Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2023/2017 K.2023/11193

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı İstanbul Su ve Kanalizayon İdaresi Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili asıl davaya ilişkin dava dilekçesinde; davalı sürücü ...'ün yönetiminde bulunan, davalı Yaren Nakliyat Ltd. Şti. adına kayıtlı aracın neden olduğu kazada davacılar desteği ...'nin vefat ettiğini, davalı ...'ün araç sürücüsü, Yaren Nakliyat İnş. Taah. Hafr. Turz. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin araç maliki, Bakır İnş. ve Taah. San. ve Tic. Ltd.

Şti.'nin işleten ve adam çalıştıran, İSKİ Genel Müdürlüğü'nün ise üst işveren ve Yapı Kredi Sigorta A.Ş.'nin de kazaya karışan aracın sigortacısı olduğunu belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, davacı eş ... için 4.000,00 TL, oğlu ... için 3.000,00 TL ve oğlu ... Hüzmeli için 3.000,00 TL destekten yoksun kalma tazminatının, birleştirilen dosyada ise eş için 40.000,00 TL çocuklar için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminatın tahsilini istemiştir.

Birleşen Şişli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2008/306 Esas sayılı dosya kapsamında sunulan dava dilekçesinde; müvekkillerinin murisi ...'nin 04.02.2008 günü gerçekleşen kazada vefat ettiğini; kazaya neden olan aracın zorunlu mali sorumluluk sigortasının davalı Ergo Sigorta A.Ş. tarafından düzenlendiğini belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı almak üzere Ayşe için 2.500,00 TL ... ve ... için ayrı ayrı 2.000,00 TL destekten yoksun kalma tazminatının davalıdan tahsilini istemiş, ıslah dilekçesi ile eş Ayşe için 379.870,82 TL ... için 29.276,15 TL ... için 50.144,49 TL olarak ıslah etmiştir.

Birleşen İstanbul 8. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2012/707 Esas sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin murisi ...'nin ölümü nedeniyle davacıların yaşadığı acı, elem ve üzüntünün kısmen de olsa karşılığı olmak üzere mütevefanın eşi ... için 40.000,00 TL, çocukları ... ve ... Hüzmelinin her biri için 20.000,00 TL olmak üzere toplam 80.000,00 TL manevi tazminatın 04.02.2008 kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesi ile; davalı idareye husumet yöneltilemeyeceğini, Bakır İnş. Ltd. Şti. ile yapılan sözleşme gereğince sorumlulukları bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

Müflis Davalı Bakır İnş. Ltd. Şti cevap dilekçesi ile; işveren olarak sorumlu olmadıklarını, davacılar desteğinin aracı tamir ederken meydana gelen kaza sırasında vefat ettiğini, istisna akdi nedeniyle davalı sürücü ile işverenlik ilişkisinin bulunmadığını bildirerek davanın reddini istemiştir.

Davalı Ergo Sigorta A.Ş. vekili cevap dilekçesi ile; kazanın karayolu dışında meydana geldiğini, zorunlu mali sorumluluk sigortacısının sorumlu olmadığını belirtmiş, davalı Yaren Nak. Ltd. Şti davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 26.03.2013 tarihli ve 2008/193 Esas, 2013/163 Karar sayılı kararıyla; asıl ve birleşen dosyada, davalı Yaren Nakliyat İn. Ltd. Şti.'nin aracı kira sözleşmesi ile davalı Bakır İnş. Ltd. Şti'ne kiralaması nedeniyle işleten olmadığından hakkında açılan davanın reddine, asıl dava ile birleşen Şişli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 2008/306 Esas sayılı dosyada davacı ... için 379.870,82 TL, ... için 29.276,15 TL, ...

Hüzmeli için 50.144,49 TL tazminatın davalı Yaren Nakliyat. Ltd. Şti. dışındaki davalılardan ve birleşen dosya davalısı Ergo İsviçre Sigorta A.Ş.'den müştereken ve müteselsilen tahsiline, Yapı Kredi Sigorta'nın İMMS limiti 15.000,00 TL, dosyanın davalısı Ergo İsviçre Sig.

A.Ş.'nin ZMMS limiti 100,000,00 TL ile sınırlı olarak sorumlu tutulmalarına, birleşen İstanbul 8. Asliye Hukuk Mahkemesi 2012/707 Esas sayılı dosyadaki davada Ayşe için 20.000,00 TL, ... ve ... için ayrı ayrı 15.000,00 TL' den toplam 50.000,00 TL manevi tazminatın davalılar ..., Bakır İnş. Taahhüt San. ve Ltd. Şti. ve İSKİ Genel Müdürlüğün'den müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Mahkeme kararına karşı süresi içinde davalı Ergo Sigorta Şirketi vekili ve davalı İSKİ vekili, davalı ...Ş. vekili, davalı Bakır İnş. Ltd. Şti vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi'nin 23.12.2014 tarih 2013/12253-2014/19285 sayılı kararı ile; ''..özellikle oluşa ve dosya içeriğine uygun olarak düzenlenen uzman bilirkişi raporunda belirtilen kusur oranının ve tazminata ilişkin hesaplamanın hükme esas alınmasında ve davalı İSKİ ve Bakır İnşaat A.Ş.'nin adam çalıştıran olarak hükmedilen tazminattan sorumlu tutulmasında bir usulsüzlük bulunmamasına göre, davalı İski Genel Müdürlüğü vekili ve davalı Bakır İnş. Ltd. Şti vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Dava trafik kazasında yaralanmadan kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Davalı Yaren Nak. Ltd. Şti adına kayıtlı davalı ... idaresinde bulunan araç tamir edildiği sırada kontrol amacıyla sürücünün aracı hareket ettirmesi sonucu aracı tamir eden davacılar desteğinin aracın altına kalması sonucu vefat ettiği anlaşılmıştır. Mahkemece davalı Yaren Nak. Ltd. Şti hakkında açılan davanın kazaya neden olan aracın davalı Bakır İnş. A.Ş. kiraya verildiği gerekçesi ile işleten olmadığı belirtilerek reddine karar verilmiş, davalı Bakır İnşaat A.Ş. vekili Yaren Nak. Ltd. Şti ile yapılan sözleşmenin taşeronluk sözleşmesi olduğunu, kira sözleşmesi olmadığını savunmuştur.

2918 sayılı KTK.’nun hükümlerine göre; trafik kaydı "işleteni" kesin olarak gösteren bir karine değilse de, onun kim olduğunu belirleyen güçlü bir kanıt niteliğindedir. Ancak, trafik kaydına rağmen işletenliğin 3. kişi üzerinde bulunmasını engelleyen bir yasa hükmü yoktur.

Aynı yasanın 3. maddesinde, "İşleten: Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak, ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır." şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un 85. maddesinde ise, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen bilet ile işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar." hükmüne yer verilmiştir.

Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan araçların meydana getirdikleri zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, bu araçların sahipleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılmasının bir başka kimseye devir edilmesi halinde çok kısa bir süreli olmamak kaydıyla araç üzerindeki fiili hakimiyeti kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o araca kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekip,

bunun sonucu olarak da araç malikinin sorumlu tutulmaması gerekecektir. Gerek doktrinde, gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması, araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir.

Somut olayda, kazaya karışan araç, davalı Yaren Nak. Ltd. Şti adına kayıtlıdır. Mahkemece davalının aracı Bakır İnşaat A.Ş. kiraya verdiği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de dosyada taraflar arasında düzenlenmiş kira sözleşmesi bulunmamaktadır.

Mahkemece öncelikle davalı Yaren Nak. Ltd. Şti ile davalı Bakır İnşaat A.Ş. arasında yapılmış varsa kira sözleşmesinin dosyaya getirildikten sonra ibraz edilen taşeronluk sözleşmesi incelenerek taraflar arasında yapılan sözleşmesinin uzun süreli ve üçüncü kişileri bağlayacak güçte bir kira sözleşmesi olup olmadığı, araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanmanın devredilip devredilmediği, kira sözleşmesinin ve kira bedelinin maliye ve vergi dairelerine bildirilip bildirilmediği, davalı Yaren Nak. Ltd. Şti.nin işletenlik sıfatının devam edip etmediği hususları tartışılarak varılacak uygun sonuca göre bir karar vermek gerekirken yazılı şekilde yetersiz gerekçe ile davalı Yaren Nak. Ltd. Şti hakkındaki davanın reddine karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.

3-Böyle bir davada davacıların zararının belirlenebilmesi için gelir durumunun net olarak belirlenmesi gerekir. Dava dilekçesinde davacılar desteğinin araç tamircisi olduğunu belirtilmiş, mahkemece ilgili meslek kuruluşlarından 20 yıllık motor tamir ustasının gelir durumu sorulmuş, aktüerya uzmanı bilirkişi raporunda asgari ücretin 4.10 katı gelir elde ettiği kabul edilerek hesaplama yapmış mahkemece davacının asgari ücretin üzerinde gelir elde ettiği kabul edilerek yapılan hesaplama hükme esas alınmıştır.

Dosya kapsamına göre davacılar desteğinin araç tamir işi yaptığı, ancak sabit belirli bir işyerinin olmadığı, araç sahipleri tarafından haber verilmesi üzerine araç tamiri yaptığı belirtilmiştir. Ancak davacılar vekili desteğin motor tamir ustası olarak çalıştığını iddia etmiş ise de geliri net olarak belirlenmemiştir. Açıklanan bu nedenlerle desteğin yaptığı iş ve gelirinin daha net kriterle ile ortaya konulması gerekmektedir.

Öncelikle davacılara bu konuda ispat imkanı verilmesi ve desteğin yaptığı iş, varsa çalıştığı işyerlerine ait kayıtlar, sigorta bilgileri ve tanık beyanı, yaptığı işe göre bu konu ile ilgili kuruluşlara yazı yazılarak işi ve muhtemel gelirin tespit edilerek bu miktara göre tazminatın belirlenmesi gerekirken, yazılı olduğu şekilde eksik incelemeye dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmemiştir.

4-Davalı ... şirketleri kazaya neden olan aracın zorunlu ve ihtiyari mali sorumluluk sigortacısıdır. Mahkemece davalı ... şirketleri poliçe limiti ile sınırlı olarak sorumlu tutuldukları halde yargılama gideri ve harç yönünden, poliçe limiti ile hükmolunan tazminat arasında oran kurulmaksızın yargılama gideri ve harcın tamamından sorumlu tutulmaları doğru görülmemiştir. 5-Bozma nedenine göre davalı Ergo Sigorta A.Ş. ve davalı ...Ş. vekilinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir..'' gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur.

B. İkinci Bozma Kararı

Bozmaya uyan mahkemece; asıl ve birleşen 2008/306 Esas sayılı davanın kabulüne, birleşen 2012/707 Esas sayılı davanın kesmen kabulü kararına karşı, süresi içinde davalılar Ergo Sigorta A.Ş.ve davalı İSKİ vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi'nin 07.10.2020 tarih 2020/2155-2020/5258 sayılı kararı ile ''...Davalı Bakır İnş. Taahhüt San. ve Ltd. Şti. yönünden; İİK. 194 maddesi gereğince İflasın açılması, iflas masasına giren mal ve haklarla ilgili bilûmum hukuk davalarını acele olanlar istisna olmak üzere ikinci alacaklılar toplanmasından 10 gün sonraya kadar durdurur.

Somut olaya gelince, dosya içeriğinden, davalı Bakır İnş. Taahhüt San. ve Ltd. Şti. iflasına karar verildiği, karar kesinleşmediğinden 2. alacaklılar toplantısının yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, mahkemece, davalı Bakır İnş. Taahhüt San. ve Ltd. Şti. yönünden iflas kararının kesinleşip yasa hükümleri uyarınca iflasla ilgili prosedürün işletilip ikinci alacaklılar toplantısının yapılıp yapılmadığı da araştırılarak, ayrıca TBK'nun 513 hükümleri gereğince iflasın açılması ile vekilin temsil ve vekalet görevi sona ermiş olması karşısında mahkemece iflas idaresinin usulüne uygun tebligatla davadan haberdar edilip taraf teşkili sağlandıktan sonra oluşacak sonuca göre karar verilmesi için kararın bozulması gerekmiştir.

2-Bozma neden ve şekline göre davalı Ergo Sigorta Şirketi vekili ve davalı İSKİ vekilinin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir ' gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilamında Yaren İnşaat ile Bakır İnşaat arasında varlığı ileri sürülen kira sözleşmesinin incelenmesi ve taşeronluk sözleşmesiyle birlikte değerlendirilerek Yaren İnşaat'ın işleten sıfatının devam edip etmediğinin belirlenmesi gerektiğine işaret edilmiş, ilave olarak murisin net kazancının belirlenebilmesi amacıyla davacılara ispat imkanı tanınması, sigorta kayıtları, tanık beyanları ve meslek odası cevaplarına göre tespit yapılması gerektiği vurgulandığı,

14.02.2017 tarihli celsede tesis edilen ara karar üzerine Yaren İnşaat vekiline kira sözleşmesinin ibrazı hususunda kesin süre tanınmış ancak herhangi bir belge sunulmadığı, araç maliki Yaren İnşaat'ın işleten sıfatının devam ettiği, bozmadan sonra ulaştırılan meslek odası cevabı önceki cevaplarla çeliştiği, tanıklar ... ve ...'ın beyanlarından murisin iyi bir kamyon ustası olduğu, sabit bir dükkanı olmadan çalıştığı, sadece işçilik yaptığı, aylık kazancının meslek odalarının bildirdiği rakamlardan dahi fazla olduğu, SGK kayıtlarının ise diğer belgelerle örtüşmemesi nedeniyle esas alınması mümkün görülmediği,

tanık anlatımlarının ilk kararda benimsenen oda yazılarını ve aktüer raporunu doğrulaması nedeniyle tazminat miktarlarında bir değişiklik yapılmadığı ancak açıklanan sebepten dolayı Yaren İnşaat'ın da sorumluluğu cihetine gidilerek yargılama sonuçlandırıldığı, 2. alacaklılar toplantısı 22.03.2022 tarihinde yapılmış olduğu, toplantının üzerinden 10 günlük süre geçtiği için davanın sürdürülmesi mümkündür ve zorunlu olduğu gerekçesiyle davanın ve dosyamızla birleşen Şişli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 2008/306 Esas sayılı dosyadaki davanın kabulüne, davacı ... için 379.870,82 TL, davacı ... için 29.276,15 TL, davacı ...

Hüzmeli için 50.144,49 TL tazminatın davalılardan ve birleşen 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 2008/306 Esas sayılı dosyanın davalısı Ergo İsviçre Sigorta A.Ş'den müştereken ve müteselsilen alınıp, davacılara verilmesine, davalı ...Ş. ve birleşen 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 2008/306 Esas sayılı dosyanın davalısı Ergo İsviçre Sigorta A.Ş. yönünden dava tarihi olan 15.04.2008, diğer davalılar yönünden kaza tarihi olan 04.02.2008 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine,

davalı ...'nın İMMS limiti 15.000,00 TL, birleşen 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 2008/306 Esas sayılı dosyanın davalısı Ergo İsviçre Sigorta A.Ş.'nin ZMMS limiti 100.000,00 TL ile sınırlı olarak sorumlu tutulmalarına, dosyamızla birleşen İstanbul 8. Asliye Hukuk Mahkemesi 2012/707 Esas sayılı dosyadaki davanın kısmen kabulü ile davacı ... için taktiren 20.000,00 TL, davacı ... ve ... için ayrı ayrı taktiren 15.000,00 TL' den toplam 50.000,00 TL manevi tazminatın 04.02.2008 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılar ..., müflis Bakır İnş.

Taahhüt San. ve Ltd. Şti., Yaren İnşaat ve İSKİ Genel Müdürlüğün'den müştereken ve müteselsilen alınıp davacılara verilmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı İSKİ vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı İSKİ vekili temyiz dilekçesinde; davalı idarenin adam çalıştıranın sorumluluğu kapsamında sorumlu tutulmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, düzenlenen kusur raporlarında da davalı idareye herhangi bir kusur atfının olmadığını belirterek ve resen dikkate alınacak nedenlerle mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık; davalı ... şirketleri tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) poliçesi ve İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (İMMS) Poliçesi ile teminat altına alınan aracın neden olduğu kazada davacılar desteğinin vefatı nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nu geçici 3 üncü maddesi atfıyla uygulanan 1086 sayılı HUMK un 427 nci ve devamı maddeleri, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 45, 47 nci maddeleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85, 89, 90 ve 91 inci maddeleri, 2004 sayılı İcra İflas Kanunu 194 üncü maddesi, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları.

3. Değerlendirme Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesinin hukukça mümkün olmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple; Davalı İSKİ vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalı İSKİ'ye yükletilmesine,