Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2010/323 K.2011/920

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 1986-2003 yılları arasında geçen çalışmalarının tesbitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Dava, davacının davalı işverenlere ait iş yerinde 1986-2003 tarihleri arasında geçen ve kuruma bildirilmeyen 506 sayılı Yasa’ya tabi zorunlu sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile, ... sigorta sicil nolu davacının, daha önceden davalı Kuruma bildirilen çalışmaları dışında davalılardan Nurettin Kartal adına tescilli 17165 sicil sayılı iş yerinde 81 gün, 21971 sicil sayılı iş yerinde 39 gün, 22617 sicil sayılı iş yerinde 17 gün, 24451 sicil sayılı iş yerinde 98 gün, ... sicil sayılı iş yerinde 45 gün, 30102 sicil sayılı iş yerinde 35 gün ve her iki davalı adına tescilli ... sicil sayılı iş yerinde ise 270 gün hizmet aktine dayalı 506 sayılı Yasa kapsamında zorunlu sigortalı çalışması olduğunun tespitine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, yapılan işin su tesisatçılığı işi olduğu, davacının 01.08.1983-2006/6. ay tarihleri arasında farklı işyerlerinde kesintili olarak 3.371 gün 506 sayılı Yasa’ya tabi çalışmalarının olduğu,17165 sicil sayılı Nurettin Kartal ve Ortaklarına ait Özel Bina İnşaatı işyerinden 15.05.1986 tarihli, 21971 sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait İskilip Piknik Wc İnşaat işyerinden 17.04.1989 tarihli, 22617 sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait PTT Binası Onarım, Tadilat işyerinden 24.8.1989 tarihli,24451 sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait İskilip Kalorifer İnşaat İşyerinden 03.08.1990 tarihli,

24451 sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait İskilip Kalorifer İnşaat işyerinden 05.07.1991 tarihli, ... sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait İskilip Depo İnşaat işyerinden 16.9.1992 tarihli, 30102 sicil sayılı Nurettin Kartal’a ait İskilip Kalorifer İnşaat işyerinden 4.11.1993 tarihli, ... sicil sayılı Nurettin-...’a ait Kartal Ticaret işyerinden 1.1.1997 tarihli, ... sicil sayılı Nurettin-...’a ait Kartal Ticaret işyerinden 1.9.2002 tarihli 9 adet işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiği,

--/--

--2--

davacının davalı işverenlere ait ;17165 sicil sayılı işyerinde 15.05.1986-30.12.1986 tarihleri arasında 145 gün,21971 sicil sayılı işyerinde 17.04.1989-30.06.1989 tarihleri arasında 30 gün,22617 sicil sayılı işyerinde 24.08.1989-13.10.1989 tarihleri arasında 33 gün, 24451 sicil sayılı işyerinde 03.08.1990-31.12.1990 tarihleri arasında 50 gün, ... sicil sayılı işyerinde 16.09.1992-30.11.1992 tarihleri arasında 30 gün, 30102 sicil sayılı işyerinde 04.11.1993-28.02.1994 tarihleri arasında 80 gün, ... sicil sayılı işyerinde (01.01.1997-31.12.2003 tarihleri arasında) 1997 yılında 345 gün, 1998 yılında 180 gün, 1999 yılında 315 gün,

2000 yılında 360 gün, 2001 yılında 360 gün, 2002 yılında 330 gün ve 2003 yılında 360 gün çalışmalarının olduğu ve Kuruma bildirildiği,tespiti istenilen dönem ile çakışan 05.07.1991-30.11.1991 tarihleri arasında ... sicil nolu dava dışı işyerinde 100 gün çalışmasının olduğu, bu işyerinin kime ait olduğunun araştırılmadığı,tespitine karar verilen dönemlere ilişkin davalılara ait işyerleri ile ilgili dönem bordrolarının geldiği,bordrolarda davacının hizmet cetvelinde görülen kadar çalışmasının olduğu,davalı işverenlere ait ... sicil sayılı işyerinin 1.1.1997 tarihi itibarıyla 506 sayılı Yasa kapsamına alındığı,

31.12.2003 tarihi itibarıyla kapsam dışına çıkarıldığı,17165 sicil sayılı işyerinin 15.05.1986-30.12.1986 tarihleri arasında,21971 sicil sayılı işyerinin 17.04.1989-30.06.1989 tarihleri arasında,22617 sicil sayılı işyerinin 24.08.1989-13.10.1989 tarihleri arasında, 24451 sicil sayılı işyerinin 03.08.1990-31.12.1990 tarihleri arasında,... sicil sayılı işyerinin 16.09.1992-30.11.1992 tarihleri arasında,30102 sicil sayılı işyerinin 04.11.1993-28.02.1994 tarihleri arasında 506 sayılı Yasa Kapsamında faaliyette oldukları,davalı işverenlerin vergi kayıtlarının olmadığı anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasa’sının 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez.

Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasa’nın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir.

506 sayılı Yasa'nın 79/10. maddesinde bu tür hizmet tespit davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge veya yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması salt, bu nedene dayalı istemin reddine neden olmaz.

Somut bilgilere dayanması koşuluyla, bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen veya bilmesi gereken komşu işyerleri kayıtlı çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen kim diğer kanıtlarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir.

Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Somut olayda ; mahkemece davacının 05.07.1991-30.11.1991 tarihleri arasında 100 gün çalışmasının geçtiği ... sicil nolu işyerinin kime ait olduğunun araştırılmayarak çalışmanın kesintili çalışma olup olmadığı konusunda eksik inceleme yapıldığı, davalı işverenlere ait işyerlerinin 506 sayılı Yasa kapsamı dışında olan sürelerde davacının davalılara ait işyerinde çalışıp çalışmadığının, çalışmış ise hangi işyerinde çalıştığı hususunun tanıklardan sorularak belirlenmediği anlaşılmış olup eksik inceleme ve araştırma ile sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.

Yapılacak iş; davacının 05.07.1991-30.11.1991 tarihleri arasında 100 gün çalışmasının geçtiği ... sicil nolu işyerinin kime ait olduğunu Kurumdan sormak, davalılara ait olduğunun tespit edilmesi halinde kesintisiz çalışma olduğunu ve hak düşürücü sürenin dolmadığını kabul ederek fiili çalışmanın varlığını araştırmak, bu işyerinin dava dışı başka işverene ait olduğunun tesbiti halinde 05.07.1991 tarihi öncesine yönelik talepler hakkında işten çıkış tarihleri ile işe giriş tarihleri arasındaki süreler yönünden hakdüşürücü sürenin dolduğunu kabul etmek,

davalı işverenlere ait işyerlerinin 506 sayılı Yasa kapsamı dışında oldukları sürelerde davacının davalılara ait işyerinde çalışıp çalışmadığını, çalışmış ise davalılara ait hangi işyerinde çalıştığını tanıklardan sorarak bu dönemlerde çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/10. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.