olup davacı taraftan istenemeyeceğine dair verilen kararın davalı vekilince temyizi üzerine Dairemizden verilen istirdat konusunda karar verilmemesinin davacı tarafça temyize getirilmemiş olması, davalı iş sahibinin davacının sözleşme süresi ile ilgili ödemek zorunda kalacağı kıdem, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını davacıdan rücuen talep edebileceğinin tabi bulunması belirtilerek oluşturulan onama ilamına karşı, yine davalı vekilince yasal süresi içinde karar düzeltme talebinde bulunulmuştur.

Davacı davasında teminat mektuplarının iadesini, davalının ... 4. Noterliği'nden keşide ettiği 22 Temmuz 2014 tarih 12098 yevmiye nolu ihtarnamesinde istenilen izin alacakları ve davalara ilişkin alacak taleplerinin haksız olduğunu ile kıdem ve ihbar tazminatının kendisinden istenemeyeceğinin tesbiti ve bu şekilde oluşturulan muarazanın giderilmesini istemiştir. Buna göre dava, teminat mektubunun iadesi, menfi tespit ile sataşmanın önlenmesi niteliğindedir.

İadesi talep edilen davacı tarafından davalıya verilen teminat mektupları ...'a ait 182.450,00 TL, Bank...'ya ait 171.000,00 TL olmak üzere toplam 353.450,00 TL bedellidir. Menfi tespit ve muarazanın meni talep edilen ve davalı iş sahibince ihtarname ile istenilen işçilik alacakları ve tazminat davası riskleri ile birlikte toplam bedel 951.286,00 TL'dir.

92 sayılı Harçlar Kanunu'nun 15. maddesi hükmünce yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır. Aynı yasanın 16. maddesi gereğince değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1) sayılı tarifede yazılı değerler esastır. Değerin noksan olarak gösterilmiş olması halinde 30. madde hükmü uygulanacaktır. Yatırılacak peşin nispi harç miktarı da aynı yasanın 28/1-a maddesi gereğince dava edilen toplam değer üzerinden hesaplanacak nispi karar ve ilam harcının dörtte biridir.

Dava dilekçesinde toplam değer 100.000,00 TL olarak gösterilerek bu miktar üzerinden peşin harç yatırılmak suretiyle dava açılmış, mahkemece iadesi talep edilen teminat mektupları bedeli ile menfi tespit istenilen alacak miktarları toplamı üzerinden noksan harç yatırılması gerekmesine rağmen, harç ikmâli yaptırılmamıştır.

Harçlar Kanunu'nun 30. maddesi gereğince yargılama sırasında tespit edilen değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa 32. maddeye göre harç ikmâl edilmedikce devam eden işlemler yapılamayacağından yalnız o oturum için davaya devam edilip, takip eden oturuma kadar tespit edilen toplam değer üzerinden eksik peşin nispi karar ve ilam harcını tamamlamak üzere davacıya süre verilmeli, tamamlanmaz ise 6100 sayılı HMK'nın 150. maddesine göre dosyayı işlemden kaldırılması, süresi içinde harç ikmâli yapılarak dava yenilenmez ise davanın açılmamış sayılmasına karar verilmelidir.

Harçlar ile ilgili düzenlemeler emredici nitelikte ve kamu düzeni ile ilgili olarak yapılmış olduğundan görevi gereği mahkemeler ve temyiz halinde Yargıtay tarafından da kendiliğinden gözetilir (Yargıtay 15. HD'nin 16.05.2016 gün 2015/3889 Esas, 2016/2768 Karar; 06.03.2017 gün 2016/6054 Esas, 2017/945 Karar sayılı ilamları).

Bu durumda mahkemece öncelikle davacıya iadesini istediği teminat mektup bedelleri 353.450,00 TL ihtarname ile davalının ödenmesini talep edip davacının menfi tespit isteminde bulunduğu alacak miktarı 951.286,00 TL olmak üzere toplam 1.304.736,00 TL üzerinden Harçlar Kanunu'nun 28/1-a maddesi gereğince alınması gereken peşin nispi ilam ve karar harcından dava açılırken yatırılan peşin nispi harç çıkartıldıktan sonra hesaplanacak noksan nispi peşin harcı yatırmak üzere davacıya aynı kanunun 30. maddesine göre devam eden oturuma kadar süre verilip, verilen sürede noksan harç ikmâl edilirse yargılamaya devam edilip,

tarafların noksan delilleri toplanıp sözleşme ile sözleşme eki şartname hükümleri de değerlendirilerek sonucuna uygun bir karar verilmesi, verilen süre de noksan harç tamamlanmaz ise 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 30. maddesi delaleti ile 6100 sayılı HMK'nın 150/1 maddesi gereğince dava dosyası işlemden kaldırılıp, üç aylık yasal süresi içinde noksan harç yatırılıp davanın yenilenmemesi halinde HMK'nın 150/5 maddesine göre açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekir.

Yerel mahkeme kararının bu gerekçe ile bozulması gerekirken, kamu düzeninden olan harç hususu gözden kaçırılarak onandığı bu kez yapılan incelemede anlaşıldığından davalının karar düzeltme talebinin kabulü uygun bulunmuştur.