Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2012/19770 K.2013/23471

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava; davacının 01.07.2001 – 10.02.2009 tarihleri arasında davalı işverenin yanında geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davacının ilk sigortalı girişinin 01.03.2004 olduğu, bu tarihten önceki davacı çalışmaları için 31.12.2004 yılının sonundan itibaren davanın ikame edildiği 10.12.2010 tarihine kadar 5 yıldan fazla zaman geçmekle talep edilen bu süreler için hak düşürücü sürenin geçtiği, bu nedenle 01.03.2004 tarihinden evvelki süreler için tespit yapılmasının mümkün olmadığı belirtilerek, davacının davalı işyerinde 01.12.2004 - 01.01.2005 tarihleri arasında 30 gün, 14,81 TL günlük ücretle, 01.01.2005 – 30.06.2005 tarihleri arasında 180 gün, 16,29 TL günlük ücretle çalışmış olduğunun tespitine karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; ... sicil numaralı davalı işyerinin 01/07/1997 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamına alındığı, davalı işyerinden davacı adına 01.03.2004 ve 01.07.2005 tarihinde işe giriş bildirgelerinin verildiği ve davacının 01.03.2004 – 30.11.2004 ve 01.07.2005 – 18.12.2009 tarih aralığındaki çalışmalarının Kuruma bildirildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık; davacının 01.03.2004 tarihinden önceki çalışmaları yönünden hak düşürücü sürenin gerçekleşip gerçekleşmediği ve çalışma olgusunun araştırılmasının yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim

ödeme gün sayıları nazara alınır." hükmünü içermektedir. Madde hükmünden yazılı hak düşürücü sürenin, yönetmelikte belirtilen belgeleri işveren tarafından Kuruma verilmeyen sigortalıları kapsamakta olduğu, işe giriş bildirgesi verilmiş sigortalılar yönünden hak düşürücü sürenin işlemeyeceği anlaşılmaktadır. Yargıtay HGK'nun 03.03.2004 tarih 2004/21-139 Esas-117 Karar ve 05.02.2003 tarih 2003/10-7 Esas-53 Karar sayılı ilamları da bu yönlere işaret etmektedir.

Bildirimsiz geçen çalışmaların tespitine ilişkin dava koşulları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 79/10. maddesinde tanımlanmıştır. Bunlar; 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılma, yönetmelikte tespit edilen belgelerinin Kuruma verilmemiş ya da çalışmaların Kurumca saptanamamış olması ile anılan davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmış olması şeklinde sıralanabilir.

Sigortalı, bildirimsiz kalan çalışmalarının tespitini hak düşürücü sürenin işlemeye başladığı, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl (20.06.1987 tarihinde on yıla çıkarılmıştı. Ancak 01.06.1994 tarihinde tekrar beş yıla indirildi.) içerisinde isteyebilir. Hak düşürücü süre, bildirimsiz kalan çalışmalar yönünden öngörülmüştür.

İşverenin, sigortalılara ilişkin hangi belgeleri Kuruma vermesi gerektiği Kanunun 79/1. maddesinde açıkça ifade edildiği üzere yönetmeliğe bırakılmıştır. Atıf yapılan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde, işverence Kuruma verilecek belgeler; işe giriş bildirgesi, aylık sigorta primleri bildirgesi, dönem bordrosu vd. şeklinde sıralanmıştır. Bu belgelerden birisinin dahi Kuruma verilmiş olması veya Kurumca, fiilen ya da kayden sigortalı çalışma olgusunun tespiti halinde hak düşürücü süreden söz edilemeyecektir.

Kesintili çalışmanın varlığı halinde ise, kesintinin öncesi ve sonrasında oluşacak her çalışma devresi için dava koşullarının varlığı yukarıda belirtilen olgular dikkate alınarak belirlenecektir.

Somut olayda; davacının çalışmaları ile ilgili olarak işe giriş bildirgesi verildiği, bir kısım çalışmalarının bildirildiği, beyanı hükme esas alınan tanık beyanlarının çelişkili olduğu, resen tanık seçilerek bu çelişkinin giderilmediği, çalışma olgusunun sağlıklı bir şekilde araştırılmadan hüküm kurulduğu görülmüştür.

Yapılacak iş; davacının çalışmalarının kesintisiz olduğunun iddia edilmesi, davacı adına işe giriş bildirgesi verilmesi ve davacının bir kısım çalışmaların bildirilmesi karşısında, hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceğini gözönünde bulundurarak,

öncelikle dava konusu dönemi kapsar biçimde bordro tanıklarını dinlemek, gerek görüldüğü takdirde Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, dinlenen bordro ve komşu işyeri tanıklarının çalışma süresini tereddütsüz belirlemek amacıyla gerek görüldüğü takdirde hizmet döküm cetvellerini getirtmek,

davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre davacının çalışma olgusunu yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirleyerek karar vermekten ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.