Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2014/26178 K.2015/8093

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde geçen ve kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalılar vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

KARAR

Dava, davacının davalı ... Bakanlığı ve .... arasındaki sözleşme gereği açılan halı dokuma kurslarında, 18.06.2005 - 13.11.2005, 01.06.2006 - 07.12.2006, 30.06.2007 - 11.09.2007, 19.04.2008 - 10.06.2008, 27.12.2008 - 23.02.2009, 01.09.2009-12.11.2009 tarihleri arasında usta öğretici olarak geçen ve .... tarafından Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, istemin kabulü ile davacının 18.06.2005 - 13.11.2005 - 01.06.2006- 07.12.2006 - 01.07.2007 - 11.09.2007 - 19.04.2008 - 10.06.2008- 27.12.2008 - 23.02.2009 - 01.09.2009- 02.11.2009 tarihleri arasında 575 gün davalı ...’ye ait işyerinde sürekli olarak çalıştığı, fakat bu çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

Somut olayda; davacının ...

Bakanlığı ve .... arasındaki sözleşme gereği açılan halı dokuma kurslarında usta öğretici olarak çalıştığı, davacının bu şekilde olan bir kısım çalışmaların kısmi ve kesintili olarak 13516 sicil numaralı Diyarbakır Halk Eğitim Merkezi ve 1035898 sicil numaralı Kayapınar Halk Eğitim Merkezlerinden Kuruma bildirildiği, davacının Halk Eğitim Merkezlerindeki çalışmalarında kesinti olarak görülen dönemlerdeki çalışmaların davalı .... bünyesinde geçtiğinin tespitini talep ettiği, ...

Bakanlığı ile .... arasında 18.11.1994 tarihinde halıcılık ve kilimcilik kursları ile ilgili protokol düzenlendiği, bu protokolde kursiyerler ile ilgili yükümlülüklerin (dokuyucu ücreti, araç-gereç temini gibi) ... Halı Genel Müdürlüğüne, usta öğreticiler ile ilgili yükümlülüklerin de Halk Eğitim Merkezi

Müdürlüklerine yüklendiği, Sümer Halı Genel Müdürlüğü tarafından tek taraflı olarak imzalanan protokolde; Bakanlığın ödeneğinin bitmesi halinde ücretlerin genel müdürlük tarafından ödeneceğinin belirtildiği, bu kapsamda .... tarafından, davacıya 18.06.2005 – 18.11.2005 tarihleri arasında her ay 300,00 TL, 01.06.2006 – 01.12.2006 tarihleri arasında her ay 325,00 TL, 01.07.2007 – 01.08.2007 tarihleri arasında her ay 325,00 TL, 19.05.2008 – 19.06.2008 arasında her ay 400,00 TL, 01.01.2009 – 15.02.2009 tarihleri arasında her ay 400,00 TL ödeme yapıldığı görülmüştür. Görülmekte olan bir davada, husumet dava şartı olup mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Hizmet akdinin unsurları. 1-Hizmetin belirli veya belirli olmayan bir zaman içinde görülmesi, 2-Hizmet akdinin konusu olan edimin işverene ait işyerinde yerine getirilmesi 3-Edimin ifası sırasında işverenin denetim ve gözetimi altında bulunması 4-Edimin ücret karşılığında yapılması ve ücretin zaman esası üzerinden saptanmasıdır.

Ücret zaman itibariyle olmayıp yapılan işe göre verildiği takdirde dahi belirli ya da belirli olmayan bir zaman için alınmış veya çalışılmış oldukça hizmet akdi yine mevcuttur. Baskın olan bilimsel ve yargısal görüşlere göre "zaman" ve "bağımlılık" unsurları hizmet aktinin ayırıcı ve belirleyici özellikleridir. Çalışan kişi "zaman" ve "bağımlılık" unsurlarını gerçekleştirecek biçimde çalışmaktaysa aradaki çalışma ilişkisi hizmet aktine dayanıyor demektir.

Bilindiği gibi zaman unsuru çalışanın iş gücünü belirli ya da belirli olmayan bir süre içinde işverenin buyruğunda bulundurmasını kapsar. Hiç kuşkusuz çalışan bu süre içinde işveren veya vekilinin buyruğu ve gözetimi altında (bağımlı olarak) edimini yerine getirecektir.

Davacının davalı işyerindeki usta öğretici olarak geçen çalışmalarının ... Bakanlığı ile davalı işveren arasında düzenlenen protokole dayanması, bu protokole göre usta öğreticiler ile ilgili yükümlülüklerin de Halk Eğitim Merkezi Müdürlüklerine yüklenmesi, Bakanlığın ödeneğinin bitmesi halinde usta öğreticilerin ücretlerinin ...

Halı Genel Müdürlüğü tarafından ödeneceğinin belirtilmesi karşısında; “davacının davalı .... bünyesinde geçen çalışmaları ile ilgili görevlendirmesinin kim tarafından yapıldığı, dava konusu dönemde davacının işini yaparken emir ve talimatları kimden aldığı, davacının izin, sevk gibi işlemlerinin kim tarafından yapıldığı, davalı işverenin davacının çalışma yapacağı iş ve çalışma şekli ile ilgili tasarrufta bulunma yetkisi olup olmadığı, davalı işveren ile ...

Bakanlığı arasında asıl-alt işverenlik ilişkisi veya vekalet ilişkisi olup olmadığı hususlarında yeterince araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Öte yandan; dosyanın temyiz incelemesi yapılırken, UYAP ortamında yapılan taramada, Diyarbakır 1. İş Mahkemesinde, 2010/224 Esas sayılı dosyada davacının ... Bakanlığı'na karşı açtığı davada, davalı ... Bakanlığında usta öğretici olarak geçen çalışmaların Kuruma eksik bildirildiği belirtilerek eksik bildirilen çalışmaların tespitinin talep edildiği, bu Mahkeme dosyasının eldeki davayı esastan etkileyeceği anlaşılmıştır.

Yapılacak iş; dava konusu dönem yönünden, ...

Bakanlığını davaya dahil etmesi için davacıya süre verilmesi, taraf teşkili sağlandıktan sonra aralarında bağlantı olduğundan Diyarbakır 1. İş Mahkemesinin, 2010/224 Esas sayılı dosyası ile bu dosyanın birleştirilmesi, ondan sonra davacının davalı işyerindeki görevlendirmesinin kim tarafından yapıldığı, davacıya emir ve talimat verme yetkisinin kimde olduğu, davacının izin, sevk gibi işlemlerinin kim tarafından yapıldığı, davalı işverenin davacının çalışma yapacağı iş ve çalışma şekli ile ilgili tasarrufta bulunma yetkisi olup olmadığı, davalı işveren ile ...

Bakanlığı arasında asıl-alt işverenlik ilişkisi veya vekalet ilişkisi olup olmadığı hususlarında araştırma yapılması ve davacının davalı işyerinde geçen çalışmalarının hangi işverene bağlı olarak geçtiği hususunun tespit edilerek karar verilmesinden ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.