Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2018/5291 K.2019/981

Dava, davalı işyerinde sigortalılık başlangıcının 01/10/1983 tarihi olarak tespitine karar verilmesi istemine ilişkindir.

B)Davalı Cevabı:

Davalı ... duruşmadaki beyanında davacının 1983 yılında tarafınca yaptırılan inşaatta çalıştığını belirtmiştir.

Davalı kurum vekili; kuruma aylık sigorta prim bildirgesinin sunulmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

C)İlk Derece Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı:

İlk Derece Mahkemesince;“Davacı tarafın usulüne uygun olarak gösterdiği tanıklar dinledikten ve bilirkişi ... tarafından tanzim edilen 14.07.2016 tarihli bilirkişi ön raporunda belirtilen eksiklikler giderildikten sonra dosya ek rapor için bilirkişi ...'e tevdi edilmiş ve bilirkişi tarafından tanzim edilen 12.06.2017 havale tarihli bilirkişi raporundaki tespitlere iştirak edilerek davanın kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. ” gerekçesiyle “-Davanın KABULÜNE,

2-Davacının 3554.029 sicil numaralı ... ünvanlı iş yerinde 01/10/1983 tarihinde 1 gün çalıştığının tespitine, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 01/10/1983 olarak tespitine, ” karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu;

Davalı kurum vekili, işverence aylık prim hizmet belgesinin kuruma sunulmadığını, bu nedenle davanın reddi gerektiğini belirterek mahkeme kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

D)Bölge Adliye Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı:

Bölge Adliye Mahkemesince “ Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre ve özellikle davalı ...'nın kabul beyanı, davalının talebe konu dönemi kapsayan tarihlerde almış olduğu yapı ruhsatı ve yine talebi içine alan dönemde davalının işyerinin faaliyette ve kapsamda olduğuna dair SGK belgeleri ile davacıyı destekleyen tanık ifadeleri karşısında mahkeme değerlendirmesinin yerinde olduğu anlaşılmakla davalı kurum tarafın istinaf itirazları yerinde görülmemiş ve talebin reddine karar vermek gerekmiştir. ” gerekçeleriyle “ Yerel mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına yönelik davalı kurum vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanun’un 353-(1)-b.1 maddesi gereğince esastan REDDİNE, ” karar verilmiştir.

E)Temyiz:

Davalı Kurum vekili “ Yeterli araştırma yapılmadan eksik bilirkişi raporuna göre karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Sadece işe giriş bildirgesinin varlığı çalışmanın ispatı değildir. ” gerekçeleriyle temyiz yoluna başvurmuştur

F) Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 108.maddesinin 1. fıkrasında; " Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında nazara alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı, sigortalının, yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya bu kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihtir." hükmü düzenlenmiştir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli değildir. Aynı zamanda o kimsenin Yasa'nın belirlediği biçimde (506 sayılı Yasa'nın 2. maddesi ve 5510 sayılı Yasa'nın 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Yasa'nın 6. maddesi ile 5510 sayılı Yasa'nın 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasa’nın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir.

Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe alınmış olduğunu gösterirse de fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Sigortalılıktan söz edebilmek için, çalışmanın varlığı, Yargıtay uygulamasında 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesine dayalı sigortalılığın tespiti davaları yönünden kabul edilen ilkelere uygun biçimde belirlenmelidir.

Zira, sigortalılığın başlangıcına yönelik her dava sigortalılığın tespiti istemini de içerir. Aksine düşünce, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar ile çalışmayanlar arasında adaletsiz ve haksız bir durum yaratır.

Bu nedenle, işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı, kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir.

Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmeli, buna göre dönem bordrosunda yer alan ve davacının talep ettiği tarihte çalışması mevcut tanıklar ile gerektiğinde komşu işyerleri çalışanları olduğu kayıtlarla ya da kolluk yolu ile yaptırılacak araştırma ile belirlenen kimselerin beyanlarına başvurulmalı, sonucuna göre karar verilmelidir.

Somut olayda uyuşmazlık, fiili çalışma olgusunun yöntemince kanıtlanmış olup olmadığı, mahkemece bu yönde yapılan inceleme ve araştırmanın hükme yeterli bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden.

01/01/1962 doğumlu davacının, 01/10/1983 tarihinde 21 yaşında olduğu, 01/10/1983 tarihli işe giriş bildirgesinin,... mah./ ... adresindeki ... sicil numaralı, ... ünvanlı işyerinden 10/11/1983 tarihinde Kuruma verildiği, davacının sigorta sicil kartı suretinin sunulduğu,... sicil numaralı özel bina inşaatı işyerinin 01/07/1981-10/09/1984 tarihleri arasında yasa kapsamında olduğu, işyerinden dönem bordrosu verilmediği, işverenin davayı kabul ettiği, dinlenen tanıkların ikisinin davacının akrabası olduğu,birinin davacıyı tanımadığı, tanıkların sigorta kayıtlarının getirtilmediği,

davacının hizmet cetvelinde 17/07/1996 tarihinde 4/a çalışmasının başladığı, inşaat ruhsatından 23/06/1981-10/09/1984 tarihleri arasında inşaatın yapıldığı, davacının 07/03/1984-07/09/1985 tarihleri arasında askerlik yaptığı, eylemli çalışma olgusu yeterli ve gerekli bir araştırmayla sağlıklı bir biçimde belirlenmeden davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda Mahkemece yapılacak iş; işe giriş bildirgesinin aslını Kurumdan getirterek, imzanın ve fotoğrafın davacıya ait olup olmadığını bilirkişi marifetiyle tespit etmek, sigorta sicil numarasının hangi yılın ve ilin serilerinden olduğunu Kurumdan sormak, bordro tanığı bulunmadığından ,Kurumdan, Belediye'den ve Vergi Dairesinden sorulmak suretiyle ayrıca zabıta marifetiyle sağlıklı bir araştırma yaptırılarak komşu işyerleri işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanlarını tespit etmek,

sonrasında bu işyerlerinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının kayıtları SGK’dan getirtilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, dinlenen tanıklardan kendilerininde çalışma iddiası olanların sigorta kayıtlarını getirtmek ve beyanlarının içeriğini sorgulamak, çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/8. maddeleri gereğince ortaya koyduktan sonra davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Bölge adliye Mahkemesince davalı SGK vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile yeniden hüküm kurulması gerekirken, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı kaldırılmasına ve ilk derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.