Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2018/5021 K.2018/12866

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili; müvekkilinin davalı ...

Müdürlüğünün asıl işlerinde, işçi alımı yoluyla çeşitli firmalarda çalıştırıldığı, davacının 25/10/2011 tarihinde işe başladığı, çalıştığı tüm işlerin planlamasının davalı Kurum tarafından yapıldığı, emir ve talimatların davalı Kurum tarafından verildiği, görev yerlerinin davalı Kurum tarafından belirlendiği, puantajların davalı tarafından tutulduğu, işçi çıkarma işlemlerinin davalı direktifleri doğrultusunda yapıldığı, yüklenici firmaların sadece kağıt üstünde işveren göründüğü, yüklenici firmalar değişmesine rağmen asıl işveren davalı Kurumun değişmediği, bu işlemin muvazaalı bir işlem olduğu,

2013 - 2014 yılları Sayıştay denetiminde de davacının asıl işverenin işçisi olduğunun tespit olunduğu belirtilerek, işlem muvazaalı olduğu için, davacının başından beri davalı ... Müdürlüğünün işçisi olduğunun tespitine karar verilmesini, talep ve dava etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti: Davalı vekili; idarede işçi istihdamının ancak ve yalnızca kadro ihdasıyla mümkün olduğunu, yargı kararıyla idari işlem tesis edilemeyeceğini, davanın yüklenici firmaya teşmil edilmesini ve belgelerin yüklenicilerden istenmesini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkeme Kararının Özeti:

İlk Derece Mahkemesi tarafından, ...'ne ait asıl işlerin yüklenici şirketler aracılığı ile yürütüldüğü, ihale süresi ile gördürülen işlerin 6001 sayılı Kanun ile ...'ne verilen asıl işler olduğu ve kurumun uzmanlık alanı içinde bulunduğu, yüklenici şirketlerin sadece kağıt üzerinde ve resmi prosedürde devrede olduğu, işin yürütümü için tüm araç ve gerecin ve yedek parçaların davalı kurumca temin edildiği, işin yürütümündeki tüm iş planlarının davalı kurumca yapıldığı,

yüklenici işçilerin davalı kurumun işçileri ile birlikte eş zamanlı olarak hareket ettiği ve çalıştığı, yapılan iş ile ilgili tüm emir ve talimatların davalı kurum amir ve personeli tarafından verildiği, görev yerlerinin yine kurum amir ve işçileri tarafından değiştirilebildiği, yüklenici şirketlerin iş yerinde temsilci veya yetkilisinin dahi bulunmadığı, ihale döneminde yeni şirketlerde çalışan personelin davalı kurumca belirlendiği,

çalışmaları ve davranışlarından dolayı memnun olunmayan yüklenici şirket işçilerinin iş akitlerinin davalı kurum tarafından yüklenici şirketlere verilen talimat doğrultusunda yüklenici tarafından işine son verildiği, iş yerinin sevk ve idare yetkisinin davalı kuruma ait olduğu, çalışma şekillerinin de davalı kurum tarafından belirlendiği anlaşılmakla davacının yüklenici şirkette geçen çalışmalarının davalı ... arasında alt işveren asıl işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:

Bölge Adliye Mahkemesince, eda davası açılabilecek hallerde eda davası tespit hükmünü de içerdiğinden ayrıca bir tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmadığı, davacının taleplerini açabileceği eda davasında ileri sürmesi mümkünken bu davayı açmakta ve sonuçlandırmakta Kanun'un ifade ettiği şekliyle korunmaya değer güncel bir hukuki yararı olmadığı gerekçesi ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nun 353/1-b-2 bendi gereğince kaldırılması ile davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmiştir.

Temyiz:

Kararı davacı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 106. maddesinde tespit davası yoluyla mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesinin talep edilebileceği, tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunması gerektiği ve maddi vakıaların, tek başına tespit davasının konusunu oluşturamayacağı hususları düzenlenmiştir.

Tespit davasında, sadece tespit hükmü verilebilir. Tespit davasında verilen karar ile hukuki ilişkinin varlığı veya yokluğu kesin olarak tespit edilir.

Bir tespit davasının kabule şayan olabilmesi için, kanunla belirtilen istisnalar dışında bu davanın konusunu oluşturan hukuki ilişkinin var olup olmadığının mahkemece hemen tespit edilmesinde davacının güncel bir hukuki yararının bulunması gerekir.

Davacının hukuki ilişkinin derhal tespitinde hukuki yararının varlığı için öncelikle davacının bir hakkı veya hukuki durumu güncel halihazır ve ciddi bir tehditle karşı karşıya olması gerekir. Bu tehdit çoğunlukla davalının davranışları ile ortaya çıkar. Bu tehdidin davacı için bir tehlike oluşturabilmesi, bu tehdit sebebiyle, davacının hukuki durumunun tereddüt içinde olmasına ve bu hususun davacıya zarar verebilecek nitelikte bulunmasına bağlıdır.

6356 sayılı Kanun'un 26. maddesinde de, sendikaların, çalışma hayatından, mevzuattan, örf ve adetten doğan uyuşmazlıklarda işçi ve işverenleri temsilen dava açmak ve bu nedenle açılmış davada davayı takip yetkisine sahip olduğu ifade edilmiştir. Anılan durumda sendikaların kollektif nitelikli bir temsili söz konusudur (ŞAHLANAN, Fevzi: Sendikalar Hukuku, İstanbul 1995, s.225).

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Topluluk Davası” başlıklı 113. maddesine göre de “Dernekler ve diğer tüzel kişiler, statüleri çerçevesinde, üyelerinin veya mensuplarının yahut temsil ettikleri kesimin menfaatlerini korumak için, kendi adlarına, ilgililerin haklarının tespiti veya hukuka aykırı durumun giderilmesi yahut ilgililerin gelecekteki haklarının ihlal edilmesinin önüne geçilmesi için dava açabilir.”

Bu açıklamalara göre, inceleme konusu davada işçilerin muvazaalı çalıştırılıp çalıştırılmadığının tespitine göre iş yerlerinde çoğunluğun sağlanıp sağlanmadığı, yetki tespiti, iş kolu tespitleri ve toplu iş sözleşmesi imzalanması ile üye işçilerin alacak davası açma aşamalarında sendikanın bir kısım hak ve yetkilerinin bulunduğu bilinmektedir. Bu durumlar gözetildiğinde davacının iş müfettiş raporuna karşı itiraz hakkı yok ise de HMK 106 ve 113. maddeleri çerçevesinde bu tür bir dava açmakta güncel hukuki yararının mevcut olduğunun kabulü gerekir. Mahkemece davanın esasına girilerek hüküm kurulması gerekirken yazılı gerekçe ile davanın usulden reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç: