Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/3331 K.2015/10529

Taraflar arasındaki nafaka davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili davacı ile davalının İzmir 2.Aile Mahkemesi'nin 2010/875 Esas, 2011/477 Karar sayılı ilamı ile boşandıklarını ve bu karar ile müşterek çocuklar M... M... için aylık 300 TL, Mekselina Simay için aylık 250 TL iştirak nafakasına hükmedildiğini, aradan geçen zaman içerisinde çocukların büyüdüğünü ve ihtiyaçlarının arttığını, bu nedenle nafakanın yetersiz kaldığını belirterek, M...M...için hükmedilen aylık 300 TL nafakanın aylık 600 TL'ye, M....S....için hükmedilen aylık 250 TL nafakanın aylık 500 TL'ye yükseltilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı cevap dilekçesinde; davacı ile boşandıktan sonra yeniden evlendiğini ve bir kızı daha olduğunu, boşanma davasından sonra davacının gelirinde bir hayli artış meydana geldiğini, kendisinin ise devlet memuru olarak çalıştığını ve nafaka artışının ancak devlet memuru maaş zammı oranında yapılması gerektiğini, talep edilen nafaka artış miktarının fahiş olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 320. maddesi uyarınca, duruşma açılmaksızın dosya üzerinden inceleme yapılarak talebin kısmen kabulü ile müşterek çocuk M... M... için aylık 500 TL, M...S... için aylık 400 TL iştirak nafakasına hükmedilmiştir.

1982 Anayasasının "Hak Arama Hürriyeti" başlıklı 36.maddesinde; "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmü yer almaktadır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Hukuki Dinlenilme Hakkı" başlığı adı altındaki 27.maddesinde ise; "(1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

(2) Bu hak;

a)Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b)Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir." şeklinde düzenleme yapılmıştır.

HMK.nun 27.maddesinde düzenlenen "Hukuki dinlenilme hakkı" iddia ve savunmada bulunma hakkından daha geniş olarak ve Anayasanın 36.maddesine uygun bir düzenlemedir.

Buna göre, davanın taraflarının yargılama ile ilgili bilgi sahibi olma, açıklama ve ispat hakkı bulunmaktadır. Maddenin gerekçesinde açıklandığı üzere, bu hak Anayasanın 36.maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsurudur. İddia ve savunma hakkı olarak da bilinen bu hak, tarafların yargılama konusunda tam bilgi sahibi olmalarını, açıklama ve ispat hakkını tam ve eşit olarak kullanabilmelerini, yargı organlarının da bu açıklamaları dikkate alarak gereği gibi değerlendirme yapıp karar vermelerini zorunlu kılmaktadır. Hakim, tarafları dinlemeden veya açıklama ve ispat hakkını kullanmaları için kanuna uygun biçimde davet etmeden hükmünü veremez. (Yargıtay H.G.K.'nun 2009/52 Esas, 2009/105 Karar sayılı kararı)

HMK.nun 137.maddesinde; "(1) Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir.

(2) Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez" hükmü ile ön incelemenin kapsamı belirlenmiştir.

HMK.nun 138-(1).maddesinde de, "Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir." hükmü ile dava şartları ve ilk itirazlar hakkında mahkemece verilecek karara ilişkin vurgulama yapılmıştır.

Hakim, dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra, öncelikle dosyayı bu haliyle incelemeli ve mümkünse gerekli kararı vermelidir. Dosya üzerinden karar verilmesi mümkün olan ön inceleme işlemleri, dava şartları ve ilk itirazlardır. (HMK 138) Dava şartları ve ilk itirazlarda eksiklik yoksa diğer ön inceleme işlemleri için duruşma açılmalıdır.

Her iki taraf duruşmaya çağrılmadan; taraf teşkili sağlanmadan hüküm verilememesi, Anayasanın 36. maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur. Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan T.C. Anayasasının 36.maddesi ile HUMK'nun 73, 6100 sayılı HMK 27 ve A.İ.H.S.nin 6.maddelerinde açıkça belirtildiği üzere, mahkemece davalı yan; dinlenmek ve savunması alınmak üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe ve Hukuki Dinlenilme Hakkı'nın kullanılmasına imkan verilmeden hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır, aksi halde savunma hakkının kısıtlanmış sayılacağı, gerek öğreti, gerekse yargısal kararlarda tartışmasız olarak kabul edilmektedir.

Mahkemece basit yargılama usulünde duruşma yapılmaksızın da karar vermeye imkan tanıyan Hukuk Muhakemeleri Kanununun 320/1. maddesinin uygulanmasında hataya düşülmüştür. İşin niteliği gereği talebin duruşmalı incelenmesi gerekir. O halde duruşma yapılmasına karar verilerek, taraflara taleplerini haklı kılacak vakıa, olgu ve delilleri bildirme olanağı tanınması, hukuki dinlenilme hakkının (HMK.md.27) bir gereğidir.

Hal böyle olunca mahkemece; dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması tamamlandıktan sonra, öncelikle dosya üzerinden dava şartları ve ilk itirazların incelenerek olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi; dosya üzerinden karar verilemeyen dava şartları ile ilk itirazlar hakkında karar verilmek ve diğer ön inceleme işlemlerini yapmak üzere tarafların ön inceleme duruşmasına davet edilmesi,

ön inceleme duruşmasında gerekli usul işlemleri yapıldıktan sonra gerekli görülmesi halinde tahkikat duruşmasına geçilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, tüm bu hususlar göz ardı edilmek suretiyle tarafların hukuki dinlenilme hakkı ihlal edilerek dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde yazılı şekilde talebin esasına yönelik karar verilmesi usul ve yasaya aykırı görülmüş, bu husus bozmayı gerektirmiştir.

Mahkemece yapılacak iş; yukarıda belirtilen esaslar ışığında ön inceleme duruşması için bir gün belirleyerek tarafları davet etmek, ardından duruşmada HMK'nın 140. ve devamı maddelerini uygulamak olmalıdır. Bozma nedenine göre, taraf vekillerinin sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir.