Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2011/4963 K.2012/23556

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 18/03/2003 - 26/10/2007 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

KARAR

Dava; muhabir olan davacının davalı ... Ajansına 18.3.2003-26.10.2007 tarihleri arasında hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı sürelerin tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece; davanın kabulü ile davacının davalı işyerinde 18.3.2003-26.10.2007 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalışmış olduğunun tespitine,karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacı adına davalı tarafından düzenlenmiş işe giriş bildirgesi ve Kuruma bildirilen çalışma bulunmadığı, Davalı işyerinin yasa ile kurulmuş bir kamu kurumu olduğu ve 4.7.1946 tarihinden beri 506 sayılı yasa kapsamında bulunan bir işyeri olduğu, davacının Yurt muhabiri olarak görevlendirildiğine dair evrakın, dosyada bulunduğu, ...'dan haberleri davalı işyerine bildirdiği, bunun karşılığı olarak haber başına belirlenen ücreti aldığı, buna ilişkin ödeme belgelerinin ve hesap ekstrelerinin dosyada bulunduğu,

davalı işyerinden davacıya tutanakla teslim edilmiş davalı işyerinin bürosunda bulunan demirbaş eşyalar ile mesleğin icrasında kullanılacak eşyalar olduğu, davalı dönem içinde davacının çalışma bölgesine davalı işyeri tarafından haber takibi için görevlendirilen şahıslara ait evrakların bulunduğu, dönem bordroların sunulduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda uyuşmazlık, davalılar ile davacı arasındaki ilişkinin hizmet aktine mi yoksa istisna (eser) aktine mi dayalı bir ilişki olduğu noktasında toplanmaktadır. Sigortalılığın oluşması yönünden ilk koşul, taraflar arasında hizmet akdinin varlığına ilişkindir. Hizmet akdi, ... sahibi ile işçi arasında yapılan belli veya belli olmayan bir süre için görülen ... karşılığı ücret ödenmesini gerektiren bir sözleşmedir. Bu sözleşmede ana unsur ... ve ücrettir. 506 sayılı Yasa açısından hizmet akdini sadece bu unsurlara bağlı olarak kabul

etmek mümkün değildir. Zaman ve bağımlılık unsurları hizmet akdinin ana koşulları olmak üzere 506 sayılı Yasa'nın öngördüğü “hizmet sözleşmesi” bir veya birden fazla işveren ile çalıştırılan arasında oluşturulan, süreli veya süresiz belli bir zaman dilimi içersinde, işveren emir ve gözetimi altında, ... görmeyi hüküm altına alan hukuksal ilişkidir.

Sigortalılığın oluşumu yönünden ilk unsur ... görecek kişinin belli bir zaman dilimi içerisinde, hizmetini işverenin emrine hasretmesidir. Bu zaman dilimi günün tüm süresini kapsayabileceği gibi, günün veya haftanın belli saatlerine de hasredilebilir. Haftanın veya ayın belli gün ve saatlerinde dahi çalışma söz konusu olabilir. Önemli olan düzenli bir çalışma ilişkisinin varlığıdır. Düzenli çalışma ilişkisinin varlığı ... akdinin zaman unsurunu ortaya koyar.

Çalışanın, hizmetini belli zaman dilimi içerisinde, işveren emrinde ve onun vereceği direktif doğrultusunda gerçekleştirilmesi, hizmet akdinin ikinci unsuru olan bağımlılık unsurunu oluşturur. Hizmetin fiilen verilmesi her durumda, zorunlu değildir. İşverenin emir ve gözetim altında hazır beklemek durumunda dahi bağımlılık unsuru gerçekleşmiş sayılır. Öte yandan, işverence gösterilen işlerin, çalışan tarafından, işveren emir ve direktiflerine uygun olarak görülmesi gerekir.

Belirtilen bu iki ana unsurun birlikte gerçekleşmesi durumunda 506 sayılı Yasa açısından hizmet akdinin dolayısıyla sigortalılığın ilk koşulunun oluştuğu sonucuna varılır.

Sigortalılığın ikinci koşulu 506 sayılı Yasa'nın 5. ve 8. maddelerinde öngörülen işin görüldüğü bir işyerinin bulunmasıdır. Bir işyerinin varlığının saptanamaması durumunda sigortalılığın gerçekleştiğinden söz edilemez.

Üçüncü koşul eylemli çalışmanın varlığıdır. Yasal sigortalılıktan söz edebilmek için sigortalının işveren emir ve direktifleri altında, bilfiil, gösterilen işi yapması zorunludur. Çalışmanın, kimi durumlarda, görülen işin, nitelik ve kapsamına göre devamlı sürmesi mümkün olmayabilir. Sigortalının, işveren emir ve nezareti altında verilecek işi yapmaya hazır bir şekilde beklemesi dahi bu koşulun gerçekleşmesi için yeterlidir.

Yasanın 3. maddesinde gösterilen istisnalardan bulunmama bir diğer koşuldur. Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için Yasanın 2. maddesinde sayılan koşulları taşıması yetmez, ayrıca 3. maddede gösterilen kişilerden bulunmaması gerekir.

Sigortalı sayılabilme yönünden gerek ücretin kendisi, gerekse ödenme biçim ve yöntemi zorunlu bulunmamaktadır. Parça başına ücret, götürü ücret, part-time çalışma karşılığı yapılan ödeme biçimleri sigortalılık koşullarını etkilemez.

Sigortalılık statüsünün oluşumu için herhangi bir şekil koşulu öngörülmemiştir. Resmi veya yazılı bir sözleşme biçimi şart değildir. Asıl olan sigortalının çalışmaya başlama durumudur. Eylemli olarak gerçekleşen bu durum sonucu sigortalılık statüsü kendiliğinden oluşur.

İstisna akdinde ise; bir eserin ücret karşılığında yaratılması asıldır. İstisna akdinde, ücretin tesbitinde eser göz önünde tutulur. ... sahibinin talimat verme yetkisi ise, elde edilecek sonuç içindir. Halbuki hizmet aktinde emir ve talimat yetkisi, işçinin çalışma yerinin işe başlangıç ve sona eriş saatinin işverence tesbiti biçimindedir. Hizmet akdinin belirleyici ve ayırıcı unsurları "zaman ve bağımlılık" dır. Başka bir anlatımla, "zaman ve bağımlılık" unsurlarını birlikte gerçekleştirecek biçimde çalışmanın varlığı halinde aradaki ilişkinin hizmet akdine dayandığı söz götürmez.

İstisna akdinde müteahhit eser meydana getirmekten ibaret bir ... görme edimini borçlanmaktadır. Bir ... görme borcu doğuran sözleşme olmakla beraber, burada önemli olan, çalışmanın kendisinden ziyade, bu çalışma neticesi ortaya çıkan ve objektif olarak gözlenmesi kabil sonuçtur. Müteahhit, ... sahibi ile akdi ilişkiye girerken bir sonuç (eser) meydana getirmeyi taahhüt etmektedir. Bu anlamda eser, bir ... görme faaliyetinin maddi veya maddi olmayan sonucudur.

Kuşkusuz bağımsız bir varlığı değiştirmeye, işlemeye veya biçimlendirmeye yönelik edimler de eser kavramına dahil sayılır ve istisna sözleşmesinin konusunu oluştururlar. Ücret belli bir süre çalışıldığı için değil, netice için ödenmektedir. Müteahhidin, kararlaştırılan zamandan önce taahhüdünü yerine getirmesi, ücret üzerinde herhangi bir etki meydana getirmeyecektir.

İstisna akdinde ekonomik risk müteahhit tarafından yüklenirken, hizmet akdinde işveren tarafından karşılanacaktır.

Hizmet akdinde belirli bir süre çalışmak ön planda iken, istisna akdinde zaman belirleyici olmayıp, sonuç ön planda tutulmaktadır.

Hizmet akdinde, işçinin işi ifa, özen gösterme, sadakat borcuna karşılık, işverenin ücret ödeme, ihtimam ve yardım gibi borçları bulunmaktadır.Bağımlılık ise, her an ve durumda çalışanı denetleme veya buyruğuna göre edimini yaptırma olanağını işverene tanıyan, çalışanın edimi ile ilgili buyruklar dışında, çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte bir çalışmadır.

Eğer ki çalışan, işgücünü belirli ya da belirli olmayan bir zaman için çalıştıranın buyruğunda bulundurmakla yükümlü olmayarak, işveren buyruğuna bağlı olmadan sözleşmedeki amaçları gerçekleştirecek biçimde edimini görüyorsa, sözleşmenin amacı bir eser meydana getirmekse, çalışma ilişkisi istisna akdine dayanıyor demektir.

Somut olayda; davacı ile davalı arasındaki hukuki ilişki de muhabir olan davacının ... ilinde haber konusu olabilecek olayları belirleyip davalı işyerine bildirdiği açık ve belirgindir, işini yaparken davalıya ait boş olan büroyu kullandığı ve büronun giderlerini davalı tarafından gönderilen ücretten karşılayarak makbuzlarını davalıya gönderdiği de sabittir, ancak davacının görev ifası sırasında hizmet sözleşmesinde bulunması gereken zaman ve bağımlılık unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği, davacının kendi adına bir işinin olup olmadığı,

bizzat davacı vekilinin yargılama aşamalarında davalı tarafından verilen küçük haber ücretleri ile bir insanın geçimini sağlayamayacağı iddiası karşısında geçimini nasıl sağladığı, başkaca bir ... yapıp yapmadığı, başka gazete veya yayın organlarına haber verip vermediği açıklığa kavuşturulmalıdır; mahkemece bu husus yeterince araştırılmadan eksik araştırma ve inceleme ile sunuca gidilmesi isabetsiz olmuştur.

Yapılacak ...; yukarıda bahsedilenler ışığında, davacının bağımlılık unsurunun tespiti açısından kendi adına başka çalışmasının olup olmadığı, başka yayın organlarına da haber sağlayıp sağlamadığının gerekli yerlerden araştırılarak, gerekirse tanık beyanlarına yeniden başvurmak suretiyle ve geçimini nasıl sağladığı sosyal ve mali durumun nasıl olduğunun zabıta marifetiyle araştırılarak hizmet ifası sırasında zaman ve bağımlılık unsurlarının irdelenmesiyle varılacak sonuca göre hüküm kurmaktan ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.