Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2016/20128 K.2017/3340

Davacı, davalı işverene ait işyerinde geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, Feri Müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Dava, davacının davalıya ait işyerinde 01/06/1994-31/03/2011 (askerlik süresi hariç) tarihleri arasında sürekli olarak çalıştığının tespiti ile Kurum'a bildirilmeyen hizmetlerinin tespiti ile tespit edilen bu sürelerin sigortalılık hizmetleri ile birleştirilmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, davacının davalı işyeri nezdinde 01/06/1998 tarihi öncesinde geçen hizmetlerinin üretime yönelik olup olmadığı, çıraklık faaliyeti kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği yönünde Mahkemece yapılan araştırma ve incelemenin hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasanın 3. Maddesinin II/B bendine göre, “Özel Kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları...” uygulanmamaktadır. Davada tespiti istenen dönemde 19.06.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Yasası yürürlüktedir. Belirtilen nedenlerle çıraklık ilişkisi, çıraklık sözleşmesini düzenleyen 3308 sayılı Yasa'daki koşullar dikkate alınarak irdelenmelidir.

Öncelikle bir kimseye çırak denebilmesi için o kimsenin durumunun bu özel kanunda çıraklar hakkında yapılan tarife ve nitelendirmeye uyması gerekir.

3308 sayılı Yasa'nın 10. maddesi “ Çırak olabilmek içın aşağıdaki şartlar aranır.

a) 14 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak.

b) En az ilköğretim okulu mezunu olmak.

c) Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak.

(Ek : 29/6/2001 - 4702/9 md.) Ancak, ondokuz yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.

Ağır, tehlikeli veya özellik arz eden mesleklere alınacak çırakların öğrenim ve yaş durumu ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.” hükmüne haizdir.

Çıraklık Kanunu'na göre kurulan çıraklık okullarında okuyanlar çırak sayılır. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliğini belirlemede, bir başka ifade ile davacının dava konusu dönemde çırak olup olmadığına karar verirken çıraklık sözleşmesi hükümlerine göre değil, çalışma ilişkisine bakarak bir sonuca varmalıdır. Gerçekten Çıraklık Sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma değil, bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Çırak işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyor ise bu durumda, çıraklık ilişkisinden söz edilemez. Zira burada gerçekleşen; işçinin emeğiyle işyeri ve işverene katkıda bulunmasıdır ki bu da ancak bir hizmet ilişkisi ile söz konusu olur.

Öte yandan, davanın yasal dayanaklarından biri 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının davalı nezdinde 01/06/1998-31/03/2011 tarihleri arasında geçen hizmetlerinin Kurum'a eksik ve kesintili olarak bildirildiği, davalı işyerinin 01/05/1994-31/03/2011 tarihleri arasında Kanun kapsamına alınmış olduğu, ihtilaf konusu dönem bordrolarının dosyaya sunulduğu, alınan bilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu, duruşmalarda bordrolu davacı tanıklarının dinlenildiği anlaşılmaktadır.

Somut olayda; davacının davalı işyerinde 01/06/1998 tarihinden sonraki dönemde askerlik hizmetinde geçen sürelerinin dışlanması suretiyle kesintisiz ve sürekli olarak çalıştığına dair şüphe yoktur. Ne var ki, 01/06/1979 doğumlu olan davacının 01/06/1994 tarihinde 15 yaşında olduğu anlaşılmakla bu dönemde davacının davalı işyeri nezdinde üretime yönelik çalışıp çalışmadığı hususunun hiçbir tereddüte yer verilmeksizin belirlenmeden eksik inceleme ve araştırma ile sonuca gidilmesi doğru olmamıştır.

Yapılacak iş.

Mahkemece ihtilaf konusu olan 01/06/1994- 01/06/1998 tarihleri arasında davacının davalı işyerinde geçen çalışmasının niteliği, alınan ücret hususları ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde dönem bordrolarında adı geçen sigortalıların bordro tanığı olarak yöntemince beyanlarını almak ve gerektiğinde Kurum'dan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına da başvurarak toplanan tüm delilleri birlikte değerlendirmek suretiyle davacı işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor,

meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyeceğinden davacının çalışmalarının tüm sigorta kollarına tabi olduğunu kabul etmek ve bu şekilde çıkacak sonuca göre bir karar vermekten ibarettir.

Mahkemece yukarıda açıklanan bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmadan eksik inceleme ve araştırma neticesi yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.