Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2013/11596 K.2013/15063

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı ve davalı Şen Mad. San. ve Tic. A. Ş. avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacı işçinin davalıların ruhsat sahibi-asıl işveren ve taşeron olarak işlettikleri Dursunbey (Balıkesir) Kasabası, Odaköy Linyit İşletmesinde çalışırken, iş sözleşmesinin 30.04.2009 tarihinde haklı bir neden olmaksızın feshedildiğini, davacının hak ettiği işçilik alacaklarından her iki davalının da asıl işveren-ruhsat sahibi ve taşeron sıfatları nedeniyle sorumlu olduklarını ileri sürerek, ihbar ve kıdem tazminatları ile yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacakları istemiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalılar, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuşlardır.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davalılar arasında düzenlenen 01.07.2008 tarihli rödovans sözleşmesine kadar olan dönemde davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu kabul edilerek, iş sözleşmesinin başlangıç tarihinden 01.07.2008 tarihine kadar olan alacaklardan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu olduklarına karar verilmiştir.

Davalılar arasında imzalanan rödovans sözleşmesinin yürürlük tarihi olan 01.07.2008 tarihinden davacının iş sözleşmesinin sona erdiği 29.06.2009 tarihine kadar olan dönemdeki işçilik alacaklarından ise, maden ruhsatı sahibi davalılardan Şen Madencilik San. ve Tic. A.Ş.'nin sorumluluğunun olmadığına, bu dönemdeki alacaklardan rödovansla sahayı işletecek olan (rödovansçı) diğer davalı Özçevreci Mad. Nak. Tur. ve San. ve Tic. A.Ş.'nin sorumlu olduğuna hükmedilmiştir.

Temyiz:

Kararı davacı ile davalılardan Şen Madencilik San. ve Tic. A. Ş. temyiz etmiştir.

Gerekçe:

1-Miktar ve değeri temyiz kesinlik sınırını aşmayan taşınır mal ve alacak davalarına ilişkin nihai kararlar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3. maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427. maddesi uyarınca temyiz edilemez. Kesinlik sınırı kamu düzeni ile ilgilidir.

Dosya içeriğine göre, davalılardan Şen Madencilik San. ve Tic. A. Ş. aleyhine hüküm altına alınan ve temyize konu edilen miktar karar tarihi itibari kesinlik sınırı kapsamında kaldığından davalılardan Şen Madencilik San. ve Tic. A. Ş. vekilinin temyiz isteminin 6100 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Kanun'un 427, 432. maddeleri uyarınca REDDİNE,

2-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

3-Uyuşmazlık, davalılar arasında imzalanan rödovans sözleşmesinin yürürlük tarihi olan 01.07.2008 tarihinden davacının iş sözleşmesinin sona erdiği 30.04.2009 tarihine kadar olan dönemde davalılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, başka bir anlatımla, aralarında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinde "bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur." denilmektedir.

Rödovans sözleşmesine ilişkin 3213 sayılı Maden Kanunu’nda özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, 3213 sayılı Kanun'un 28. maddesi gerekçesinde “diğer taraftan bu süre zarfında madenci kendisine maddi destek arayabileceği gibi, işletme iznini bir başkasına kiralayabilecek ve kanun karşısında teknik ve mali yönden tek sorumlunun ruhsat sahibi olacağı esası getirtilmektedir” denilmek suretiyle dolaylı da olsa rödovans sözleşmesine işaret edilmekle, davanın mevzuatımızdaki dayanağının 3213 sayılı Kanun olduğunun kabulü gerekir.

Rödovans sözleşmesi, maden ruhsatının devri anlamına gelmediğinden devir sözleşmesinin Maden İşleri Genel Müdürlüğünde yetkili memur huzurunda yapılması zorunluluğu yoktur.

Maden ruhsat sahibi (madenci) ile rödovansla sahayı işletecek olan (rödovansçı) rödovans sözleşmesini isterlerse adi yazılı şekilde, isterlerse noterde düzenleme şekilde yapabilirlerse de Maden Yönetmeliği'nin 32. maddesine göre üçüncü kişi ve kuruluşların rödovans, kira, taşeron ve benzeri sözleşmelere dayanarak ruhsat sahasında madencilik faaliyetinde bulunabilmeleri, Maden işleri Genel Müdürlüğünün iznine bağlıdır.

Ruhsat sahibi rödovans sözleşmesini yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Maden İşleri Genel Müdürlüğüne bildirmek ve uygun görüş almak zorundadır. Beyanda bulunma yetkisi ve zorunluluğu ruhsat sahibine aittir. Ruhsat sahibinin bir başvurusu olmadan, salt rödovansçının başvurusuna dayanılarak işlem yapılamaz. Rödovans sözleşmesinde ruhsat sahibi madenci, rödovansçının sahada maden işletmesi için gerekli bütün ortamı sağlamak zorundadır.

818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 271. maddesi uyarınca maden sahasında ruhsat sahibine ait olup da rödovans sözleşmesine dahil demirbaş eşya, iş

makineleri, ulaşım araçları ve işletme tesisatı varsa bunların bir listesinin çıkarılarak listede yer alan alet ve makinelerin tamamı rödovansçıya teslim edilir. Maden ve diğer mevzuat uyarınca ruhsata bağlı bütün yükümlülükler ruhsat sahibine aittir.

3213 sayılı Kanun'un 17.20.23.24.26. ve 29. maddelerinde öngörülen yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından yerine getirilir. Bu yükümlülüklerin ihmali maden ruhsatının iptali sonucunu doğurur. Rödovansçının maden sahasının iyi bir şekilde işletme borcu vardır. Maden rezervini daha sonraki kullanımlar için ulaşılamayacak şekilde tahrip eden rödovansçı ruhsat sahibine karşı sorumlu olur. 3213 sayılı Kanun'un 31. maddesi gereğince işletme ruhsat sahibinin maden işletme faaliyetinde bulunabilmesi ve cevher istihracı yapabilmesi için fenni nezaretçi görevlendirme zorunluluğu vardır. Maden işletmesi rödovans yoluyla yapılıyor olsa dahi fenni nezaretçi atama yükümlülüğü ruhsat sahibine aittir (Maden ve Taşocakları Hukuku, Doç. Dr. Mustafa Topaloğlu).

Ayrıca, 3213 sayılı Kanun ve Maden Kanunu'nun Uygulanmasına Dair 22.08.1985 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmeliğin 21. maddesinde fenni nezaretçinin olmadığı sahalarda işletme ve cevher istihracı yapılamayacağı, fenni nezaretçinin görev yaptığı, maden ruhsatı sahasındaki faaliyetler ile alakalı eksiklik ve aksaklıkları rapor edeceği, bir örneğini de madenciye göndereceği bildirilmekle sahada yapılan her türlü cevher istihracı faaliyetinin denetim ve kontrol yükümlülüğünün sahanın işletmesini devralan davalılardan Özçevreci Mad. Nak. Tur. ve Sanayi ve Tic. A.Ş. ile birlikte ruhsat sahibi davalılardan Şen Madencilik San. ve Tic. A.Ş.'ye ait olduğunun kabulü gerekir.

Somut olayda, davalılar arasındaki sözleşmenin tetkikinden, rödovansçı şirket tarafından kesin uygulama projesinin ve avan uygulama projesinin ruhsat sahibi Şen Madencilik San. ve Tic.

A.Ş.'nin onayına sunulacağı, ruhsat sahibinin gerekli görülecek değişiklikleri yapabileceği, ruhsat sahibinin kendi kadrosunda bulunan maden mühendisleri ve teknik ekibi ile rödovansçının sahadaki arama, hazırlık, üretim, zenginleştirme ve stoklama, muhafaza etme, yükleme ve sevk etme ile ilgili çalışmalarını, galerileri, desandrileri, üretim panolarını, (ayaklan ve bacaları) bunların madencilik tekniği ve metodlarma uygun olup olmadığını denetlemeye rödovansçının yasal defter ve kayıtları ile bunların müstenidatı evrak ve vesaikini ve yerinde ölçmek, tartmak ve değerlendirmek sureti ile istihraç miktarını kontrol etmeye,

tüm bu faaliyetleri düzenlemek için, gerekli göreceği tedbirlerin alınması amacı ile talimatlar vermeye ve bunları rödovansçıya uygulatmaya yetkili olduğu görülmektedir. Bu tespitler karşısında davalılar arasındaki hukuki ilişkinin 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesi gereğince alt işveren-üst işveren ilişkisi olarak değerlendirilmek gerektiği açık ve seçiktir.

Öte yandan, her ne kadar 3213 sayılı Maden Kanunu'na 10.06.2010 tarihinde, 5995 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile eklenen Ek 7. maddesinde "maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödovans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunu'ndan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz." hükmü öngörülmüş ise de sözkonusu hükmün yürürlük tarihi itibariyle somut olaya uygulanma imkanı bulunmamaktadır.

Hal böyle olunca, davalılar arasında imzalanan rödovans sözleşmesinin yürürlük tarihi olan 01.07.2008 tarihinden davacının iş sözleşmesinin sona erdiği 30.04.2009 tarihine kadar olan dönemdeki işçilik alacaklarından da davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğuna karar verilmesi gerekirken, anılan dönemdeki alacaklardan sadece davalılardan Özçevreci Mad. Nak. Tur. ve Sanayi ve Tic. A. Ş.'nin sorumlu olduğuna karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç: