Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2017/6066 K.2017/8947

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi taraf vekillerince istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili, müvekkilinin 13.05.2011-06.09.2011 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığını, şirketin tamek firmasına kayısı, şeftali temin eden bir şirket olduğunu, davacının 13.05.2011 tarihinde yöredeki üreticileri dolaşmaya başladığını ve haftanın her günü sabah 05.00-akşam 22.00 saatleri arasında şeftali, kayısı bahçelerini dolaşıp üreticilerle pazarlık yapıp kayısı şeftali satın aldığını bunların toplanması kasalanması sırasında da bahçelerde bulunduğunu kamyonlara yükletip davalıya gönderdiğini, ayrıca sezonunda domates ve slajlık mısır gönderdiğini,

çalışmalarının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediği gibi işin bitiminde çalışması karşılığı ücretinin fazla çalışma hafta tatili genel tatil dini bayram çalışma ücretlerinin kendisine ödenmediğini ileri sürerek bir kısım işçilik alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili, davacının hizmet akdine dayalı işçi sıfatıyla şirket çalışanı olmadığını,sebze meyve komisyoncusu olduğunu,bu nedenle işçilik alacaklarının olmadığını mahkemenin görevsiz olduğunu, geçmişte Tire bölgesinde komisyonculuk yapan ...'nun bu işi yapamayacağını söyleyip önermesi üzerine 22.06.2011 tarihinde bölge çiftçisinden davacının kendi adına şirket hesabına meyve sebze toplamaya başladığını, müstahsil makbuzu ile ödemeleri aldığını ve kendisine komisyon bedelinin oğlu Bariş Tümur hesabına banka havalesiyle gönderildiğini, davacının bir alacağı olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporu uyarınca yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Uyuşmazlık taraflar arasındaki ilişkinin 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve bu bağlamda İş Mahkemesinin görevi noktasında toplanmaktadır.

4857 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fıkrası uyarınca “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Ücret, iş görme (emek) ve bağımlılık iş sözleşmesinin belirleyici unsurlarıdır.

İş sözleşmesini eser ve vekâlet sözleşmelerinden ayırt eden en önemli kıstas bağımlılık unsurudur. Her üç sözleşmede iş görme edimini yerine getirenin iş görülen kişiye (işveren-eser sahibi veya temsil edilen) karşı ekonomik bağlılığı vardır. Ancak, iş sözleşmesinde işçi, belirli veya belirsiz süreli olarak işveren için çalışır. Vekâlette ise vekilin belli bir zamana bağlı olarak çalışması söz konusu değildir.

Vekil kural olarak uzmanlığı bakımından iş sahibinin talimatları ile bağlı değildir. İş sözleşmesinin varlığı, ücretin ödenmesini gerektirir. Oysa vekâlet için ücret zorunlu bir unsur değildir. Vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümlerde, iş sözleşmesinin aksine sosyal nitelikte edimlere ve koruma yükümlülüklerine rastlanmaz.

Bağımsız olarak iş gören, bu nedenle faaliyetini sürdüreceği zamanı belirlemede kısmen de olsa serbestliğe sahip olan, bütün zamanını tek bir müvekkile hasretmek zorunda olmayan vekil, farklı kişilerle ayrı vekâlet sözleşmeleri yapabilmekte ve bu şekilde ekonomik olarak tek bir işverene bağlı olmaktan kurtulmaktadır.

İş sözleşmesini belirleyen başka bir kriter hukukî-kişisel bağımlılıktır. Gerçek anlamda hukukî bağımlılık, işçinin işin yürütümüne ve işyerindeki davranışlarına ilişkin talimatlara uyma yükümlülüğünü üstlenmesi ile doğar. İşçi, edimini işverenin karar ve talimatları çerçevesinde yerine getirmek durumundadır. İşçinin bu anlamda işverene karşı kişisel bağımlılığı da bulunmaktadır.

İş sözleşmesinde bağımlılık unsurunun içeriğini; işverenin talimatlarına göre hareket etmek ve iş sürecinin ve sonuçlarının işveren tarafından denetlenmesi oluşturmaktadır.

İşin işverene ait işyerinde görülmesi, malzemenin işveren tarafından sağlanması, iş görenin işin görülme tarzı bakımından iş sahibinden talimat alması, işin iş sahibi veya bir yardımcısı tarafından kontrol edilmesi, bir sermaye koymadan ve kendine ait bir organizasyonu olmadan faaliyet göstermesi, ücretin ödenme şekli kişisel bağımlılığın tespitinde dikkate alınacak yardımcı olgulardır. Sayılan bu belirtilerin hiçbiri tek başına kesin bir ölçü teşkil etmez.

İşçinin, işverenin belirlediği koşullarda çalışırken, kendi yaratıcı gücünü kullanması, işverenin isteği doğrultusunda işin yapılması için serbest hareket etmesi, bu bağımlılık ilişkisini ortadan kaldırmaz. Çalışanın işyerinde kullanılan üretim araçlarına sahip olup olmaması, kâr ve zarara katılıp katılmaması, karar verme özgürlüğüne sahip olup olmaması bağımlılık unsuru açısından önemlidir.

Yukarıda sayılan ölçütler dışında, bağımsız çalışan kişiyle işçiyi birbirinden ayıran önemli diğer bir kriter, işin yönetim ve denetiminin kime ait olduğudur. İşçi, işverenin yönetim ve denetim sorumluluğu altında bulunan bir organizasyon içinde yer alır. Çalışma saatleri ve işin yapılacağı yer işverence belirlenir. İş araçları ve dokümantasyonu genelde işverence sağlanır.

Bu konudaki alt bir kriter ise çalışanın kendisi, başkası ya da bir hizmet organizasyonu kapsamında iş yapması olgusudur. İşçinin işveren tarafından önceden belirlenen amaca uyma yükümlülüğü var iken, bağımsız çalışan açısından böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. İşçinin önceden iş koşullarını ve işin yapılması sırasında kullanılacak araçları seçme yetkisi ya da işin yapılacağı yer ve zamanı belirleme serbestisi yoktur.

Çalışan kişi işin yürütümünü kendi organize etse dahi, üzerinde iş sahibinin belirli ölçüde kontrol ve denetimi söz konusuysa, iş sahibine bilgi ve hesap verme yükümlülüğü varsa, doğrudan iş sahibinin otoritesi altında olmasa da bağımlı çalışan olduğu kabul edilebilir. Çalışanın işini kaybetme riski olmaksızın verilen görevi reddetme hakkına sahip olması (ki bu iş görme borcunun bir ifadesidir) durumunda, çalışan kişinin “bağımsız çalışan” olduğu kabul edilmelidir.

Vekilin dilediği zaman sözleşmeyi sona erdirme hakkı, işverene karşı mutlak olmamakla birlikte bir ölçüde bağımsızlığını ortaya koymaktadır. Oysa işçi, işin gerçekleştirilmesi yönünden amaca uygun olmadığını düşündüğü bir talimatı, işverenin ısrarı karşısında yerine getirmek zorundadır.

Avukat ile yapılan sözleşmede takip edilen dava ve icra dosyaları sebebiyle aylık sabit ücret ödeneceğinin öngörülmesi, taraflar arasındaki ilişkiye iş ilişkisi niteliğini tek başına kazandırmaz.

5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesinde iş mahkemelerinin görevi, “İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi” olarak belirlenmiş olmakla, işçi sıfatını taşımayan kişinin talepleriyle ilgili davanın, iş mahkemesi yerine genel görevli mahkemelerde görülmesi gerekir.

İş akdinin varlığını ispat külfeti davacı işçi üzerinde olup, iş ilişkisinin unsurları olan ücret bağımlılık ve zaman mefhumlarının davacı tarafça ispatlanması gerekir.

Somut olayda, dinlenen tanık beyanları ve dosyaya sunulan belgelerden iş akdinin varlığını ortaya koyacak herhangi bir hususa rastlanmadığı, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin hizmet akdi olmadığı, aralarındaki ilişkinin komisyonculuk şeklinde değerlendirilebileceği, davacı tanıklarının ne davacının çalışma şekli, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, ne de ücreti hakkında bilgi sahibi oldukları, davalı tanığının bu işlerde komisyonla çalışıldığını beyan ettiği, tüm dosya kapsamına göre davacı tarafça iş akdinin varlığının ispatlanamadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken davanın esasına girilerek kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.