Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2023/1580 K.2023/9128

Taraflar arasında görülen trafik kazasından kaynaklanan ölüm sebebiyle manevi tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkillerinin desteği ...'in sürücüsü bulunduğu araca davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. adına kayıtlı bulunan ve diğer davalı ...'ın sevk ve idaresinde bulunan çekici yarı römorkun sürücüsünün hatalı sollama yaparak çarpması sonucunda davacılar desteğinin öldüğünü, Şanlıurfa 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/1097 Esas sayılı -1- dosyasında maddi tazminat davası açtıklarını belirterek davacılardan Adle için 40.000,00 TL, ... için 30.000,00 TL, ... için 15.000,00 TL, ... için 15.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 24.10.2009 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafın taleplerinin zamanaşımına uğradığını, ayrıca kaza tespit tutanağında asli kusurlunun davacılar murisi olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 17.06.2014 tarih, 2013/243 Esas ve 2014/38 Karar sayılı kararı ile davacı ... için 20.000 TL, davacılar ..., ... ve ... için ayrı ayrı 10.000 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 24.10.2009 tarihinden işleyecek yasal faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

Mahkeme kararına karsı taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 27.04.2017 tarihli 2014/24079 Esas 2017/4738 sayılı ilamı ile; mahkeme kararında hüküm sonucunun, taraflara yükletilen hak ve sorumlulukların şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde ayrı ayrı ve açıkça gösterilmesi gerektiği, kısa kararda, davacı ... için 20.00 TL manevi tazminatın tahsiline karar verildiği, gerekçeli kararda ise kısa karara uygun olmayarak 20.000 TL'nin tahsiline karar verildiğinin belirtildiği, kararın açıklanan yasa maddelerine aykırılık teşkil ettiği gereğine değinilerek kararın bozulmasına, bozma nedenine göre taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

B. İkinci Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemece verilen 21.11.2017 tarih, 2017/389 Esas ve 2017/662 Karar sayılı kararı ile; davanın kısmen kabulü ile ... için 20.000 TL, ... için 10.000 TL, ... için 10.000 TL, ... Beken için 10.000 TL'nin kaza tarihi olan 24.10.2009 tarihinden yasal faiz işletilerek davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

2.Mahkeme kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

3.Dairenin 25.03.2021 tarih, 2021/512 Esas ve 2021/1409 Karar sayılı ilamı ile; davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti.’nin tüm, davacıların diğer temyiz itirazlarının reddi ile somut olayda; olayın gerçekleşme biçimi, tarafların kusur durumu, olay tarihi, davacıların vefat edene yakınlığı ve yukarıdaki ilkeler göz önüne alındığında, hükmedilen manevi tazminat miktarlarının az olduğu, davacılar yararına daha üst düzeyde manevi tazminata hükmedilmesi gereğine değinilerek hükmün bozulmasına karar verilmiş, Dairenin 15.02.2022 tarihli ve 2021/23269 Esas, 2022/2462 Karar sayılı ilamı ile davalı ... Ltd. Şti. vekilinin karar düzeltme isteği reddedilmiştir.

C. Mahkemece İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma kararına uyularak, dosya arasına alınan kesinleşen ceza dosyasında Adli Tıp Kurumundan alınan kusura ilişkin raporda, kazanın meydana gelmesinde, davalı şirketin araç işleteni olduğu çekici plakalı tır aracının sürücüsü ...'ın -2-

dikkatsiz, tedbirsiz, kurallara aykırı sollama teşebbüsü ve bunun sonucu şerit ihlali sebebi ile %100 oranında ve tam kusurlu, minibüsün kazada ölen sürücüsü davacıların miras bırakanı ...'in kusursuz olduğunun belirlendiği, kaza nedeniyle babalarını, eşini kaybeden davacıların olay nedeniyle duydukları elem ve ızdırabın bir nebze olsun dindirilmesi amacıyla, olayın gerçekleşme biçimi, tarafların kusur durumu, olay tarihi, davacıların vefat edene yakınlığı ve tarafların sosyal ekonomik durumları ve kusur durumu da dikkate alınarak davanın kısmen kabulü ile davacı ... için 30.000 TL, davacılar ...

Beken, ... ve ... için ayrı ayrı 15.000 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 24.10.2009 tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1-Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; dava tarihinin 2012 yılı olması ve dava tarihindeki paranın alım gücüne göre aradan geçen 10 yılda paranın alım gücünün düşmesi nazara alınarak davanın tüm davacılar yönünden tamamının kabulü gerektiğini, manevi tazminat yönünden miktarı önceden tam belirleme imkanı olmadığından yargılama giderlerinin tamamının iadesine karar verilmesi gerektiğini, davalılar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi, hükmedilse bile kısmi red sebebi aynı olduğundan tek vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, kararın usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirtmiştir.

2-Davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz dilekçesinde; 4 davacıya yönelik olarak ayrı ayrı 4 adet vekalet ücretine hükmedildiğini, tüm davacılar için aynı sebebe dayanarak kabul kararı verildiğini ve aynı vekil tarafından temsil edildiklerini belirterek tek bir vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, 24.10.2009 tarihli kaza tutanağıyla kazalının asli ve ağır kusurlu olduğunun tespit edildiğini, manevi tazminat talepleri 1 yıllık zamanaşımı süresine tabi olup davanın reddi gerektiğini, kararın usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirtmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, trafik kazası sonucu ölüm nedeniyle ölenin desteğinden yoksun kalanların manevi tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi delaletiyle mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedinci fıkrası ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49 ve 56 nci maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Öncelikle bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş olmakla, taraflar lehine usulî kazanılmış hak doğup doğmayacağı hususunun irdelenmesi gerekmektedir. Usulî kazanılmış hak kurumu, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan ... ifade etmektedir.

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (HUMK) yürürlükte olduğu dönemde çıkarılan 09.05.1960 tarih, 1960/21 Esas, 1960/9 karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında. Yargıtay bozma kararına uyulmakla orada belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına usulî kazanılmış hak, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda yerel mahkeme için de zorunluluk doğacağı,

usulî kazanılmış hakka ilişkin açık kanun hükmü olmasa da temyiz sonucu verilecek bozma kararının hakka ve usule uygun karar verilmesini sağlamaktan ibaret olan amacı ve muhakeme usulünün hakka varma ve ... bulma maksadıyla kabul edilmiş olması yanında hukuki alanda istikrar amacıyla kabul edilmiş bulunması bakımından usulî kazanılmış hak müessesesinin usul hukukunun dayandığı ana esaslardan olup kamu düzeniyle de ilgili olduğu belirtilmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) da usulî kazanılmış hakka ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakta ise de bu ilkenin uygulanma gerekliliği HMK hükümleri karşısında da varlığını sürdürmektedir. Yargıtay'ın bozma kararına uyan mahkeme, bozma kararı uyarınca işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır. Çünkü, mahkemenin bozma kararına uyması ile, bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usulî müktesep hak doğmuştur.

Yargısal ve bilimsel içtihatlarda “usulî kazanılmış hak” ya da “usulî müktesep hak” olarak adlandırılan bu ilke Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 10.02.1998 tarih, 1987/2-520 esas ve 1988/89 karar sayılı ilâmında “Mahkemenin bozma kararına uymasıyla meydana gelen bozma gereğince işlem yapma ve hüküm verme durumu, taraflardan birisinin lehine ve diğeri aleyhine hüküm verme neticesini doğuracak bir durumdur ve buna usulî kazanılmış hak denilmektedir...” şeklinde tanımlanmıştır.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden; mahkemenin 21.11.2017 tarih, 2017/389 Esas ve 2017/662 Karar sayılı ilamının 4 üncü bendinde "Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirmekle, AAÜT.ne göre 5.850,00 TL ücreti vekaletin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacı tarafa verilmesine," ve 5 inci bendinde.

"Davalılar kendilerini vekil ile temsil ettirmekle, AAÜT.ne göre 5.850,00 TL ücreti vekaletin davacı tarafdan alınarak, davalılara verilmesine," dair hüküm kurulduğu ve taraflar yararına karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne (AAÜT) göre maktu ve tek vekalet ücreti verilmesine dair hükmün taraflarca temyiz edilmediği anlaşılmıştır.

Şu halde yukarıda açıklandığı üzere, temyiz eden taraflar yararına hükmedilen vekalet ücreti yönünden usulî kazanılmış hak oluştuğu ve karar tarihinde yürürlükte bulunan 28/11/2022 yılı AAÜT’ye göre maktu 9.200,00 TL tek vekalet ücreti verilmesi gerektiği gözetilmeksizin reddedilen manevi tazminat miktarları yönünden davalılardan ... Dış Tic. Ltd.

Şti. aleyhine olarak her bir davacı ve davacı yönünden de davalılar yararına ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesi isabetli görülmemiştir.

Ne var ki; yapılan yanlışlığın giderilmesi yargılamanın tekrarını gerektirir nitelikte görülmediğinden Mahkeme kararının 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesi atfıyla uygulanan 1086 sayılı HUMK'nun 438/7 nci maddesi uyarınca düzeltilerek onanması gerekmiştir.

VI. KARAR

1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacılar vekili ve davalılardan ... Dış Tic. Ltd. Şti. vekilinin temyiz itirazının kabulü ile Mahkeme kararının "5-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalı taraflardan alınarak davacı ...'e verilmesine,

6-Davacı ... Beken kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalı taraflardan alınarak davacı ... Beken'e verilmesine,

7-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalı taraflardan alınarak davacı ... verilmesine,

8-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalı taraflardan alınarak davacı ... verilmesine,

9-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettirmekle karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davacı ...'den alınarak, davalılara verilmesine,

10-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettirmekle karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davacı ... Beken'den alınarak davalılara verilmesine," numaralı bentlerinin hükümden çıkarılarak yerlerine;

5-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalılardan alınarak davacı ...'e verilmesine, davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti.'nin bu miktarın 2.300,00 TL'lık kısmından sorumlu tutulmasına,

6-Davacı ... Beken kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalılardan alınarak davacı ... Beken'e verilmesine, davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti.'nin bu miktarın 2.300,00 TL'lık kısmından sorumlu tutulmasına,

7-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalılardan alınarak davacı ...'e verilmesine, davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti.'nin bu miktarın 2.300,00 TL'lık kısmından sorumlu tutulmasına,

8-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirmekle AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davalılardan alınarak davacı ...'e verilmesine, davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti.'nin bu miktarın 2.300,00 TL'lık kısmından sorumlu tutulmasına,

9-Davalılar kendilerini vekil ile temsil ettirmekle karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00 TL ücreti vekaletin davacı taraftan alınarak davalılara verilmesine," ibarelerinin yazılmasına ve kararın bu şekliyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA;

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davalı ... Dış Tic. Ltd. Şti'ne iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,