Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2012/8303 K.2012/13805

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- KARAR -

Davacı vekili, davalının müvekkili aleyhine ... 2. İcra Müdürlüğü'nün 2008/7703 E. sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine mahsus yolla icra takibi yaptığını, keşidecisi davacı olan takip doyanağı çek bedelinin, kesinleşmiş iptal kararına istinaden dava dışı... Kimyev Maddeler San. Ve Tic. Ltd. Şti.'ye ödediğini ve müvekkilinin borçtan kurtulduğunu, iyiniyetle borcunu ifa eden müvekkili aleyhine yapılan icra takibinin borcun sükutu sebebi ile iptali gerektiğini belirterek müvekkilinin borçlu olmadığının tespiti ile müvekkili lehine %40 kötüniyet tazminatına karar verilmesini ve talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, çek iptali kararının çek hamili müvekkilini bağlamayacağını ve müvekkilinin iyiniyetli hamil bulunduğunu bildirerek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuş ve % 40 oranında tazminatın davacıdan tahsilini istemiştir.

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda toplanan delilllere göre, ... 2. İcra Müdürlüğü'nün 2008/7703 E. sayılı dosyasında takibe konu çeke dayalı müracaaat hakkının TTK 726 maddesi gereğince sona erdiği, çeki elinde bulunduran davalının ...Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2008/160 E. sayılı dosyasında ilan yapılmasına rağmen çeki ibraz etmediği ve çekin iptaline karar veridiği, davacı tarafça iptal kararına istinaden çek bedelinin dava dışı ... Kimyevi Maddeler San. Ve Tic. Ltd.

Şti.'ye ödendiği gerekçesi ile davacının talebinin kabulü ile ... 2. İcra Müdürlüğü'nün 2008/7703 E. sayılı dosyasından davacının borçlu olmadığının tespitine, davalının takipte açıkça kötüniyeti saptanmadığından davacı lehine tazminat takdirine yer olmadığına karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Uyuşmazlık, çek keşidecisi olan borçlunun kıymetli evrakın zayii nedeniyle iptal kararını alan kişiye çek bedelini ödemesinin kendisini borçtan kurtarıp kurtarmayacağı yolunda toplanmaktadır.

TTK.nun 563/1. maddesi uyarınca, “kıymetli evrak zayii olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir.” “iptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da dermeyan veya yeni bir senet ihdasını talebedebilir” (TTK.m.564/1).

TTK.nun 558/II. maddesine göre, “hile veya ağır kusuru bulunmadıkça borçlu, vadenin hulülünde senedin mahiyetine göre alacaklı olduğu anlaşılan kimseye ödemede bulunmakla borcundan kurtulur.”

İptal kararını alan kişi, (iptal kararının davacısı) borçludan, kendisine senedi ibraz etmeden ödemede bulunmasını isteyebilmek hakkını kazanmaktadır. İptal kararının etkileri hak sahipliğinin teşhisi meselesine ilişkindir. Kararın “maddi hukuk" yönünden herhangi bir etkisi yoktur. Bu kararla, senedi elinde bulunduran üçüncü şahsın hakkının sona erdiği, onun yerine artık bundan böyle davacının hak sahibi olduğu sonucuna da varılamaz. İptal kararı, iptal olunan senet yerine kaim olan bir senet mahiyeti taşımamaktadır. İptal kararı sadece, davacının senedi ibraz edememesine rağmen hak sahibiymiş gibi kabul edilme imkanı vermektedir.

Borçlu, iptal kararı hamiline iyiniyetli ödemede bulunduğu takdirde ödemede bulunduğu şahıs gerçek alacaklı olmasa dahi, mevcut iptal kararına güvenerek yaptığı ödeme ile borcundan kurtulur (TTK.m.558/2). Ancak davacının gerçek alacaklı olmadığını bildiği veya bu hususta hileli davrandığı kabul edilebildiği takdirde, yaptığı ödemenin borçluyu borcundan kurtarması mümkün değildir.

Somut olayda çek zayi kararından önce davaya konu çekin bankaya ibraz edildiği anlaşılmakla, davacı keşidecinin çek bedelini zayi kararı alan... Kimyevi Maddeler San. Ve Tic. Ltd. Şti.'ye ödeme yapmasının iyiniyetli bir ödeme olup olmadığı hususu mahkemece araştırılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.