Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2012/11943 K.2013/16981

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 15/02/1991 tarihinden dava tarihine kadar geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Dava, davacının 15/02/1991 tarihinden dava tarihine kadar eşinin rahatsızlığı nedeni ile çalışamadığı 30/12/1998-01/01/2005 tarihleri hariç olmak üzere davalı işyerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile, davacının 1991-01/01/2005 tarihleri arasındaki taleplerinin hak düşürücü süre nedeni ile reddine, 12/04/2005-23/12/2005 tarihleri arasında 76 gün, 21/03/2006-12/01/2007 tarihleri arasında 137 gün, 27/02/2007-14/11/2007 tarihleri arasında 137 gün, 05/03/2008-20/12/2008 tarihleri arasında 57 gün, 09/02/2009-13/12/2009 tarihleri arasında 49 gün, 22/03/2010-13/12/2010 tarihleri arasında 34 gün olmak üzere toplam davacının 490 günlük çalışmasının davalı Akçakaya Kiremit San.Ltd.Şti. tarafından diğer davalı SGK'ya bildirilmediğinin tespitine, karar verilmiştir.

506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir. Kimi ayrık durumlar dışında, resmi belge veya ... delillerin bulunması, sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olur. Ayrıca somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla, Kuruma bildirilen dönem bordro tanıkları ve komşu işyerinin kayıtlı çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer kanıtlarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Mahkemenin bu tür davaların kişilerin sosyal güvenliğine ilişkin olması ve kamu düzenini ilgilendirdiğini göz önünde tutarak gerektiğinde; doğrudan soruşturmayı genişletmek suretiyle ve olabildiğince delilleri toplaması gerekmektedir. Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasanın 79/10. ve 5510 sayılı Yasanın 86/8. maddelerine göre Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.

Yasa'da yer alan 5 yıllık süre hak düşürücü olup mahkeme tarafından kendiliğinden nazara alınması gerektiği gibi davacının aynı işyerinde çalışmasını sürdürmesinin veya 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde tekrar aynı işyerine girerek çalışmasının, hak düşürücü sürenin işlemesine engel olmayacağı ve hak düşürücü sürenin, kesilmesi ve durmasının mümkün bulunmadığı hukuksal gerçeği de ortadadır.

İşverenin, çalıştırmış olduğu sigortalılara ait hangi belgeleri Kuruma vermesi gerektiği Kanunun 79/1.maddesinde açıkça ifade edildiği üzere yönetmeliğe bırakılmıştır. Atıf yapılan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin dördüncü kısmında işverence verilecek belgeler düzenlenmiştir. Bunlar, aylık sigorta primleri bildirgesi (SSİYön.Madde16) , dört aylık sigorta primleri bordrosu (SSİYön. Madde 17), sigortalı hesap fişi (SSİY. Yön. Madde 18) vs.dir.

Yönetmelikte sayılan bu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması halinde artık Kanun'un 79/10 (eski 8) maddesinde yer alan hak düşürücü süreden söz edilemez. Yargıtay uygulamasında anılan maddenin yorumu geniş tutulmakta; eğer sayılan belgelerden birisi işveren tarafından verilmişse burada Kurumun işçinin çalışmasından haberdar olduğu ve artık hizmet tespiti davası için hak düşürücü sürenin varlığından söz edilemeyeceği kabul edilmektedir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalı işyerinden 14.10.1998-13.12.2010 tarihleri arasında davacının aralıklı olarak hizmetinin bildirildiği, 01.07.1998-98/3 tarih aralığında ise dava dışı işyerinden bildirimde bulunulduğu, tanık beyanlarından davalı işyerinin mevsimlik çalışılan işyeri olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davalı işyerinden davacının 01.11.1993-30.11.1997 tarihleri arasındaki çalışmalarının aralıklı olarak Kurum’a bildirildiği anlaşıldığından,bu süreyi takip eden 01.07.1998 tarihine kadarki çalışmanın kesintisiz devam ettiğinin ortaya çıkması halinde hak düşürücü sürenin geçmeyeceği gözardı edilerek, işin esasına girilip deliller değerlendirilmeden 01.07.1998 tarihinden önceki talep edilen süre için hak düşürücü süre nedeniyle redde karar verilmesi ve mahkemece tespite karar verilen süreler yönünden fiili çalışmanın varlığı ile ilgili olarak dinlenen tanıkların beyanlarının yetersiz ve çelişkili olduğu, gözetilmeksizin bir tuğla fabrikası olan işyerinin de mevsimlik çalışan bir işyeri olup olmadığı yöntemince araştırılmadan eksik inceleme sonucu verilen karar hatalıdır.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile ... şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Yapılacak iş, çalışmanın geçtiği ileri sürülen davalı işverene ait tuğla fabrikasının mevsimlik çalışılan bir işyeri olup olmadığı araştırıldıktan sonra 01.07.1998 tarihinden önceki talep edilen süre için davalı tarafça 1993-1997 yılları arasındaki bildirimlerin varlığı nedeniyle işin esasına girilerek, çalışmanın kesintisiz devam ettiğinin ortaya çıkması halinde hak düşürücü sürenin geçmeyeceğini göz önünde bulundurarak,

anılan çalışmanın blok halinde gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırmak, talep edilen ihtilaflı döneme ilişkin dönem bordrolarında kayıtlı ve tarafsız tanıklar saptanarak bunların bilgilerine başvurmak, beyanı alınan tanıkların davalı işyerinde çalıştıklarının denetimini sağlamak bakımından hizmet cetvellerini getirtmek, davalı işyerindeki bordolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmemesi halinde, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye,

meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.