Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2022/10365 K.2023/221

Taraflar arasındaki tasarrufun iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karara karşı davalı ... vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti'nden alacaklı olduğunu, davalı borçlu aleyhine Mersin 6. İcra Müdürlüğü'nün 2018/10106 sayılı dosya ile icra takibi yapıldığını, takibin kesinleştiğini, borçlunun acz halinde olduğunu, borçlunun adına kayıtlı gayrımenkulleri kaydında yer alan haciz ve ipoteklerle davalı ...'a devrettiğinin tespit edildiğini beyan ederek davalılar arasındaki tasarrufların iptalini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davanın haksız açıldığını, davalı borçlunun kendisine borçlu olduğunu, borcuna karşılık söz konusu gayrımenkulleri satın aldığını beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

2. Davalı ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti'ne dava dilekçesi ve eklerinin tebliğ edildiği ancak davaya cevap vermediği gibi duruşmalara da iştirak etmediği anlaşılmıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemenin 10.03.2020 tarihli ve 2019/128 esas ve 2020/65 karar sayılı kararıyla; "...

Dava konusu gayrımenkullerin gerçek değerleri ile, tapuda yazılı satış miktarları arasında fahiş fark olduğunun açık olduğu, davalı ...'un, taşınmazları satın aldıktan yaklaşık 15 gün sonra 05.10.2018 tarihinde aynı bedellerle dava dışı üçüncü kişi ...'e satışını gerektirir mahkememizce kabul edilebilecek herhangi bir gerekçenin ortaya konulmadığı, bu yönüyle yapılan satışların alacaklıdan mal kaçırmaya yönelik olduğu sabit görülmekle davanın kabulüne, Mersin İli, Toroslar İlçesi, ...

Mahallesi, ... ada 13 parsel, Mersin İli, Mezitli İlçesi, ... Mahallesi, ... ada 4 parsel A blok 7. Kat 13 numaralı bağımsız bölüm ile yine ...

Mahallesi, ... ada, 1 parsel 6. Kat 12 nolu bağımsız bölümün davalılar arasında satışına ilişkin tasarrufun İİK.277 ve devamı maddeleri uyarınca iptali ile davacının, Mersin 6. İcra Müdürlüğünün 2018/10106 sayılı dosyasına konu alacağının tahsili amaçıyla ve bununla sınırlı olarak 185.080,00 TL'nin ferileri ile birlikte davalı ...'dan alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; davalı borçlunun acz halinin hatalı değerlendirildiğini, Mahkemece Adana 11. İcra Müdürlüğünün 2019/2350 ve Mersin 4. İcra Müdürlüğünün 2016/92 Talimat sayılı dosyalarının getirtilerek dava konusu taşınmazların satılıp satılmadığı, ... ise satış bedelinin ipotek alacaklısı bankanın alacağını karşılayıp karşılamadığı, satış işleminin kesinleşip kesinleşmediği dördüncü kişiye yapılan satıştan bedel kalıp kalmadığının araştırılarak, satış işleminin kesinleşmediğinin tespit edilmesi durumunda icra dosyalarının bekletici mesele yapılmasına,

satış işleminin kesinleştiğinin ve dava dışı 4. kişiye bedel kalmadığının tespit edilmesi durumunda konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, icrai satıştan 4. kişiye bedel kaldığının tespit edilmesi durumunda ise bu bedel ile sorumlu tutulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..istinaf taleplerinin 6100 sayılı HMK.nun 353/1-b-1 bendi uyarınca ESASTAN REDDİNE", karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; iptal davalarında, dava ve tasarrufa konu malı elinde bulunduran şahsın kötü niyetli olduğunun kanıtlanamaması halinde dava tümden reddedilmeyip borçlu ile tasarrufta bulunan şahıs tasarrufa konu malı elinden çıkardıkları tarihteki gerçek değeri oranında ve alacak miktarı ile sınırlı olarak tazminata mahkum edilmeleri gerektiği, bu yönden mahkemece yanlış karar verildiği, dava şartları yönünden eksik inceleme yapıldığı, ipotekle beraber satın alındığı için bedel farkının olmadığı,

İpoteğin paraya çevrilmesi yolu ile yapılan takiplerin beklenmesi gerektiği, mallaın elden çıkması sebebi ile o malın elden çıktığı tarihteki değeri üzerinden icra takip dosyasındaki alacak ve ferileri ile sınırlı olarak tazminata mahkum edilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde karar verilmesinin de doğru olmadığı belirtilerek kararın bozulması talep edilmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 277 ve devamı maddeleri gereğince açılmış tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 inci maddesinin birinci fıkrası ve 371 inci maddesi.

2. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanun'un 277 ve devamı maddeleri

3. Değerlendirme 1.Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde, dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre; davalı ... vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2. İİK'nun 277 ve izleyen maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davalarında amaç, borçlunun haciz yada iflasından önce yaptığı ve aslında geçerli olan bazı tasarrufların geçersiz ya da "iyiniyet kurallarına aykırılık" nedeniyle alacaklıya karşı sonuçsuz kalmasını ve dolayısıyla o mal üzerinden cebri icraya devamla alacağın tahsilini sağlamaktır.

Davacı, iptal davası sabit olduğu takdirde, tasarruf konusu mal üzerinde cebri icra yolu ile hakkını almak yetkisini elde eder ve tasarruf konusu taşınmaz mal ise, davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın düzeltilmesine gerek olmadan o taşınmazın haciz ve satışını isteyebilir (İİK.md.283/1). Bu yasal nedenle iptal davası, alacaklıya alacağını tahsil olanağını sağlayan, nispi nitelikte, yasadan doğan bir dava olup; tasarrufa konu malların aynı ile ilgili değildir.

Bu tür davaların dinlenebilmesi için, davacının borçludaki alacağının gerçek olması, borçlu hakkındaki icra takibinin kesinleşmiş olması, iptali istenen tasarrufun takip konusu borçtan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış kesin veya geçici aciz belgesinin (İİK.nun 277 md) bulunması gerekir. Bu ön koşulların bulunması halinde ise İİK.nun 278, 279 ve 280. maddelerinde yazılı iptal şartlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Özellikle İİK.nun 278.maddesinde akdin yapıldığı sırada kendi verdiği şeyin değerine göre borçlunun ivaz olarak pek aşağı bir fiyat kabul ettiği ve yasanın bağışlama hükmünde olarak iptale tâbi tuttuğu tasarrufların iptali gerektiğinden mahkemece ivazlar arasında fark bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Aynı maddede sayılan akrabalık derecesi vs. araştırılmalıdır.

Keza İİK.nun 280.maddesinde malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun alacaklılarına zarar vermek kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun içinde bulunduğu mali durumu ve zarar verme kastının işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hallerde tasarrufun iptal edileceği hususu düzenlendiğinden yapılan işlemde mal kaçırma kastı irdelenmelidir.

Öte yandan İİK.nun 279.maddesinde de iptal nedenleri sayılmış olup bu maddede yazılan iptal nedenlerinin gerçekleşip gerçekleşmediği de takdir olunmalıdır.

İİK.nun 282. maddesi gereğince iptal davaları borçlu ve borçlu ile hukuki muamelede bulunan veya borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimseler ile bunların mirasçıları aleyhine açılır. Ayrıca, kötü niyetli üçüncü şahıslar hakkında da iptal davası açılabilir.

İİK’nın 283/II maddesine göre de iptal davası, üçüncü şahsın elinden çıkarmış olduğu mallar yerine geçen değere taalluk ediyorsa, bu değerler nispetinde üçüncü şahıs nakden tazmine (davacının alacağından fazla olmamak üzere) mahkûm edilmesi gerekir. Bu ihtimalde 3. kişinin sorumlu olduğu miktar, elden çıkarılan malın o tarihteki gerçek değeridir. Bir başka anlatımla dava ve tasarrufa konu malı elinde bulunduran şahsın kötü niyetli olduğunun kanıtlanamaması halinde dava tümden reddedilmeyip borçlu ile tasarrufta bulunan şahıs tasarrufa konu malı elinden çıkardıkları tarihteki gerçek değeri oranında ve alacak miktarı ile sınırlı olarak tazminata mahkum edilmeleri gerekir.

Somut olayda takip dayanağının davalı borçlu ile davacı arasındaki süregelen faturalardan kaynaklı olduğu, Mersin 6. İcra Müdürlüğünün 2018/10106 sayılı dosya ile yapılan takibin borçlu tarafından itiraz edilmeyerek kesinleştirildiği, davalı borçlu adresinde yapılan 26.09.2018 tarihli haciz tutanağının İİK 105 maddesi anlamında aciz belgesi niteliğinde olduğu, davanın İİK 280 maddesinde belirtilen 5 yıllık hak düşürücü süre içinde açıldığının anlaşıldığı, dolayısı ile dava koşullarının gerçekleştiği anlaşılmıştır.

İlk Derece Mahkemesince; dava konusu gayrımenkulün gerçek değeri ile tapuda gösterilen değeri arasında fahiş fark bulunduğu gerekçesi ile davanın kabulüne, dava konusu gayrımenkulün dava dışı şahsa devredilmiş olduğunun tespiti ile icra dosyasındaki alacak miktarı üzerinden tazminat ödenmesine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince de davalı ... vekilinin istinaf talebi esastan reddedilmiştir.

Davacı alacaklı tarafından dava konusu gayrımenkulün dava öncesinde davalı 3. kişiden 4. kişiye satılması, davayı 4. kişiye karşı açmadığının anlaşılması sebebi ile talebini nakden tazmine dönüştürmesine rağmen mahkemece dava konusu taşınmazların davalı 3. şahıstan dava dışı 4. şahısa satım tarihindeki emsal olabilecek satışlarda getirtilerek inşaat ve mülk bilirkişilerinden oluşan yeni bir bilirkişi heyeti ile keşif yapılıp rapor alınarak taşınmazın gerçek değeri nisbetinde takip konusu alacak ve fer'ileri ile sınırlı olmak üzere tazminatla sorumlu tutulması gerekirken, takip rakamı üzerinden sorumlu tutularak, yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. Davalı ... vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davalı ...'a iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,