Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2012/13670 K.2012/23880

Davacı, Kurum işleminin iptaliyle Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

KARAR

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava, davacının eksik işçilik bildirimi nedeniyle Kuruma prim ve gecikme zammı borcu bulunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile davacının Kuruma 6.924,66 TL prim ve 4.343,48 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 11.268,14 TL borçlu olduğunun tespitine, kalan kısımla ilgili olarak davacı tarafın davalı kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

Asgari işçilik incelemesine konu inşaat veya ihale konusu işin tamamının işyerinde çalışan sigortalılarca yapılması mümkün olduğu gibi işin bir kısmının fatura veya Vergi Usul Kanunu'na uygun gider belgeleri karşılığında başka işyerinde çalışan sigortalılara veya Kanun'un (4/1-b) maddesi kapsamında kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlara yaptırılması da mümkündür. Gerçek bir hukuki ilişki için Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak düzenlenen malzemeli işçilik veya salt işçilik faturaları ile diğer gider belgeleri eksik işçilik tutarının belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.

506 veya 5510 sayılı Kanun'larda malzemeli işçilik veya salt işçilik faturasının tanımı yapılmamıştır.

Asgari işçilik uygulamasına dair Kurumun iç emir ve eğitim notlarında yapılan tanımlar dışında malzemeli ve salt işçilikli faturaların nitelikleri ile asgari işçilik incelemesinde ne şekilde değerlendirileceklerine dair temel düzenleme 14/7/2004 tarihli ve 25522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigortalar Kurumu Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ile Yeminli Malî Müşavirlerce İşyeri Kayıtlarının İncelenmesinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile yapılmış olup bu Yönetmeliği yürürlükten kaldıran 27.09.2008 tarih ve 27010 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01.10.2008 tarihinden itibaren yürürlüğe giren Serbest Muhasebeci Malî

Müşavirler İle Yeminli Malî Müşavirlerce İşyeri Kayıtlarının İncelenmesi Hakkında Yönetmelik ile bu konularda yeniden ve kapsamlı düzenleme yapılmıştır.

SGK müfettişi veya meslek mensubu (serbest muhasebeci ve mali müşavir veya yeminli mali müşavir) asgari işçilik incelemesi kapsamında işyeri kayıt ve belgelerini inceleyerek, yapılan işle ilgili malzemeli işçilik ve salt işçilik faturalarını değerlendirmeye esas alır. Ön değerlendirme aşamasında ünite dosya memurunun kayıt ve belge inceleme yetkisi bulunmadığından bu aşamada faturalar incelenmez. Ancak ön değerlendirmeye konu işyerinde; fatura karşılığında üçüncü kişilere ... yaptırılma ihtimaline binaen asgari işçilik oranı % 25 eksiği ile uygulanmaktadır.

Asgari işçilik uygulamasında yalnızca malzemeli işçilik ve salt işçilik faturalarının KDV hariç kısmı dikkate alınır. Asgari işçilik incelemesinde dikkate alınacak faturada mutlaka işçilik faaliyeti bulunmalıdır. Fatura salt işçilikli veya malzemeli işçilikli olabilir ise de içeriğinde işçilik bulunmayan ve yalnızca malzeme satışına ilişkin faturanın asgari işçilik incelemesi bakımından herhangi bir kıymeti bulunmamaktadır.

Fatura ve gider belgelerinde kayıtlı tutarların, bu belgelerden anlaşılan işlere karşılık düzenlenen hakediş raporu veya yapılan ödeme tutarlarından fazla olduğunun anlaşılması halinde fazla tutarlara değer verilmez.

Nakliye faturası, malzemeli işçilik faturası gibi işlem görür. Ne var ki bunun için nakliye bedelinin faturada açıkça ve ayrıca gösterilmesi zorunludur. Nakledilen malzeme ve nakliye bedelinin birlikte yazıldığı faturalar nakliye faturası olarak kabul edilmez.

Alt işverenin asıl işverene verdiği malzemeli işçilik veya salt işçilik faturası incelemede dikkate alınmaz. Çünkü alt işverenin inceleme konusu inşaat veya ihale konusu işte çalıştırdığı sigortalıların işçilik bildirimi asıl işverene ait dosya üzerinden Kuruma bildirildiği için alt işverenin asıl işverene düzenlediği faturanın incelemede esas alınması hesaplamada mükerrer indirime yol açar.

Alt işveren, inceleme konusu inşaat veya ihale konusu ... nedeniyle alt işveren sıfatıyla yaptığı ... yanında kendisine ait işyerinde çalışan işçileri eliyle alt işverenlik sözleşmesi kapsamında bulunmayan başkaca işler yapmış ise bu işe ait fatura incelemede nazara alınır. Örneğin, alt işveren inşaatın pencere doğramalarını alt işveren olarak yapmış ise bu işe ait fatura incelemede nazara alınmaz ise de alt işverenin aynı zamanda asansör işi yapan işyerinden düzenlenen malzemeli işçilik faturası incelemede dikkate alınır.

Yukarıda yer alan anlatımdan anlaşılacağı üzere asgari işçilik incelemesinde iki tür ödeme bulunmaktadır.

a) "Malzemeli işçilik faturalarında" malzeme satışı ile birlikte işçilik bulunmaktadır. Malzeme bedeli faturayı tanzim eden tarafından karşılandığı gibi bu malzemenin inşaat veya ihale konusu işte kullanılması için bu işyerinin sigortalılarınca işçilik de sağlanmaktadır.

Salt malzeme satışı içeren faturalar incelemede dikkate alınmaz. Örneğin, avize, musluk, yer karosu, tuğla, çimento satışı için yapılan ve fatura içeriğinden yalnızca malzeme satışı için düzenlendiği anlaşılan faturalar malzemeli işçilik ödemesi kabul edilemez.

Malzemeli işçilik faturasında malzeme ve işçilik tutarı kayıtlı ve birbirinden ayrı kaydedilmiş olsa dahi toplam fatura tutarı malzemeli işçilik ödemesi kabul edilerek inşaat maliyetinden veya hakediş tutarından düşülerek değerlendirmeye esas inşaat maliyeti veya değerlendirmeye esas hakediş miktarı bulunmaktadır. Bundan sonra da asgari işçilik oranı uygulanarak asgari işçilik tutarı belirlenir.

Malzemeli işçilik faturalarında malzeme ve işçilik bedeli ayrı ayrı gösterilmiş olabilir. Veya aynı işe ait malzeme ve işçilik bedeli ayrı ayrı faturalandırılmış olabilir. Her iki halde de malzeme ve işçilik bedelinin toplam tutarı esas alınır.

b) "Salt işçilik faturaları" asgari işçilik oranı uygulanmak suretiyle hesaplanan asgari işçilik tutarından düşülerek inceleme yapılır. Üçüncü kişilere yaptırılan işler nedeniyle düzenlenen salt işçilik içeren fatura ve gider belgelerine dayalı işçilik ödemeleri Kuruma bildirilmiş işçilikler (SPEK) gibi işlem görür ve asgari işçilik tutarından düşülür.

Salt işçilik faturaları malzeme bedeli içermez. Çünkü bu halde işi yapan ya malzeme kullanmamıştır yada kullandığı malzemeyi işveren temin etmiştir. Eğer işi yapan aynı zamanda kendisine ait malzemeyi de kullanmış ise bu halde düzenlenen faturada malzeme bedeli ile birlikte işçilik bedeli de yar alacağından bu fatura malzemeli işçilik faturası nitelğindedir.

Faturanın salt işçilik veya malzemeli işçilik faturası olarak kabulü fark işçilik miktarını etkilemektedir. Faturanın salt işçilik faturası olarak kabulü halinde fark işçilik ve dolayısıyla fark prim tutarı daha az bulunmaktadır. Tereddütlü hallerde yapılan işin mahiyetine göre (mal veya hizmet alımı yada yapım işi) faturanın düzenlenmesine esas sözleşme, şartname, hakediş raporu ve diğer belgeler getirtilerek faturanın niteliği şüpheye yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

Malzemeli işçilik faturasına konu malzemenin faturayı düzenleyen tarafından gerçekten temin edildiği ancak bu işe ait işçilğin faturayı düzenleyen tarafından değil de alt işveren veya bir başka üçüncü kişi tarafından sağlandığının kayıt ve belgeler ile kesip olarak saptandığı hallerde; faturadaki malzeme ile alt işveren veya üçüncü kişi tarafından sağlanan işçiliğin birleştiği kabul edilerek faturaya konu malzemeli işçilik bedelinin asgari işçilik incelemesinde dikkate alınması, alt işverenin Kuruma bildirdiği işçiliğin ise (SPEK) fatura içerisinde eridiği ve aynı işçiliğin ikinci kez dikkate alınamayacağı kabul edilerek asgari işçilik tutarından düşülmemesi gerekir.

Somut olayda uyuşmazlık davacı şirket ile ... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San. İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti arasında "ahşap pencere işlerinin imalatı, mevcut doğramaların sökümü, sökümü yapılan pencerelerin şantiye dışına çıkarılması ve imalatı yapılan pencerelerin yerine camlı olarak montajı" konusunda yapılan anlaşma doğrultusunda düzenlenen KDV hariç toplam 315,760,94 TL bedelli 6 adet malzemeli işçilik faturasının asgari işçilik incelemesinde dikkate alınıp alınmayacağı noktasında toplanmaktadır.

SGK müfettişi tarafından düzenlenen kayıt inceleme tutanağına göre ... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San. İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti'nden alınan 6 fatura bulunmaktadır ve yapılan ... "çam profil pencere 68 S/Camlı" olup bu faturaların KDV hariç toplam bedeli 315.760,94 TL'dir.

SGK müfettişine beyanda bulunan işveren vekilinin; anılan faturaların içeriğindeki çam profil pencere montajının aynı zamanda davacı şirketin inceleme konusu işteki alt işvereni (aracısı) olan ... ve sigortalıları tarafından yerine getirildiğini ve faturalara konu işte ... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San.

İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti'nin sigortalılarının çalışmadığını beyan etmesi nedeniyle Kurumun bu faturalara konu işte gerçekte işçilik bulunmadığı ve faturaların aslında salt malzeme satışı niteliğinde bulunduğu gerekçesiyle bu faturaları malzemeli işçilik faturası olarak dikkate almadığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın sağlıklı bir çözüme kavuşturulabilmesi için; malzemeli işçilik faturasına konu işin faturayı düzenleyen üçüncü kişinin sigortalıları yerine davacı şirketin alt işvereninin sigortalılarınca yerine getirilmesi halinde, alt işverenin sigortalılarının işçiliği ile faturanın bir bütün olarak değerlendirilerek faturanın malzemeli işçilik faturası olarak kabul edilip edilmeyeceği yada başka bir söyleyişle alt işverenin sigortalılarının işçiliğinin faturaya konu malzemeli işçilik için yapıldığı (içinde eridiğinin) kabul edilerek faturanın malzemeli işçilik faturası olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin belirlenmesi gerekir.

... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San. İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti tarafından düzenlenen 6 adet fatura gerçek olup malzemeli işçilik faturası olarak düzenlenmiştir. Taraflar arasında yapılan sözleşmede yapılan işin bedeli de işçilik dahil belirlenmiştir. Faturaya konu işin alt işverenin sigortalılarınca yerine getirilmesi nedeniyle faturanın hiçbir şekilde dikkate alınmaması işçilik yanında malzeme bedelinin de tümden inceleme dışı bırakılması anlamına gelir ki bu uygulamanın da eksik işçilik miktarının belirlenmesine yönelik incelemede hakkaniyete uygun olmayan sonuçlara yol açacağı açıktır.

Somut olayda, işveren vekili SGK müfettişine verdiği beyanda; alt işveren ...'nin sigortalılarınca sağlanan işçiliğin fatura konusu işe özgü olduğunu açıkça belirterek faturanın asgari işçilik incelemesinde dikkate alınmasını talep etmiş olup Kurum müfettişine yapılan bu beyan ve talep davacı şirketi bağlar. O halde malzemeli işçilik faturasına konu işin yapımı ... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San. İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti'nce temin edilen malzemeler ile alt işveren ...'nin sigortalılarının çalışması ile gerçekleştiğinden malzemeli işçilik faturası hakediş tutarından düşülmeli, ancak alt işveren ...'nin sigortalıları için Kuruma ödenen işçilik tutarı ise asgari işçilik tutarından düşülmemelidir.

Yukarıda yer alan açıklamalar ışığında davacı şirketin davalı Kuruma borçlu olduğu prim ve gecikme zammı miktarı şu şekilde belirlenir; 628.800,00 TL toplam hakediş tutarından 336.343,39 TL tutarındaki malzemeli işçilik bedelinin düşülmesi ile 292.456.61 TL değerlendirmeye esas hakediş miktarı (DEİM) bulunur. Asgari işçilik oranı % 13 olup asgari işçilik tutarı 38.019,35 TL 'dir. ... tarafından bildirilen SPEK toplamı olan 1.762,54 TL hariç Kuruma bildirilen işçilik toplamı 18.050,74 TL olup fark işçilik tutarı 19.968,61 TL olup % 35,5 prim oranı üzerinden fark prim 7.088,85 TL ve gecikme cezası da 4.446,46 TL'dir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın bilirkişi raporuna göre ... tarafından ... Ahşap Pencere Lamine Profil Sistemleri San. İnş. ve Dış.Tic.Ltd.Şti'ne düzenlenen 10.000,00 TL tutarındaki işçilik faturası bedelinin KDV hariç toplam 315,760,94 TL bedelli 6 adet malzemeli işçilik fatura bedelinden düşülerek sonuçta 305.760,94 TL malzemeli işçilik bedeli ile ... tarafından Kuruma bildirilen işçiliğin de dahil olduğu 19.813,28 TL işçiliğin düşülmesi sonucu fark işçiliğin bulunması suretiyle malzemeli işçilik bedelinin hatalı belirlenmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden HUMK’un 438/7. maddesi uyarınca hüküm bozulmamalı düzeltilerek onanmalıdır.