Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2013/6669 K.2013/7418

Davacı, 20/11/2007 tarih ve 22. basamaktan % 66.5 oranında aylık bağlama oranı ile net 729,00 TL aylık bağlandığı, 9552 gün prim ve sicil basamağındaki değişiklik nedeniyle mahsup edilmeyen primlerinde eklenerek bulunacak basamak üzerinden maaşının 1.200,00 TL olarak tespitine, maaş farklarının yasal faizleriyle birlikte tahsiline karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde, isteğin reddine karar vermiştir. Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Davacı; tescil basamağının düzeltilerek, aylık bağlama basamağı ile maaşının 1.200,00 TL olduğunun tespitini talep etti. Mahkemece; Kurum işleminin yerinde olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının 27.09.2007 tarihli tahsis talebine istinaden 21 yıl, 8 ay, 27 gün üzerinden 01.10.2007 tarihinde 22. basamaktan net 729,00 TL aylık bağlandığı, davacının, 17.02.1999 tarihinde 6. basamakta 2 yılını doldurduğunu ve primlerini 1998 yılının 12. ayında 7. basamaktan ödemeye başladığını belirterek 1998/12. ayı itibari ile basamağının 7'ye yükseltilmesini talep ettiği, yine davacının 29.09.2003 tarihinde, halen 11. basamakta bulunduğunu ve basamağını 22'ye yükseltmek istediğini bildirdiği, bunun üzerine Kurum tarafından 22.10.2003 tarihli yazı ile davacıya;

basamak yükseltmeye ilişkin 34.038.124.924 TL borç bildirildiği, davacının, 16.01.2004 tarihli dilekçesinde. 30.10.2003 tarihinde basamak yükseltme priminin 1. taksitini ödediğini, ancak bunun prim hesabına geçirildiğini beyan ederek düzeltilmesini talep ettiği, ancak Kurum'un davacıyı 21. basamağa yükselttiği, bunun üzerine davacının 20.10.2004 tarihinde tespit davası açtığı, bu davada Kurum'un davacıya cevap olarak.

22. basamağa yükselme talebi üzerine ödeme planı tebliğ edildiği halde, 01.10.2003 – 31.10.2003 tarihleri arasında ödemesi gereken 8.509.531.231 TL tutarındaki ilk taksiti prim tahsilatı adı altında ödediğinin, 16.01.2004 tarihli dilekçesi gereğince de ödediği miktarın basamak satın alma hesabına aktarıldığının, ancak ilk iki taksitini süresinde ve tam olarak ödemesine rağmen 3. ve 4. taksitlerini eksik ödemesi nedeni ile Genel Müdürlüğün konu ile ilgili talimatı nedeni ile “ basamak yükseltme tutarının tamamen veya kısmen ödenmesi halinde sigortalı, son ödemenin

yapıldığı tarihi takip eden aybaşı itibari ile bu ödemenin tam olarak karşıladığı basamağa intibak ettirilir ” hükmü gereğince, ödediği miktar 22. basamağa yetmediğinden basamağının 21. basamağa yükseltildiğini bildirildiği, bu davanın takip edilememesi nedeni ile açılmamış sayılmasına karar verildiği, davacının 12.06.2006 tarihinde de basamak yükseltme dilekçesi verdiği, 01.08.2006 tarihinde 22. basamağa yükseltildiği, davacının 25.08.1983 – 02.09.1987 tarihleri arasında yurtdışı çalışması bulunduğu ve 01.01.1985 – 31.12.1985 tarihleri arasındaki 330 günü borçlandığı anlaşılmaktadır.

24.07.2003 tarihli, 4956 sayılı Yasanın geçici 2. maddesine göre, “1479 sayılı Kanuna tabi sigortalı olanlar, bulundukları basamak dahil, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde yazılı talepte bulunmak şartıyla, bulundukları basamakları en fazla oniki basamak yükseltebilirler.

Basamak yükseltme primi, sigortalının talep tarihinde bulunduğu basamaktan, yükselerek intibak etmek istediği basamağa kadar her basamak için öngörülen bekleme süresindeki prim tutarına basamak yükseltme farklarının ilave edilmesi suretiyle hesaplanır. Bu tutarın, ilk taksitinin talep tarihini takip eden ay içerisinde ödenmesi şartıyla ilk taksitin ödendiği ayı takip eden üçer aylık dönemler halinde üç eşit taksitte ödenmesi zorunludur.

Basamak yükseltme tutarının tamamen veya kısmen ödenmesi halinde, sigortalı son ödemenin yapıldığı tarihi takip eden aybaşı itibariyle bu ödemenin tam olarak karşıladığı basamağa intibak ettirilir. Basamak yükseltme primleri, primi ödenmiş süreler olarak değerlendirilmez.

Basamak yükseltme hakkından yararlanan sigortalılara, basamak intibaklarının yapıldığı tarihten itibaren üç yıl sonra, bu Kanunda öngörülen diğer şartları taşımak ve talepte bulunmak kaydıyla yaşlılık aylığı bağlanır.

Nimet-külfet dengesi, sosyal güvenlik hukukunun temel ilkelerinden biri olup; anılan ilke, gelecekte elde edeceği sosyal sigorta yardımlarına karşılık olarak daha fazla prim ödeme külfeti altına giren sigortalıların, fazladan katlanılan külfet karşılığında daha fazla yardıma hak kazanması gereğini doğurmaktadır. Başka bir ifadeyle sosyal güvenlik kuruluşlarınca sigortalılardan alınacak primlerle ileride yapılacak yardımlar arasında mutlak bir bağlantı, paralellik sağlanmalıdır.

Basamak yükseltme olanağı sağlayan yasa ile, konuya ilişkin uygulamayı biçimlendiren diğer düzenlemeler, primlerin sosyal güvenlik kuruluşu tarafından sigortalılık süreci içerisinde tahsil edilip nemalandırılması ve aktüeryal dengeyi bozmayacak biçimde sigorta yardımlarına yansıtılması gerekleri gözetilerek oluşturulmuş; prim borcunun basamakta bekleme süresini tamamlayacak olan ayların primleri, basamak yükseltme farkı da gözetilerek sigortalının talepte bulunduğu tarihte yürürlükte olan gelir tablosuna göre hesaplanması ve basamak intibaklarının yapıldığı tarihten itibaren üç yıl sonra yaşlılık aylığı yönünden değerlendirilebilmesi olanağı öngörülmüştür.

Sıralanan maddi ve hukuki olgular ile, konuya ilişkin yasal düzenlemenin prim ödeme karşılığında “intibak ettirilir” hükmünü içerdiği de gözetilerek, davacının, 1479 sayılı Yasanın geçici 11. maddesi uyarınca, yaşlılık aylığının 01.01.2000 öncesi ve sonrası döneme ilişkin hesabında, satın alınan basamakların geçmişe yönelik olarak da intibak işlemi gerçekleştirilmek suretiyle değerlendirilmesi ve aylık miktarının buna göre saptanması gerekir.

Bu saptama işlemi yapılırken dikkate alınması gereken hususlar ise;

1479 sayılı Yasaya eklenen Geçici 11. madde hükmü gereği, 4447 sayılı Yasanın yürürlük tarihi olan 01.01.2000 tarihinden önce sigortalı olup da, bu yasa döneminde aylık bağlanacak sigortalıların, 01.01.2000 tarihi öncesine ilişkin A aylığı hesabında; basamak satın alma suretiyle yapılan intibak tarihinden, 1479 sayılı Yasanın 4447 sayılı Yasa ile değişik 52. Maddesi ile belirlenen basamak yükseltme esaslarına göre, geriye doğru gidilmek suretiyle 01.01.2000 tarihi itibarıyla bulunulan gelir basamağı belirlenmeli; belirlenen bu gelir basamağının, 01.07.2003 tarihli gelir tablosundaki gelir tutarı karşılığı ve sair aylık hesap doneleri dikkate alınarak A aylığı belirlenmelidir.

4447 sayılı Yasa ile değişik 1479 sayılı Yasanın 36. maddesiyle, aylık hesabında ilk defa “ağırlıklı ortalama” kavramı getirilmiş olup; yine 4447 sayılı Yasanının yürürlük tarihi öncesi sigortalı olup da,bu yasa döneminde aylık bağlanacak sigortalıların, 01.01.2000 tarihi sonrası döneme ilişkin B aylığının belirlenmesinde dikkate alınması gereken “Ağırlıklı Ortalama” hesabında ise; öncelikle, 01.01.2000 tarihi ile yaşlılık aylığı talep tarihi arasında sigortalı olarak fiilen bulunulan basamaklar ve bu basamaklardaki bekleme süreleri üzerinden 01.07.2003 tarihli gelir tablosundaki karşılığı tutarlar gözetilerek,

böylece fiilen geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama bulunmalı; bilahare, satın alınan basamaklar ve bu basamaklardaki bekleme süreleri üzerinden, yine 01.07.2003 tarihli gelir tablosundaki karşılığı tutarlar gözetilerek, böylece basamak yükseltilerek geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama belirlenmeli; bulunan her iki ağırlık ortalama (yani fiilen geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama ve basamak yükseltilerek geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama) toplanarak B aylığı hesabına esas “Ağırlıklı Ortalama” belirlenmeli; bu belirleme yapıldıktan sonra ve sair aylık hesap doneleri de dikkate alınarak B aylığı saptanmalıdır.

A ve B aylık aylıklarının toplanması suretiyle elde edilen tutara, ilgili yasal mevzuatınca öngörülen sosyal destek ödemesi de ilave edilip; 1.1.2004 tarihinden itibaren güncelleştirme denilen, ilgili artış yasalarıyla (5073, 5282, 5454, 5565 sayılı Yasalar) gösterilen artış oranları uygulanarak, yaşlılık aylığı talep tarihi itibarıyla, sigortalıya bağlanacak yaşlılık aylığı belirlenmelidir.

Yukarıdaki maddi ve hukuki olgular birlikte gözetilerek, davalı Kurum Genel Müdürlüğünden, davacının satın alarak bulunduğu en son basamaktan geriye doğru intibakı ile 31.12.1999 tarihinde bulunması gereken olası basamak dikkate alınarak tahsis tarihi itibarı ile bağlanabilecek (A) ve (B) aylıklarını gösterecek şekilde toplam aylığının hesaplattırıldığı, ayrıca; dava tarihi olan 30.01.2009 tarihine kadar Kurumca ödenen aylıklar ile basamak intibakı ile hesaplanacak aylıkları arasındaki farkları ayrıntılı olarak belirlenmiştir.

Mahkeme tarafından bu şekilde değerlendirme yapılıp karar verilmesi gerekirken, yetersiz bilirkişi raporu esas alınarak, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.