Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2008/8318 K.2009/6035

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 1.4.1992- 23.9.2002 tarihleri arasında geçen sigortalı çalışmalarının tesbitiyle, işçilik alacaklarının tahsiline karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalılar vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre davalı işveren ve SGK vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekir. 2-Dava, davacının davalı işveren Şahtaş AŞ’ye ait tuğla fabrikası işyerinde 1.4.1992-23.9.2002 tarihleri arasındaki çalışmasının tespiti ile işçilik alacaklarının davalı işverenden tahsili istemine ilişkindir. Mahkemece, davacının davalı işyerinde 1.4.1992-23.9.2002 tarihleri arasında 1595 gün süre ile çalıştığının tespitiyle bir kısım işçilik alacaklarının davalı işverenden tahsiline karar verilmiş ise de; varılan bu sonuç eksik incelemeye dayalı olup usul ve yasaya aykırıdır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının (229029) sigorta sicil nolu davalı işyerinden 2.5.1996 tarihinden itibaren 1996 yılında 125 gün, 1997 yılında 5 gün, 23.9.2002 tarihinden 20.10.2003 tarihine kadar 2002 yılında 66 gün, 2003 yılında 154 gün çalışmasının bildirildiği,

dava dışı başka bir işverene ait olan (58422) sigorta sicil nolu işyerinden 7.2.1994-25.8.1994 tarihleri arasında 127 gün, (166456) sigorta sicil nolu işyerinden 17.7.1998-30.10.1998 tarihleri arasında 105 gün, 15.7.1999-18.10.1999 tarihleri arasında 82 gün, 21.8.2000-29.10.2000 tarihleri arasında 68 gün, 22.8.2001-26.10.2001 tarihleri arasında 56 gün, 26.6.2002-31.7.2002 tarihleri arasında 36 gün çalışmasının bildirildiği, davalı işyerinin 1.4.1988 tarihinden itibaren 506 sayılı Yasa kapsamında ve faal olduğu anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa’nın 79/10.maddesinde bu tür hizmet tesbiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Sosyal Güvenlik Hukuku’na ilişkin bu tür davalarda talep değerlendirilirken gerçeğin bulunması asıldır. Davacı kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitini istemiştir. Bu yönü ile davanın yasal dayanağı belirgin olarak 506 sayılı Yasanın 79/8. maddesidir. Anılan maddede yönetmelikle tesbit edilen belgeler işveren tarafından verilmeyen sigortalıların çalıştıkları hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde dava açacakları hükmü öngörülmüştür.

Madde de belirtildiği üzere yönetmelikle tesbit edilen belgelerin (işe giriş bildirgesi veya dönem bordrosu) verilmesi durumunda 5 yıllık hak düşürücü süreden bahsedilemeyeceği açık- seçiktir.

Ancak sözü edilen belgelerin verilmemiş olması halinde ise, davacının kesintisiz çalışma iddiasının bulunması ve çalışmanın mevsimlik olması halinde başka işyerlerinde kısmi çalışma olsa da mevsimlik çalışmanın her yıl üst üste yapılması ve davanın hizmetin sona erdiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması ve çalışmanın usulünce tanık beyanları ile ispat edilmiş olması şartıyla hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Somut olayda işyerinin tuğla fabrikası olması, işverence kurumca bildirilen kısmi çalışmalar ve diğer deliller gözetildiğinde mahkemece çalışmanın mevsimlik olduğu ve yılın l Nisan- 3l Ekim döneminde geçtiği yolundaki kabulü doğrudur. Ne var ki; yukarıda açıklandığı şekilde araştırma ve inceleme yapılmadığı, ihtilaf konusu dönemle ilgili işyerinden Kuruma verilmiş dönem bordrolarının getirtilmediği, dinlenen tanıkların dönem bordrosu tanıkları olup olmadığının anlaşılamadığı görülmektedir.

Yapılacak iş; davalı işyerine ait işyeri sigorta dosyasını ihtilaf konusu dönemle ilgili dönem bordrolarını Kurumdan ve varsa imzalı ücret bordrolarını işverenden istemek önceden dinlenen tanıkların bordrolu olup olmadıklarını denetlemek, olmadıkları taktirde aynı dönemde çalışmış kayıtlı çalışanlar ile bu türden çalışan bulunamaması halinde ilgili SGK İl Müdürlüğünden gerekirse zabıta marifetiyle tespit edilecek,

işyerine komşu olan diğer işyerlerinde çalıştığı belirlenen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının beyanlarına başvurularak çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı mevsimlik çalışmanın aralıksız her yıl yapılıp yapılmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/8. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra mevsimlik çalışmalar aralıkız her yıl yapılmıyor ise hak düşürücü süre de değerlendirilerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

O halde, davalı Kurum ve işveren vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.