Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2013/1154 K.2013/2354

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı ve davalı ...Ş. Avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili, davacının 01.....2010 tarihinde asıl işveren a bağlı Gaziosmanpaşa bölgesinde ... sayacı açma, kesme ve ihbarname dağıtma elemanı olarak çalışmaya başladığını, sonrasında da değişik şirketler üzerinden ve değişik bölgelerde aynı işi yapmaya devam ettiğini, davacının üyesi olduğu ...

Sen Sendikası tarafından Bölge Çalışma Müdürlüğüne yapılan başvuru ile Alt İşveren Yönetmeliği gereği işçilerin muvazaa sebebiyle başlangıçtan itibaren asıl işveren olan Bedaş çalışanı olduğunun tespitinin talep edildiğini, bakanlık tarafından düzenlenen raporda da davacının aralarında bulunduğu çalışanların başlangıçtan itibaren asıl işveren ın işçisi olduklarının tespit edildiğini, muvazaa tespiti sonrasında raporun uygulanmasını ve başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılmalarını talep eden sendikanın, işverenlik nezdinde girişimlerde bulunduğunu,

bu tespit sonrasında muvazaalı alt işveren tarafından ın bilgisi dahilinde toplam 123 kişinin ... sözleşmesinin ihale süresinin bittiği gerekçesiyle feshedildiğini, davacının ... sözleşmesinin fesih tarihinin 30.09.2011 olduğunu, yapılan bildirimde fesih sebebinin açık ve kesin olarak belirtilmediğini ve ihalenin bittiği gibi bir gerekçe yer aldığını, davacının muvazaa sebebiyle Bedaş işçisi olduğunu ve ... sayacı açma kesme ve ihbarname dağıtma işinin halen başkaları eliyle sürdürüldüğünü,

taşeron şirket üzerinden bordrolu gözükse de davacının ve diğer taşeron işçilerin her türlü emir ve talimatları Bedaş personeli olan sorumlulardan aldıklarını, ... sayacı açma, kesme ve ihbarname dağıtma işinde işçi çalıştırmaya aracılık eden Elk. .... San. Tic. Ltd.

Şti. unvanlı şirketin ise gerek ... gerekse gelir tahakkukunda belirleyici bir role sahip olmadığını, davacının bu işyerinde Bedaş adına asıl işi yürütmekte olduğu iddiası ile davalılar arasında kurulan alt işverenlik ilişkisinin 4857 sayılı ... Kanunu'nun .../....-.... uyarınca muvazaaya dayandığından davacının çalışmaya başladığı tarihten itibaren Bedaş işçisi olduğunun tespitine ve işe iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Bedaş vekili, davacı sendikanın dava açma ehliyetinin bulunmadığını, davacının davalı kurumun işçisi olmadığını, davalı kurumun ihale makamı olduğunu, işin ihale edildiği firmanın Sezen Yavuz Ltd. Şti. olduğunu, işe iade davasının hak düşürücü süre içinde açılmadığını, davalı idarenin işveren sıfatı ile sorumlu tutulamayacağını beyan ederek haksız açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer’i müdahil-davaya katılan ... .... San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili, asıl işveren davalı Bedaş aleyhine açılan işe iade davası devam ederken asıl işveren Bedaş bünyesinde açılan ihale sonucunda davacının tekrar aynı görevde işe başlatılmış olduğunu ve davanın konusuz kaldığını, davalı şirketin a bağlı işletme müdürlüklerinde üstlendiği işlerin görülmesi için işe aldığı davacı ile birlikte ilgili bölümdeki diğer tüm işçilerin ... sözleşmelerinin gerekçesini yazılı olarak belirterek feshettiğini beyan ederek haksız açılan davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı vekili ve davalı BEDAŞ vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Alt işveren işçisi tarafından, feshin geçersizliğine karar verilmesi istemiyle yalnızca alt işveren hakkında veya geçersizlik yahut muvazaa iddiasıyla sadece asıl işveren aleyhine açılan davalarda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaaya dayandığının belirlenmesine bağlı olarak, davalı olarak gösterilen kişinin işçinin gerçek işvereni olmadığının belirlenmesi halinde taraf sıfatı sorunu ortaya çıkmaktadır.

Davanın taraf sıfatı yokluğu sebebi ile reddedilmesi halinde, gerçek işverene karşı açılacak davada işçi, çoğunlukla işe iade davaları için öngörülen bir aylık dava açma süresini kaçırma tehlikesi ile karşılaşmaktadır. Böyle bir sonuç işçiyi mağdur edeceği gibi, bir aylık süre geçmemişse yeni bir dava açılmasını gerektirmesi sebebi ile usul ekonomisine de uygun düşmez. Gerek daha önce işe iade davalarına bakan Yargıtay ....

Hukuk Dairesince ve gerek Dairemiz tarafından davacının temsilcide yanıldığı veya taraf sıfatında maddi hataya düştüğü kabul edilmek suretiyle taraf değişikliği konusunda ... 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun katı kuralları aşılarak sorun çözülmeye çalışılmıştır.

Ne var ki, işe iade davası asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açıldığında asıl işveren hakkında taraf sıfatı yokluğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmezken, sadece asıl işveren hakkında dava açılmışsa taraf sıfatının bulunmadığı ve taraf sıfatında yanılgı olduğunun kabulüne karar verilmesi sözü edilen çözümün çelişkisi olarak dikkat çekmiştir.

Öte yandan, 01.....2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesinde kabul edilebilir yanılgıya dayanan iradi taraf değişikliği taleplerinin mahkemece kabul edilmesi yönünde düzenleme yapılmıştır. Ancak sözü edilen düzenlemede taraf değişikliğinin talep şartına bağlanması karşısında, hâkim tarafından bu hususta taraflara hatırlatmada bulunulması mümkün değildir. Bu sebeple talep olmadığı halde, taraf sıfatında maddi hataya düşüldüğünden söz edilmek suretiyle mahkeme kararının bozulmasına yönelik uygulamaya devam edilmesinin, kanunun belirtilen açık düzenlemesi karşısında, mümkün olmadığı görülmektedir.

Hal böyle olunca, Dairemizde yukarıda belirtilen içtihadın yeniden gözden geçirilerek değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur.

Mahkemece verilecek hükmün etkisi bakımından mecburi dava arkadaşlığı, maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ve şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı olarak ikiye ayrılmaktadır. Maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı, maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi zorunlu hallerde söz konusu olur (6100 sayılı HMK.m.59). Şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ise kanunun

özel hükümleri ve davanın niteliğinden kaynaklanan, birden fazla kişiye karşı dava açılmasının ve yürütülmesinin zorunlu olduğu hallerde oluşan dava arkadaşlığına denir (PEKCANITEZ Hakan/ATALAY Oğuz/ÖZEKES Muhammet, Medeni Usul Hukuku, .... Bası, ... 2011, s.223). Şekli dava arkadaşlığı, gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması ve taraflar arasındaki ilişkinin doğru karara bağlanmasını sağlamak için kabul edilmiştir. Bu durumda, dava konusu hukuki ilişki hakkında bütün dava arkadaşlarına yönelik tek ve aynı doğrultuda bir karar verme zorunluluğu yoktur. Ayrıca dava arkadaşlarının yaptıkları usulî işlemler birbirinden bağımsızdır.

4857 sayılı Kanun'un .... maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarına göre asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığına yönelik re’sen yapılması gereken yargısal denetim, ilişkinin taraflarının, yani asıl işveren ve alt işverenin davada yer almalarını ve kendi hukuklarını koruyacak açıklama ve ispat haklarını zorunlu kılmaktadır. Aksince bir düşünce ...

İnsan Hakları Sözleşmesinin .... maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkına ve 6100 sayılı Kanun’un 27. maddesinde öngörülen hukuki dinlenilme hakkına aykırılık teşkil eder. Buna göre, işe iade davalarına özgü olarak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin sözkonusu olduğu davalarda, davalı taraf yönünden bir çeşit şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığının mevcut olduğu kabul edilmelidir.

Görüldüğü üzere, bu çözüm tarzı hem işçi hem de işveren yönünde hukuka uygun maddî ve usûlî bakımdan her iki tarafın haklarını korumasını sağlayan bir çözümdür.

Böyle olunca, işe iade davasının yalnızca asıl işveren veya alt işveren aleyhine açılması durumunda, mahkemece, dava hemen reddedilmemeli, davalı olarak gösterilmeyen asıl işveren veya alt işverene davanın teşmili için davacı tarafa süre verilmeli, verilen süre içinde, diğer dava arkadaşına teşmil edilirse davaya devam edilmeli, aksi halde dava usulden reddedilmelidir.

Taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esasına yönelik olarak yapılacak inceleme sonucunda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanuna aykırı olarak kurulması veya muvazaaya dayanması halinde feshin geçersizliğine yönelik verilen karar gerçek işveren hakkında kurulmalı, geçersiz veya muvazaaya dayalı ilişkinin diğer tarafı hakkında sıfat yokluğu sebebiyle davanın reddine karar verilmelidir. Ancak, 6100 sayılı Kanun'un 327. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraf sıfatı olmadığı halde, davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltarak kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet verdiği için, davanın sıfat yokluğu sebebi ile hakkındaki davanın reddine karar verilen taraf lehine vekâlet ücreti takdir edilmemelidir.

...