Yargıtay 23. Hukuk Dairesi E.2014/989 K.2014/1950

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

-K A R A R-

Davacı vekili, davalının müvekkili kooperatife üyeliği sırasında, kooperatiften hayvan yemi, slaj vb. gibi hayvancılık ihtiyaçlarını gidermek için malzemeler aldığını, ancak bedelini ödemediğini, borcu ödemeden kooperatife süt vermeyi kestiğini, bu nedenle davalı hakkında icra takibi yapıldığını, takibe itiraz edildiğini ve takibin durduğunu ileri sürerek, itirazının iptaline, takibin devamına, asıl alacağın % 40'ından az olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre; davacının ticari defterlerine göre 60.283,09 TL alacaklı göründüğü, davalı tarafça açılan Nazilli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2010/274 Esas sayılı dosyasında düzenlenen bilirkişi raporunda da davacının davalıdan 60.283,09 TL alacaklı göründüğü gerekçesiyle, davanın kabulü ile itirazın iptaline, %20'ı oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, taraf defterlerinin usulüne uygun tutulmadığı, ancak davacı kooperatif defterlerine göre davacının alacaklı olduğu görüşü bildirilmiştir.

Mahkemenin gerekçesinde belirttiği Nazilli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2010/274 Esas sayılı dosyasında ise, bu dosyada incelenmeyen davalının 2007-2008 yılına ait defterleri incelenmiş ise de defterlerin Türk Ticaret Kanunu'na uygun olarak tutulup tutulmadığı araştırılmaksızın kooperatifin şirketten 60.283,09 TL alacaklı olduğuna dair görüş bildirilmiştir.

Mahkemece, dava sırasında yürürlüğe giren 6100 sayılı HMK'nın (derhal uygulanması gereken) ispat usulüne ilişkin 222. maddesi uyarınca tarafların usulüne uygun tutulmayan defterlerinin sahibi lehine delil olarak kabul edilmeyeceği gözardı edilerek iki raporun birbirini doğruladığı gerekçesiyle davacı defterlerine itibar edilerek hüküm kurulmuştur. YİBBGK 'nın 27.06.2003 tarih ve 2001/1 E., 2003/1 K. sayılı ilamında da açıklandığı üzere.

Bir faturayı alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içerdiği bilgilere itiraz etme hakkına sahiptir. Aksi taktirde faturanın içeriğini kabul etmiş sayılır. (Dava tarihinde yürürlükte olan 6762 sayılı TTK md. 23/2). Bu hüküm, fatura içeriğinden kabul edilen hususlara ilişkin olarak, faturayı düzenleyenin lehine; adına fatura düzenlenenin aleyhine bir karine getirmektedir. Bu karine, faturanın ispat gücüne yönelik bir düzenlemeyi ortaya koymaktadır.

Diğer anlatımla, fatura, düzenleyen aleyhine delil olduğu gibi, kendisi faturayı düzenlemediği halde tebliğinden itibaren sekiz gün içinde itiraz etmeyen aleyhine de delil olabilecektir. Faturanın adına tanzim edilen aleyhine ispat vasıtası olması, yani, faturayı alan kişinin fatura kendinden sadır olmamakla birlikte aleyhine delil teşkil etmesi TTK'nın 23. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen ve yukarıda ayrıntısı açıklanan bu karineden kaynaklanmaktadır.

Buna göre; fatura düzenleyen tacirin anılan karineden yararlanabilmesi için fatura tanzim edenle, adına fatura tanzim edilen arasında akdi ilişki bulunması, faturanın akdin ifasıyla ilgili olarak düzenlenmesi gerekir. Fatura sözleşmenin kurulması safhasıyla ilgili olmayıp ifasına ilişkin olduğundan öncelikle temel bir borç ilişkisinin bulunması gerekir. TTK'nın 23. maddesinin 2 ve 3. fıkrasındaki karine aksi ispat edilebilen adi bir karinedir.

İkinci fıkra gereği sekiz gün içinde faturaya itiraz edilmesi durumunda fatura münderecatının doğru olduğunu faturayı düzenleyen tacirin ispat etmesi gerekir. Taraflar arasında bu tür bir sözleşme ilişkisi yoksa, düzenlenen belge fatura değildir. Bu belge, belki icap olarak kabul edilebilir ki, buna itiraz edilmemesi, anılan 23/2. madde hükmü anlamında sonuç doğurmaz. Öte yandan, sadece faturanın tebliğ edilmiş olması akdi ilişkinin varlığını ispatlamaz.

Karşı tarafın akdi ilişkiyi inkâr etmesi halinde tacir, öncelikle akdi ilişkiyi başkaca delillerle ispatlamalıdır. Akdi ilişkinin ispatlanamaması halinde faturanın anılan fonksiyonundan yararlanma imkanı yoktur. Faturanın ispat aracı olması, ancak niteliği gereği faturaya geçirilmesi gereken bilgiler (olağan içerik) hakkında geçerlidir.

Sözleşmenin ifa safhasıyla ilgili olarak düzenlenen faturanın şekli ve kapsamının ne olması gerektiği konusunda, Türk Ticaret Kanunu'nda özel bir hüküm bulunmamakta, anılan yasanın 23. maddesinde neyi ifade ettiği açıklanmaksızın faturanın münderecatından söz edilmektedir. Faturanın zorunlu içeriği ve şekil şartlarına ilişkin ayrıntılı düzenleme Vergi Usul Kanunu'nda yer almaktadır. Faturanın olağan içeriği, akdin ifası ile ilgili hususlarla sınırlıdır (VUK.230).

Dolayısıyla, faturanın içeriği, faturanın bu temel niteliğine uygun olmadığı taktirde, sekiz günlük itiraz süresinin geçirilmesi bu hususları yazılı delil haline getirmez. Faturaya itiraz, faturanın teslim alındığı tarihten itibaren sekiz gün içinde yapılmalıdır. İtirazın sekiz gün içinde karşı tarafa varması şart değildir. Sekiz günlük süre, hak düşürücü süre veya zamanaşımı süresi değildir. Sadece ispat yükünün yer değiştirmesi açısından önem taşır.

Sekiz günlük süre içinde itiraz edildiği taktirde, fatura içeriğinin sözleşmeye uygun olduğunu ispat külfeti faturayı veren tarafa ait iken, sekiz günlük sürenin geçmesinden sonra itiraz edilmesi halinde, fatura içeriğinin sözleşmeye uygun olmadığını ispat külfeti faturayı alan tarafa ait olur. Faturayı alan her türlü delille bu külfeti yerine getirebilir. (Geniş bilgi için Bkz: Prof. Dr. Sami Karahan, Ticari İşletme Hukuku, 23. Baskı, Eylül 2012, Konya. Sh 111 vd.)

Öte yandan, faturanın karşı tarafa usulüne uygun tebliğ edildiğini kanıtlama yükümlülüğü faturayı gönderen tarafta olup, gönderenin bu hususu kanıtlaması halinde, bu kez, TTK'nın 23/2. maddesinde yazılı 8 günlük yasal süre içerisinde faturaya itiraz ve iade ettiğini kanıtlama yükümlülüğü ise, faturayı alan tarafa aittir. TTK'nın 23/2. maddesi uyarınca tebliğe rağmen faturayı süresinde itiraz ve iade etmeyerek, ticari defterlerine kaydeden tacir, fatura münderecatını aynen kabul etmiş ve faturayı gönderen taraf, faturaya dayalı bu alacağının varlığını TTK'nın 84. ve 85. madde hükümleri uyarınca ispatlamış olur.

Bu durumda, mahkemece, kooperatif uygulamaları ve mali konularda uzman bir bilirkişi seçilerek, davalının incelenmeyen ticari defter ve kayıtları ile birlikte, taraflar arasındaki cari hesap ilişkisinin başladığı tarihten bu yana tarafların tüm defter ve kayıtları, cari hesabı oluşturan faturalar getirtilerek, faturaların karşı tarafa tebliğ edilip edilmediği, itiraza uğrayıp uğramadığı, faturaya konu malların karşı tarafa teslim edilip edilmediği, sonuç olarak tarafların karşılıklı borç ve alacakları hususunda açıklamalı, gerekçeli ve denetime elverişli bilirkişi raporu alınarak, yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde oluşacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.