Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2015/10568 K.2015/10988

Davacı G.. B.. vekili Avukat Sibel tarafından, davalı K.. K.. aleyhine 27/08/2012 gününde verilen dilekçe ile alacak istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 18/06/2013 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

Dava, yersiz ödemenin iadesi istemine ilişkindir. Mahkemece, dava reddedilmiş; karar, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı G.. B.., davalının İstanbul Gümrük Saymanlığında görevli memur olarak görev yaptığı 2004-2008 yıllarında kendisine ödenen sosyal yardım ödemelerinden eksik gelir ve damga vergisi kesilmesi nedeniyle 9.069,59 TL kamu alacağı doğduğunu, davacı adına tahakkuk ettirilen söz konusu tutardaki vergi borcunu ödemeye yanaşmaması nedeni ile yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı, alacağın konusunun gelir ve damga vergisine ilişkin olup, idari yargı alanının konusunu ilgilendirdiğini, fazla bir ödeme varsa dahi bunun idarenin kendi kusurundan kaynaklandığını, Anayasa 125. maddesi uyarınca idarenin kendi eylem ve işlemi sonucu ortaya çıkan zarardan kendisinin sorumlu olacağını, idarenin açık hata, yokluk, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın, bunun dışında kalan hallerde hatalı ödemelerin istirdatının hatalı ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlamak üzere 60 gün içerisinde geri isteyebileceğini, bu süre geçtikten sonra istirdat edemeyeceğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, hatalı ödemenin davalı tarafından yapılmadığı, davacı idare yetkilileri tarafından yapıldığı, kişilerden alacakların takibi, tahsili ve terkinine ilişkin işlemlerin yersiz ve fazla yapılan ödemelere ilişkin işlemler olup Muhasebe Genel Müdürlüğünün 16 sıra nolu genel tebliğine göre hatalı ödemelerin geri alınmasının hatalı ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 gün içinde mümkün olduğu, 60 günlük süre geçtikten sonra geri istenmesinin mümkün olmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilmiştir.

Dava konusu alacak, sosyal yardım ödemelerinden eksik gelir ve damga vergisi kesilmesi nedeniyle davalıya yapılan fazla ödemenin tahsiline ilişkindir.

Dava konusu fazla ödemenin idarenin bir şart tasarrufuna dayanmadığı, salt hatalı ödemeden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

TBK'nın 77/1. maddesine göre, zenginleşen başkasının malvarlığından veya emeğinden haklı bir sebep olmaksızın elde ettiği zenginleşmeyi geri vermek zorundadır. Geri verme borcunun konusu ve kapsamı; TBK'nın 79 ve 80. maddelerde "aynen geri verme ilkesi"ne göre düzenlenmiştir.

Sebepsiz zenginleşme; geçerli olmayan ve tahakkuk etmemiş yahut varlığı sona ermiş bir nedene ya da borçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarak gerçekleşebilir. Sebepsiz zenginleşme bunlardan hangisi yoluyla gerçekleşmiş olursa olsun, sebepsiz zenginleşen, aleyhine zenginleştiği tarafa karşı geri verme borcu altındadır.

Borç olmayanı rızası ile ödeyen kimse yanlışlığa düştüğünü ispat ettiği takdirde ödediğini geri isteyebilir. Yanlışlık eda ile ilgili olup, edada bulunan da bağışlama irade ve arzusunun bulunmadığını gösteren bir yanılmadır.

HGK'nun 05/12/1984 tarih ve 1982/13-387 esas, 1984/997 karar sayılı kararı ile herhangi bir şart tasarrufa dayanmayan salt hatalı ödemenin idare tarafından BK'nın sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri istenebileceği açıklanmıştır.

Şu durumda, mahkemece idarenin şart tasarrufuna dayanmayan hatalı ödemenin Borçlar Hukuku'nun sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde istenebileceği gözetilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken 60 günlük dava açma süresi geçmiş olduğundan davanın reddi doğru olmamış, kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.