Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2012/27027 K.2012/27437

Davacı taraf, ... / ... İşletme Müdürlüğü ... Kahramanmaraş adresinde kurulu bulunan davacıya ait işyerinde, davalı Bakanlık müfettişleri tarafından gerçekleştirilen teftiş sonucunda hazırlanan raporda, asıl işveren - alt işveren ilişkisinin 4857 sayılı ... Kanunu'nun 2. maddesine aykırı olduğunun, bu ilişkinin muvazaalı bulunduğunun ileri sürüldüğünü, ayrıca davacı şirketin ihale ile alındığı işlerin uzmanlık gerektiren işler olduğunu, bu işlerin ... işçileri tarafından sayılarının azlığı sebebiyle yerine getiremeyeceğini, kamu işyerlerine artık işçi alımı da yapılmadığından bu tür işlerin asıl işveren - alt işveren ilişkisi çevçevesinde yapıldığını belirterek asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı olmadığının tesbitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı taraf öncelikle davanın süre yönünden reddini talep etmiş, ... ...- ... A Termik Santrali İşletme Müdürlüğünde elektrik enerjisi üretimi amacıyla linyit kömürü üretimi yapıldığını, davacı şirket dahil olmak üzere işyerinde oniki şirket ile alt işveren ilişkisi kurulduğunu, kömür üretimi işinin gerçekleştirilmesi için zorunlu bulunan "bant konveyör hatlarının mekanik tamir ve bakımı" ile "sıcak vulkanizasyon ile ... kordlu konveyör bant ekleme" işleri mevzuat ve yargı kararlarında belirlendiği üzere asıl işin parçası olduğu, asıl işverenden yerine getirmesi beklenmeyerek teknolojik uzmanlık da gerektirmediğini beyan ederek müfettiş raporlarının hukuka uygun olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece, mekanik hizmetleri ve bant ekleme hizmetleri işlerini ihale ile alan ... Limited Şirketine verilen işlerin asıl işin parçası olduğu işletmenin ve işin gereği ile teknolojik uzmanlık gerektiren bir ... olmadığı, işçilerin belirsiz süreli çalışmalarına rağmen belirli süreli ... sözleşmesi akdedildiği, alt işverenler değişmesine rağmen alt işveren işçisinin o işyerinde çalışmayı sürdürdüğü davacı ile işi verdiği şirket arasında alt işveren ilişkisinin kanuni şartlarının bulunmadığı, belge ve bulguların alt işveren ilişkinin muvazaalı olduğunu gösterdiği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Karar davacı tarafça temyiz edilmiştir.

26.05.2008 tarihli, 26887 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5763 sayılı ... Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesiyle 4857 sayılı ... Kanunu'nun işyerini bildirme hakkındaki 3. maddesinin 2. fıkrasında yapılan değişikliğe göre;

"Bu Kanunun 2inci maddesinin altıncı fıkrasına göre ... alan alt işveren; kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte, birinci fıkra hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür. Bölge müdürlüğünce tescili yapılan bu işyerine ait belgeler gerektiğinde ... müfettişlerince incelenir. İnceleme sonucunda muvazaalı işlemin tespiti halinde, bu tespite ilişkin gerekçeli müfettiş raporu işverenlere tebliğ edilir.

Bu rapora karşı tebliğ tarihinden itibaren altı işgünü içinde işverenlerce yetkili ... mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Rapora altı ... günü içinde itiraz edilmemiş veya mahkeme muvazaalı işlemin tespitini onamış ise tescil işlemi iptal edilir ve alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılır."

Bu düzenleme ile alt işveren - asıl işveren ilişkisinin ... müfettişleri tarafından kontrol edilmesine imkan tanınmıştır. Muvazaalı alt işverenlik ilişkileri, bu husustaki iddialar bilhassa alt işveren işçileri tarafından ikame edilen işe iade davaları, asıl işverenin işyerinde yürürlükte olan toplu sözleşmeden yararlanma talepli ... davalarında ya da toplu sözleşme yetkisiyle ilgili uyuşmazlıklarda mahkemenin öncelikle çözümlemesi gereken ön meselelerdendir.

İşte 4857 sayılı Kanun'un 3. maddesi henüz böyle bir dava konusu olmaksızın alt işverenlik ilişkisinin ...’nın denetleme biriminde görevli ... müfettişleri eliyle incelenerek muvazaalı olup olmadığının tespit edileceğini, ilişkiyi muvazaalı olarak niteleyen rapora karşı işverenlerce açılan davada meselenin nihai olarak çözümlenmesini öngörmüştür. Dava, alt işverenlik ilişkisini reddeden, onun muvazaalı olduğu değerlendirmesini yapan ... aleyhine açılacaktır.

Genel olarak muvazaa iddiası, bu iddiayı muvazaalı işlemin taraflarına karşı yönelten bir kimse tarafından açılan davada yahut taraflar arasında ileri sürüldüğü halde, 3. maddenin öngördüğü sistemde dava tam tersine muvazaalı olduğu öne sürülen işlemin taraflarınca açılmak durumundadır.

İşlemin tarafları birbiriyle husumet içinde olmayıp, davacı tarafta aynı menfaat birliği içinde yer almakta, aralarındaki ilişkinin muvazaaya dayanmadığını, ... müfettişi raporundaki değerlendirmelerin hukuka ve somut olaya uygun olmadığını, aralarında geçerli bir alt işverenlik ilişkisinin mevcudiyetinin tespitini amaçlamaktadırlar. Buna göre dava, tespit davasıdır.

Verilecek hüküm, davacıların inşai bir hakkına işlerlik kazandırmayan, geçerli bir hukuki ilişkinin varlığı ya da yokluğunu, geçmişe etkili olarak beyan eden bir tespit hükmüdür.

... müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda muvazaalı işlemin tespiti halinde, bu tespite ilişkin gerekçeli müfettiş raporu işverenlere tebliğ edilir. Bu rapora karşı tebliğ tarihinden itibaren altı işgünü içinde işverenlerce yetkili ... mahkemesine itiraz edilebilir. Maddede itirazdan kasıt, dava açılması; itiraz edilebileceği ibaresi de dava hakkının bulunduğu anlamındadır. Yargılama sonunda hakim alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğunu, işverenler arasında geçerli bir alt işverenlik ilişkisinin mevcut olmadığını tespit ederse ... müfettişi raporunun onanmasına değil; davanın reddine karar verilecektir. Mahkemece verilen kararlar kesin olup, temyiz kabiliyetinden yoksun tutulmuştur.