Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2022/10357 K.2023/10169

Taraflar arasında görülen tasarrufun iptali davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmesi üzerine, yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince Mahkeme kararının yeniden bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; yine davanın reddine karar verilmiştir.

Asliye Ticaret Mahkemesi kararı davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili, davalı ..., ..., ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmiş, incelemenin duruşmalı olarak yapılması davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili tarafından istenilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 03.10.2023 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen gün ve saatte gelen davacı şirket yetkilileri iflas masasını temsilen iflas memuru ... ve vekili Avukat ... ile davalı... Elemanları San. İnş. ve Tic. Ltd. Şti. vekili Avukat...geldiler. Diğer davalılardan gelen olmadı. Davalı .........,Elemanları San. İnş. ve Tic. Ltd. Şti. dekili ve davacı vekilinin sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen 03.10.2023 gününde Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı........., Kapı ve Pencere Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. vekili dava dilekçesinde; davalı borçlu... Sistemleri Tic. A.Ş. aleyhine icra takibi yaptıklarını, borcu karşılayacak malı bulunamadığını ancak borçlu davalının kendisine ait dava konusu taşınmazını diğer davalı... Elemanları San. İnş. Tic. Ltd. Şti.ne devrettiğini, onun da diğer davalılara devrettiğini öne sürerek yapılan tasarrufun iptalini talep etmiş, yargılama sırasında iflas eden borçlunun iflas idaresi davaya dahil olmuştur.

II. CEVAP

1. Davalı... Elemanları San. ve Tic. Ltd. Şti vekili cevap dilekçesinde; takip konusu alacağın tasarruf tarihinden sonra doğduğunu, davaya dayanak yapılan icra dosyaları incelendiğinde alacak nedenleri olarak gösterilen çeklerden en eskisinin keşide tarihinin 15.12.2006 olduğunu, icra takiplerinin borçlusu ... Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.'nin tasarruf tarihinin ise 30.12.2004 olduğunu, bu nedenle İİK 278/1 maddesine göre tasarrufun iptalinin mümkün olmadığını, müvekkilinin iyi niyetli olduğunu, ...nin borçlularını ızrar kastı ile hareket etmediğini...nin teminat mektuplarına ve akreditiflerine kefil olması nedeniyle Fibrobeton şirketinin büyük zarar gördüğünü, Fibrobetonun zararının daha fazla katlanmaması için.........'den satın alınan gayrimenkulün üçüncü şahsa satıldığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

2. Davalılar ..., ..., ... ve ... vekili cevap dilekçesinde; müvekkillerinin boya fabrikası olan ve toptan boya satışı yapan tacir olduğunu, boya ticareti yanında, genelde kazançlarını gayrimenkul alımına yatırdıklarını, davaya konu gayrimenkulü yatırım amacı ile satın aldıklarını, emlakçı ile yaptıkları görüşmelerden sonra dava konusu taşınmazın beğenilmesi sonucunda 1.550.000,00 TL'ye satın alındığını, daha önceden bu şirket ve yetkililerini tanımadıkları gibi ticari bir işlerinin olmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 26.04.2012 tarihli ve 2011/12 Esas, 2012/115 Karar sayılı kararı ile; borcun tasarruf tarihinden sonra doğması nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 19.11.2013 tarihli ve 2012/13713 Esas, 2013/16009 Karar sayılı ilamı ile;

"... Dava, İİK.nın 277 ve devamı maddeleri uyarınca açılan tasarrufun iptali isteğine ilişkindir. Tasarrufun iptali davalarında kural olarak, tasarrufun iptal edilebilmesi için borcun doğum tarihinin iptali istenilen tasarruf tarihinden önce olması gerekir.

Somut olayda davacının dayandığı İstanbul 11. icra müdürlüğünün 4865-4866-4867 sayılı takip dosyalarında borcun kaynağı olarak en eskisi 15.12.2005 keşide tarihli çekler gösterilmiş olup iptali istenilen tasarruf ise 30.12.2004 tarihli olup buna göre borcun tasarruf tarihinden sonra doğmuş olduğu kabul edilebilir. Ancak uygulamada çeklerin keşide tarihlerinden önceki bir hukuki veya akdi ilişki nedeniyle düzenlendiği de bir vakıadır.

Davacı taraf alacaklarının 2002 tarihinen itibaren başlayan ticari ilişkilerinden kaynaklandığını ileri sürerek buna ilişkin fatura, çek vs. gibi bir kısım belgeler ibraz etmiş ancak mahkemece bu konuda yeterli inceleme yapılmamıştır. Bu durumda mahkemece davayı açan..... Kapı ve Pencere Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. ile borçlu... Sistemleri Tic.

A.Ş.'nin ticari defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi vasıtası ile inceleme yapılarak aralarındaki ticari ilişkinin ne zaman başladığı, tasarruf tarihi itibariyle borçlu davalının davacı şirkete bir borcu olup olmadığının belirlenmesi, bu inceleme sırasında davacı tarafından ibraz edilen belgelerin de göz önünde tutulması ondan sonra toplanan ve toplanacak olan tüm delillerin birlikte değerlendirilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı olduğu üzere davanın reddine karar verilmesi doğru bulunmamıştır." gerekçesi ile karar bozularak dosya kararı veren Mahkemeye gönderilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

1. Mahkemenin 23.02.2016 tarihli ve 2014/711 Esas, 2016/147 Karar sayılı kararı ile;17.04.2015 tarihli bilirkişi raporu ve daha sonra alınan 17.11.2015 tarihli ek raporda, alacaklı ile borçlu arasındaki ilk ticari işlemin 05.07.2003 itibari ile yapılan muhasebe kaydı ile başladığı, 2004 yılından 2005 yılına devreden 3 adet çekin 2005 yılında iade edildiği, borçlunun 173.082,73 TL borcu olduğu, 20.04.2005 ile 15.11.2005 tarihleri arasında 351.255,46 TL'lik çekin iade olduğu davacının son işlemle davalı borçludan olan 351.255,46 TL'lik alacağına dayanak çekin vadeli olarak alındığının anlaşıldığının belirtildiği,

buna göre alacaklı ile borçlu arasındaki son işlemin 15.11.2005 tarihli çek olduğu, bu çeklerin önceden düzenlendiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

2. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

3. Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 10.04.2018 tarihli ve 2016/9835 Esas, 2018/3975 Karar sayılı ilamı ile;

"... Mahkemece, dairemiz bozma kararı gereğince bilirkişi raporu alınmış isede alınan rapor gerekli

inceleme ve araştırmayı içermediği gibi istenilen bilgiler konusunda yeterli açıklığa sahip değildir. Asıl üzerinde durulması gereken husus, alacaklı ile borçlu arasındaki ticari alışveriş gereği, alacaklı tarafından borçluya satılan mallara ilişkin olarak ne zaman ve nasıl bir ödemenin yapıldığı, alınan raporda borçlunun verdiği çeklerin iade edildiği belirtildiğinden iade edilen çeklerin hangi satışa ilişkin olduğu, takip konusu çeklerin iade edilen çeklerin yerine verilip verilmediği, verilmiş ise hangi tarihli satış ve çeke ilişkin olarak verildiğinin tesbitidir.

Yapılacak iş, konusunda uzman bir muhasebeci bilirkişiden, belirtilen hususların tesbiti için alacaklı ve borçlunun ticari defterleri üzerinde yeniden inceleme yapılarak alınacak raporun sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmadan, yetersiz inceleme ve hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır." gerekçesi ile karar yeniden bozularak dosya kararı veren Mahkemeye gönderilmiştir.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının 30.12.2004 tasarruf tarihi itibariyle davalıdan 146.406,10 TL alacaklı olduğu, bu tutarın tasarruf tarihinden önce doğmuş alacağa istinaden aldığı ve tahsil edilemeyen üç adet çekten bakiye alacak olduğu ve davacının tasarruf tarihinden önce doğmuş alacağın ifası amacıyla aldığı çekler yerine keşide edilerek kendisine verildiğini belirttiği, İstanbul 11. İcra Müdürlüğü'nün 2006/4865,4866,4867 sayılı takiplerine konu edilen 14 adet çekin toplam tutarının çok altında olduğu,

davacının 102.313,00 Euro bedelli beş adet çeki tasarruf tarihinden önce doğmuş alacağa istinaden aldığını ise ispat edemediği, böylece davacının anılan takiplere konu ettiği çeklerin dayandığı alacağın tasarrufun gerçekleştiği 30.12.2004 tarihinden önce doğduğunu ispat edemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili ve davalı ..., ..., ... ve ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekili temyiz dilekçesinde; iptale tâbi taşınmaz temlikinin borcun doğumundan sonra yapıldığını, yapılan bilirkişi incelemesiyle de, tasarrufun yapıldığı tarih olan 30.12.2004’ten önce (2002-2004 yılları arasında), dava takip yetkisini kaybede.............Kapı ve Pencere Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.’nin alacağının doğmuş olduğunun ispatlandığını, önceki davacının, müflis şirkete vadeli mallar verdiğini ve müflisin borcunu vadesinde ödeyememesi üzerine de, bu çekleri müflise geri vererek daha ileri vadeli çekler almak suretiyle (yani çek trampası yaparak) ödemelerin vadelerini uzattığını, 17.11.2015 tarihli bilirkişi raporunun 2. sayfasının son paragrafında, 30.12.2014 tarihi itibariyle müflisin, iflâs alacaklısı Winkhause Kapı ve Pencere Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.’ye "2004 yılında çek ciro ettiği", "üç adet çekin portföyde kaydı ile izlendiği" ve 2004 yılının bu şekilde kapandığının belirlendiğini, bilirkişi ek raporunun 3. sayfasında, "tabloda yer verilen üç adet çekin 2004 yılından 2005 yılına devredildiği", "2005 yılında iade kaydının yapıldığı" ve müflisin, iflâs alacaklısı........ ve Pencere Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.’ye olan borcunun 173.082,73 TL’ye ulaştığının anlaşıldığını, müflisin keşide ettiği çeklerin 2005 yılında da ödenmediğini, 15.11.2005 tarihinde tekrar çek trampası yapıldığını ve...........ve Pencere Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.’nin müflisten olan alacağının 351.255,46 TL’ye yükseldiğinin tespit edildiğini, çek listelerine göre; takibe konu edilen çeklerin birkaç kez yapılan öteleme işlemleri sonunda alındığı ve ödenmediğini, çeklerin keşide edilmesine dayanak olan temel ilişki ve bu ilişkinin doğum tarihinin, iptale tâbi tasarrufun yapıldığı 30.12.2004 tarihinden önce doğmuş olduğunu belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı ..., ..., ... ve ... vekili temyiz dilekçesinde; iptal davalarının 429 sayılı Harçlar Kanunu'na göre nispi harca bağlı olduğunu, davacının alacak miktarı ile iptali istenen tasarruf konusu malın değerinden hangisi az ise, nispi karar ve ilâm harcının ona göre belirlenmesi gerektiğini, vekâlet ücreti açasından da aynı durumun geçerli olduğunu, maktu değil nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, İİK 277 ve devamı maddelerine göre açılmış tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 277 ve devamı maddeleri.

3. Değerlendirme

1. İİK'nun 277 ve izleyen maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davalarında amaç, borçlunun haciz yada iflasından önce yaptığı ve aslında geçerli olan bazı tasarrufların geçersiz ya da "iyiniyet kurallarına aykırılık" nedeniyle alacaklıya karşı sonuçsuz kalmasını ve dolayısıyla o mal üzerinden cebri icraya devamla alacağın tahsilini sağlamaktır.

Davacı, iptal davası sabit olduğu takdirde, tasarruf konusu mal üzerinde cebri icra yolu ile hakkını almak yetkisini elde eder ve tasarruf konusu taşınmaz mal ise, davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın düzeltilmesine gerek olmadan o taşınmazın haciz ve satışını isteyebilir (İİK.md.283/1). Bu yasal nedenle iptal davası, alacaklıya alacağını tahsil olanağını sağlayan, nispi nitelikte, yasadan doğan bir dava olup; tasarrufa konu malların aynı ile ilgili değildir.

Bu tür davaların dinlenebilmesi için, davacının borçludaki alacağının gerçek olması, borçlu hakkındaki icra takibinin kesinleşmiş olması, iptali istenen tasarrufun takip konusu borçtan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış kesin veya geçici aciz belgesinin (İİK.nun 277 md) bulunması gerekir. Bu ön koşulların bulunması halinde ise İİK.nun 278, 279 ve 280. maddelerinde yazılı iptal şartlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Tasarrufun iptali davalarında kural olarak, tasarrufun iptal edilebilmesi için borcun doğum tarihinin iptali istenilen tasarruf tarihinden önce olması gerekir. Bu husus, dava şartı olup mahkemece res'en araştırılmalıdır.

Hükmüne uyulan bozma ilamında; asıl üzerinde durulması gereken hususun, alacaklı ile borçlu arasındaki ticari alışveriş gereği, alacaklı tarafından borçluya satılan mallara ilişkin olarak ne zaman ve nasıl bir ödemenin yapıldığı, alınan raporda borçlunun verdiği çeklerin iade edildiği belirtildiğinden iade edilen çeklerin hangi satışa ilişkin olduğu, takip konusu çeklerin iade edilen çeklerin yerine verilip verilmediği,

verilmiş ise hangi tarihli satış ve çeke ilişkin olarak verildiğinin tespiti olduğu belirtilmiş olup, mahkemece davacının anılan takiplere konu ettiği çeklerin dayandığı alacağın tasarrufun gerçekleştiği 30.12.2004 tarihinden önce doğduğunu ispat edemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmişse de, varılan sonuç dosya kapsamı ve mevcut delil durumuna uygun düşmemektedir.

Bozmadan sonra alınan 03.09.2021 tarihli bilirkişi raporunda; ........Kapı ve Pencere Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş.'nin 2005-2006 yıllarına ait ticari defterleri ve müflis şirketin 2005-2006 yıllarına ait muavin defter dökümleri ile “Çek Alım” veya “Çek İadesi” nedeniyle düzenlenmiş dekont veya başkaca belgenin sunulmadığı, bu nedenle tasarruf tarihinden önce verilen ve ödenmeyen ileri vadeli çeklerin ötelenmesi amacıyla verilen çekler ile takibe konu edilen çeklerin 2005-2006 yıllarına ait ticari defterlere yansıtılıp yansıtılmadığı hususuna yönelik olarak herhangi bir tespitin yapılamadığı belirtilmiş ise de,

çeklerin birkaç kez yapılan öteleme işlemleri sonunda alındığı ve taraflar arasındaki ticari ilişkinin 05.07.2003 tarihinde yani tasarruf tarihi olan 30.12.2004 tarihinden önce başladığı tespitinin yapıldığı anlaşılmış olup, davacının alacağının tasarruf tarihinden önce doğduğunun kabulü ile davanın esasına girilmesi gerekirken, yazılı olduğu üzere hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Bu durumda mahkemece yapılacak iş; davacının alacağının tasarruf tarihinden önce doğduğunun, yani buna dair dava şartının gerçekleştiğinin kabulü ile davanın esasına girilerek tarafların delillerinin toplanması, ondan sonra toplanan ve toplanacak olan tüm delillerin birlikte değerlendirilerek hasıl olacak sonuca göre esas hakkında bir karar vermekten ibarettir.

2. Bozma ilamının kapsam ve şekline göre, davalı ..., ..., ... ve ... vekilinin temyiz itirazları şimdilik incelenmemiştir.

V. KARAR

1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,

2- Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle bozma ilamının kapsam ve şekline göre davalı ..., ..., ... ve ... vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

17.000,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak duruşmada vekille temsil olunan davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.'ye verilmesine,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacı müflis... Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. ve davalı ..., ..., ... ve ...'e iadesine,

Dosyanın mahkemesine gönderilmesine,