Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2016/9338 K.2019/8162

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalılar vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, müvekkilinin 16.07.1999 tarihinden itibaren ... Genel Müdürlüğü nezdinde sayaç sökme-takma işinde 13.08.2012 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını, haklı bir gerekçe olmaksızın işine son verildiğini, ücretlerinin eksik ödendiğini, fazla çalışma ücretlerinin ödenmediğini, yıllık izinlerinin kullandırılmadığını, müvekkilinin asli iş niteliğindeki işi yerine getirdiğinden ...'nin işçisi olduğunu ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile birkısım işçilik alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili, husumet ve zamanaşımı itirazında bulunarak davanın reddini talep etmiştir.Davalılar ... Müh. San. ve Tic. Paz. Ltd. Şti., ... İnş. Doğalgaz Sis. San. ve Tic. Ltd. Şti., ... Gıda Tur. İnş. San. Tic. ve Ltd. Şti. vekili, husumet itirazında bulunmuş olup; davacının 06.01.2010 tarihinden itibaren müvekkileri nezdinde çalıştığını, ihale süresinin ve iş sözleşmesinin belirli süreli olduğunu, davacının tüm hak ve alacaklarının eksiksiz ödendiğini, davacının iyiniyet kurallarına aykırılık teşkil edecek şekilde hareket ederek zorla ibraname imzlatılmaya çalışıldığı yönünde iftiralada bulunduğunu, bu sebeple iş sözleşmesinin feshedildiğini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanılan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak davanın kabulüne karar verilmiştir.Temyiz:

Karar süresi içerisinde davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, belgelere ve tüm dosya kapsamına göre; davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davalı şirketlerin hukuki dinlenilme haklarının kısıtlanıp kısıtlanmadığı hususu taraflar arasında uyuşmazlık konusudur.Savunma hakkı Anayasa’mızın hak arama hürriyeti başlıklı 36. maddesinde "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." düzenlemesi ile açıkça hüküm altına alınmıştır.İddia ve savunma hakkı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun hukuki dinlenilme haklı başlıklı 27. maddesi ile usul hukukumuza yansıtılmıştır.

Anılan maddenin birinci fıkrasında davanın taraflarının kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip oldukları belirtildikten sonra maddenin ikinci fıkrasında bu hakkın "açıklama ve ispat hakkı"nı da içerdiği vurgulanmıştır.

Davanın taraflarının usul hukuku hükümlerine aykırı olarak açıklama ve ispat hakkını kullanmalarının kısıtlanması, iddia ve savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde yer bulan “Hukuki Dinlenilme Hakkı” gereğince davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hakkın yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir.

Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Anayasanın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukukî dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir.

Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir.

Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkı, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususları içerdiği açıktır. Bilgilenme hakkı, yargılamanın içeriğine dair tam bir bilgi sahibi olmanın yanında gerek karşı tarafın gerekse de yargı organlarının dosya içeriğine yapmış oldukları işlemleri öğrenmelerini kapsar.

Bilgilenme/bilgilendirme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için gönderilecek tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekmektedir. Ayrıca bu hak sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır.

Bu kapsamda devam eden bir yargılamada, tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir. Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme yani açıklama yapma hakkı da hukuki güvenceye bağlanmaktadır.

Böylece davanın her iki tarafına eşit şekilde açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır. Açıklamada bulunma hakkı, tarafların, yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalara karşı itirazda bulunabilme, davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.Dosya kapsamına göre.

16.10.2014 tarihli mahkeme celsesinde bilirkişi raporunun taraflara tebliğine ilişkin ara karar kurulmuş ise de, bilirkişi raporlarının davalılara tebliğ edildiğine ilişkin tebliğ mazbataları dosyada yer almamaktadır.

Bu husus hukuki dinlenilme hakkının ihlali niteliğinde olup davalı taraflara bilirkişi raporunun tebliği üzerine beyanda bulunması için süre verilmesi ve sunulan beyanlar değerlendirildikten sonra oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, bilirkişi raporuna karşı beyanda bulunma hakkı tanınmadan ve bu suretle davalının hukuki dinlenilme hakkının kısıtlanarak yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması ve usul ve yasaya aykırı olup Dairemizce bozma nedenidir.

3-Davacının yıllık izin ücreti alacağı olup olmadığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.4857 sayılı İş Kanununun 59. maddesinde, iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçiye kullandırılmayan yıllık izin sürelerine ait ücretlerin son ücret üzerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır. Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır.

Bu noktada ilişkinin sona erme şeklinin ve haklı olup olmadığının önemi bulunmamaktadır.Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir. İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır. Bu konuda ispat yükü üzerinde olan işveren, işçiye yemin teklif edebilir.Sözleşmenin feshi halinde kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret işçinin kendisine veya hak sahiplerine ödenir.

Böylece, iş sözleşmesinin feshinde kullanılmayan yıllık ücretli izin hakkı izin alacağına dönüşür. Bu nedenle zamanaşımı da, iş sözleşmesinin feshinden itibaren işlemeye başlar.Yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İşçinin iş sözleşmesinin devamı süresinde kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün değildir.

Bu nedenle, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında izin hakkının bulunduğunun tespitini istemesinde hukuki menfaati vardır.

Somut uyuşmazlıkta, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davalı işyerinde 13 yılı aşkın çalışması olduğu tespit edilen davacının tüm çalışma süresi boyunca hak ettiği yıllık ücretli izin süresinin 222 gün olduğu belirlenmiş ve davacının hiç izin kullanmadığı kabul edilerek karar verilmiştir. Davacının uzun yıllar yıllık ücretli izin kullanmadan çalışması hayatın olağan akışına aykırıdır.

Ayrıca, dosyaya imzalı yıllık izin istek defteri de sunulduğu ve herhangi bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir. Bu durumda yapılacak iş, hakimin davayı aydınlatma ödevi çerçevesinde mahkemece, davacı asil çağrılarak yıllık izin istek defteri de gösterilmek suretiyle yıllık izinlerle ilgili beyanının alınmasından sonra sonucuna ve tüm dosya kapsamına göre değerlendirme yapılarak bir karar verilmelidir.

4-Taraflar arasında davacının hizmet süresi hususunda da uyuşmazlık bulunmaktadır.

Somut olayda, davacı 16.07.1999 tarihinden itibaren ...Genel Müdürlüğü nezdinde çalıştığını iddia etmiş olup; hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının 16.09.1999-13.08.2012 tarihleri arasında kesintisiz 13 yıl 27 gün hizmeti bulunduğu kabul edilmiştir. Dosyada yer alan hizmet döküm cetveline göre, 16.07.1999-31.08.2002 tarihleri arasında davacının primlerinin ... İnş. Emlak şirketi tarafından bildirildiği anlaşılmakta olup; söz konusu dava dışı şirket ile ...

Genel Müdürlüğü arasındaki hizmet alım sözleşmeleri kapsamda yer almamaktadır. Taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmeleri kapsama alınarak ve tanık beyanları dahil tüm deliller birlikte- değerlendirilerek davacının belirtilen tarihler arasındaki çalışmasının ...

Genel Müdürlüğü nezdinde geçip geçmediği hususu netleştirilmelidir.Kabule göre de, kök raporda davacının 16.09.1999-13.08.2012 tarihleri arasında çalıştığı kabul edilerek hizmet süresinin 13 yıl 27 gün olduğu belirtilmiş ise de; bu haliyle hesaplamanın maddi hataya dayandığı düşünülebilir. Ancak hizmet süreinin başlangıcı 16.07.1999 olup, raporda sehven 16.09.1999 olarak belirtildiği anlaşılmaktadır.