Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/4277 K.2025/3285

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davalının müvekkili kurum üyesi olup, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereği alım satım işlemlerinin davacı müvekkiline bildirerek tescil ettirmekle mükellef olduğunu, Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi uyarınca da davacı müvekkilinin üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkili olup bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evraklarını inceleyebileceğinin belirtildiğini, buna ilişkin,

Ankara Ticaret Borsasının 09.02.2023 tarih ve 139 sayılı yazısı ile davalının 2022-2023 yıllarına ait tüm tcari defterler ile alım-satıma ait e-fatura, e-arşiv fatura, kağıt fatura vb. tüm belgelerin ve kayıtların incelenmesi için talep edildiğini, müvekkili tarafından verilen 3 günlük sürede istenen evrakların incelenmesi için sunulmadığından 20.02.2023 tarihinde buna ilişkin tutanak tutulduğunu, şifahi ve sözlü bildirime rağmen defter ve evrak incelenmesinden kaçınan davalının istenen evraklarının incelenmesi için açık yasa hükmü gereği hakim kararına ihtiyaç duyulduğundan işbu davanın açıldığını,

davanın kabulü ile davalının 2022-2023 yıllarına ait ticari defter/evrak ve alım satım fataratarının incelenip iade edilmek üzere müvekkili kuruma teslimine karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; müvekkili şirketin iştigal konusunun kümes hayvanlarından yumurta üretilmesi olduğunu, yumurta alım satımının borsaya tescilinin gerek ilgili yönetmelik maddelerince gerekse yumurtanın borsada satışı, taşıma, depolama, muhafaza ve satış kuralları gereği mümkün olmadığını, yumurtaya ilişkin borsada yazılı bir ilan bulunmadığını, yönetim kurulu tarafından belirlenmiş bir satış yerinin mevcut olmadığını, bakanlıkça belirlenen bir yer bulunmadığını, davacı tarafın iddialarının mesnetsiz olduğunu, iş bu davaya açmakta hukuki yararının bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla. 5174 sayılı ... ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nunn 46/6 fıkrasında: "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler.

Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." hükmü yer almakta olup, anılan hüküm uyarınca, davacı kurumun, üyesi olan davalı şirketin kotasyona tabi olan alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemeye yetkisi bulunduğu ve bu amaçla hakim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceği gerekçesiyle davanın kabulü ile davacıya 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalıya ait 2022-2023 yılları ticari defter-evrak ve alım satıma ilişkin tüm faturaların incelenmesi için izin verilmesine karar verilmiş; karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davalının, ... üyesi olduğu, davacı kurum tarafından, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalıya ait borsa tesciline tabi ürünlerin fatura ve kayıtlarının incelenmesi talep edilmiş ise de incelenemediği,

5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince davacı kurumun, üyesi olan davalının alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemekle yetkili olduğu ve bu amaçla hakim kararı ile davalının ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceğinin anlaşıldığı mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, davalı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; müvekkili şirketin iştigal konusu olan yumurta alım satımının borsaya tescilinin, gerek ilgili yönetmelik maddelerince gerekse yumurtanın borsada satışının taşıma, depolama, muhafaza ve satış kuralları gereği mümkün olmadığını, yumurtaya ilişkin borsada yazılı bir ilan bulunmadığını, yönetim kurulu tarafından belirlenmiş bir satış yerinin mevcut olmadığı gibi bakanlıkça belirlenen bir yerinde bulunmadığını, yumurtanın stoklamaya elverişli bir ürün olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesine dayalı defter ve belgelerin incelenmesine izin verilmesi istemine ilişkindir.

Temyizen incelenen kararda belirtilen gerekçeye ve özellikle 5174 sayılı Kanun'un uygulanmasına yönelik Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkındaki Yönetmeliğin 5/1 maddesi hükmüne göre, ilgili bakanlığın kotasyona alınacak mallar yönünden karar verme yetkisine sahip olduğu, ilgili borsa tarafından da buna istinaden ilan edilen listede "yumurta" ürününe yer verildiği, aynı Yönetmeliğin 15/1 maddesi hükmüne göre "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir.

Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilir." düzenlemesine uygun olarak karar verildiğinin anlaşılmasına göre temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR