Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2013/18124 K.2013/16995

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davalı Gayrimenkul A. Ş. Avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... Karakülah tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili, müvekkili işçinin iş sözleşmesinin geçerli ve haklı sebep olmadan işverence feshedildiğini ileri sürerek feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini, işe başlatılmama halinde ödenmesi gereken tazminat ile boşta geçen süre ücret ve diğer haklarının belirlenmesini istemiştir.

Davalı Gayrimenkul A. Ş. ( Eski Ünvanı: Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşl. A.Ş.) vekili, müvekkili şirketin özelleştirme kapsamına alınmasıyla başlayan süreçte yeniden yapılandırma kararları alındığını, bir kısım birimlerin tümüyle kapatıldığını, pazar payındaki düşüş ile birlikte hem sigara hem de tütün üretim alımlarında önemli ölçüde gerileme kaydedildiğini, bu kapsamda meydana gelen istihdam fazlalığının eritilmesi ihtiyacının doğduğunu, alınan yönetim kurulu kararı doğrultusunda emekliliğe hak kazananlardan başlamak üzere iş sözleşmelerinin feshedilmeye başlandığını, emekliliğe hak kazanmış olan davacının da bu süreçte iş sözleşmesinin geçerli nedenle feshedildiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, feshin geçerli nedene dayanmadığı gerekçesiyle feshin geçersizliğine ve davacı işçinin işe iadesine karar verilmiştir. Karar, davalı vekilinin temyizi üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 24.02.2011 tarih 2009/47489 esas 2011/4925 karar sayılı kararıyla araştırmaya yönelik olarak bozulmuştur. Bozma ilamına uyan mahkemece, alınan ek bilirkişi raporu doğrultusunda, yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karar, davalı Gayrimenkul A. Ş. ( Eski Ünvanı: Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşl. A.Ş.) tarafından temyiz edilmiştir.

Taraflar arasında iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı uyuşmazlık konusu olup, normatif dayanak 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. ve devamı maddeleridir.

İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler; sürüm ve satış imkanlarının azalması, talep ve sipariş azalması, enerji sıkıntısı, ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış pazar kaybı, ham madde sıkıntısı gibi işin sürdürülmesini imkansız hale getiren işyeri dışından kaynaklanan sebeplerle yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması, işyerinin daraltılması, yeni teknolojinin uygulanması, işyerinin bazı bölümlerinin kapatılması ve bazı iş türlerinin kaldırılması gibi işyeri içi sebeplerdir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesinde işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri kavramına yer verilmiş, işletmesel karar kavramından söz edilmemiştir. İşveren yönetim hakkı kapsamında amaç ve içeriğini belirlemekte serbest olduğu kararlar alabilir. Geniş anlamda işletmesel karar işçinin iş sözleşmesinin feshi dahil olmak üzere işverenin işletme, işyeri ile ilgili ve işin düzenlenmesi konusunda bu kapsamda aldığı her türlü karardır.

İşletmenin işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan fesihte yargısal denetim yapılabilmesi için mutlaka bir işletmesel karar gerekir. İş sözleşmesinin iş, işyeri veya işletme gereklerine dayalı olarak feshi işletmesel kararın sonucu olarak gerçekleşir. İşletmesel karar çerçevesinde fesih işlemi değişen durumlara karşı işverenin tepkisidir. Bu kararlar işyeri ve işletme içi veya dışından doğabilir. Bu nedenler işçinin işyerinde çalışmaya devam etmesi gerekliliğini doğrudan veya dolaylı olarak ortadan kaldırıyorsa dikkate alınmalıdır.

İşletmesel karar sözkonusu olduğunda kararın yararlı veya amaca uygun olup olmadığı yönünde bir inceleme yapılamaz. Kısaca işletmesel kararlar yerindelik denetimine tabi tutulamaz. İşverenin serbestçe işletmesel karar alabilmesi ve bunun kural olarak yargı denetimi dışında tutulması şüphesiz bu kararların hukuk düzeni tarafından öngörülen sınırlar içinde kalınarak alınmış olmalarına bağlıdır.

İş Kanunu’nun 20. maddesinin 2. fıkrasında feshin geçerli nedenlere dayandığının ispat yükü işverene verilmiştir. İşveren ispat yükünü yerine getirirken feshin biçimsel koşullarına uyduğunu içerik yönünden fesih nedenlerinin geçerli veya haklı nedene dayandığını kanıtlamalıdır. Bu kapsamda işveren fesihle ilgili karar aldığını, bu kararın istihdam fazlası meydana getirdiğini, tutarlı şekilde uyguladığını ve feshin kaçınılmaz olduğunu ispatlamalıdır.

Feshin işletme, işyeri ve işin gereklerinden kaynaklanan nedenlerle yapıldığı ileri sürüldüğünde bu konuda işverenin işletmesel kararı aranmalı, işgörme ediminde ifayı engelleyen, bir başka anlatımla istihdamı engelleyen durum araştırılmalı, işletmesel karar ile istihdam fazlalığının meydana gelip gelmediği, işverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfi davranıp davranmadığı (keyfilik denetimi) ve işletmesel karar sonucu feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi-feshin son çare olması ilkesi) açıklığa kavuşturulmalıdır.

Somut olayda, davacı 12.04.1989-14.07.2008 tarihleri arasında en son, tüzel kişiliği dava tarihinden sonra diğer davalıyla birleşmek suretiyle tasfiye edilen davalı Sigara Pazarlama ve Dağıtım A. Ş.'nin İstanbul Başmüdürlüğü işyerinde çalışmış, iş sözleşmesi işverence, işletmenin, işyerinin işin gereklerinden kaynaklanan sebepler ve işletmesel karar neden gösterilerek feshedilmiştir.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ileYargıtay'a intikal eden emsal dosya içeriklerinden anlaşıldığı üzere; özelleştirme kapsamına alınan Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğü, 4046 sayılı Kanunun 20. maddesine istinaden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın 25.12.2002 tarihli oluruyla “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Anonim Şirketi”ne dönüştürülmüş, yeni ana sözleşmesi 01.01.2003 tarihinde yürürlüğe konulmuştur.

Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 31.03.2003 tarihli kararı çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığının 02.06.2003 tarihli oluruyla kuruluş yeniden yapılandırılmıştır. Buna göre. Sigara Sanayii Müessesesi, Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A. Ş.'ye. Alkollü İçkiler Sanayii Müessesesi, Alkollü İçkiler Sanayii ve Ticaret A.Ş.'ye dönüştürülmüş. Pazarlama ve Dağıtım Müessesesi ikiye ayrılarak davalı Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.

Ş. ile Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım A. Ş. kurulmuştur.

Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 20.03.2006 tarihli kararıyla özelleştirme süreci içinde kapatılması öngörülen, sekseniki pazarlama ve dağıtım başmüdürlüğünden kırkikisi kapatılarak ilgili başmüdürlüklerin faaliyetleri sonlandırılmıştır.

Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 22.04.2008 tarih ve 2008/23 sayılı kararıyla, Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A. Ş'ye ait "TEKEL" adı ve logosu ile bağlı ortaklığı Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A. Ş.’ye ait sigara üretimiyle ilgili varlıkların ve markaların özelleştirilmesine karar verilmiş ve 24.06.2008 tarihinde imzalanan sözleşme akabinde, aynı tarihte British American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A. Ş.'ye devir suretiyle özelleştirme süreci tamamlanmıştır.

Faaliyet konusu, Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A. Ş'nin ürettiği sigara ve diğer tütün ürünlerinin pazarlama ve dağıtımı işi olan davalı Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş., anılan üretici şirketin üretim işi ile ilgili varlıklarının ve markalarının özelleştirilmek suretiyle alıcı şirkete geçmesinden sonra tamamıyle tasfiye sürecine girmiştir. Tasfiye süreci sonunda, davacının çalıştığı İstanbul Başmüdürlüğü de dahil olmak üzere, davalı Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.

Ş.'ye bağlı Başmüdürlük ve Koordinatör Başmüdürlükler 31.03.2009 tarihi itibariyle tümüyle kapatılmıştır. Bu sürecin sonunda, işlevsiz kalan davalı Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.

Ş., Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin 12.01.2010 tarih ve 7477 sayılı sayısında ilan edilen 18.12.2009 tarihli yönetim kurulu kararıyla, tüm hak ve yükümlülükleriyle ana şirketle (davalı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.) birleştirilerek tüzel kişiliği dava tarihinden sonra sona erdirilmiştir.

Nihayetinde, davalı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A. Ş'nin, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarihli ve 135 sayılı oluruyla, ünvanı Gayrimenkul Anonim Şirketi şeklinde değiştirilmiştir. Şirket ana sözleşmesi de tadil edilmiştir.

Yukarıda ana hatlarıyla açıklandığı üzere, işverenin özelleştirme süreci içerisinde yeniden yapılanmaya gittiği, davacının iş sözleşmesinin feshinden önce ve sonra olmak üzere başmüdürlüklerin kapatıldığı, özellikle üretici firmanın üretim ile ilgili varlıklarının, 24.06.2008 tarihli sözleşmeyle devir suretiyle özelleştirilmesinin tamamlanmasının ardından, üretici firmanın pazarlama ve dağıtımı işiyle iştigal eden (dava tarihinden sonra diğer davalıyla birleşme suretiyle tüzel kişiliği sona erdirilmiş olan) işveren Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.

Ş.'nin tamamiyle tasfiye sürecine girdiği, fesih tarihinden sonra da 31.03.2009 tarihi itibariyle davacının çalıştığı İstanbul Başmüdürlüğü de dahil olmak üzere tüm başmüdürlüklerin kapatıldığı anlaşılmaktadır.

Bu doğrultuda, yeniden yapılanma ve tasfiye sürecinde istihdam fazlalığının oluştuğu, davacının 14.07.2008 tarihi itibariyle emekliliğe hak kazandığı da nazara alınarak iş sözleşmesinin feshedildiği, fesihten sonra davacıyla aynı nitelikte yeni işçi alınmadığı anlaşılmakla, fesih geçerli nedene dayanmaktadır. Anılan nedenle davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

Belirtilen nedenlerle, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.