Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2023/4274 K.2023/8117

Taraflar arasında tazminat davasında mahkemece verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Davacılar vekili asıl davada dilekçesinde; davalıların sürücüsü, maliki ve zorunlu trafik sigortacısı olduğu aracın tam kusurlu olarak yaya ... muris...’a çarpması sonucu murisin vefat ettiğini, murisin davacı ...’nın çocuğu, diğer davacıların kardeşi olduğunu, tüm davacıların elem çektiğini, destekten yoksun kaldıklarını beyanla, yasaca yapılacak tüm indirim nedenleri göz önünde tutulduktan sonra fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000,00 TL maddi tazminat ile davacı baba ... için 20.000,00 TL manevi, diğer davacıların her biri için ayrı ayrı 12.000,00’...

TL manevi tazminatın (davalı ... manevi tazminattan sorumlu değil, maddi tazminattan poliçe limitiyle sınırlı sorumlu olmak kaydıyla) kaza tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

2.Davacılar vekili birleşen dava dilekçesinde; davalıların sürücüsü, maliki ve zorunlu trafik sigortacısı olduğu aracın tam kusurlu olarak yaya muris ...’a çarpması sonucu murisin vefat ettiğini, murisin davacı ...’nın eşi, diğer davacıların annesi olduğunu, tüm davacıların elem çektiğini, destekten yoksun kaldıklarını, davalılardan zorunlu trafik sigorta şirketi tarafından 27.3.2007 tarihinde 41.602,23 TL destekten yoksun kalma tazminatı ödendiğini, bakiye alacağı talep etmek durumunda kaldıklarını beyanla,

yasaca yapılacak tüm indirim nedenleri göz önünde tutulduktan sonra fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000,00 TL maddi tazminat ile davacı baba ... için 20.000,00 TL manevi, diğer davacıların her biri için ayrı ayrı 12.000,00’...

TL manevi tazminatın (davalı ... manevi tazminattan sorumlu değil, maddi tazminattan poliçe limitiyle sınırlı sorumlu olmak kaydıyla) kaza tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiş, ıslah dilekçesiyle destekten yoksun kalma tazminatı talebini davacı ... için 2.378,54 TL’ye yükseltmiş, birleşen diğer davada;

davalının uzun süreli kiracısı olduğu aracın tam kusurlu olarak muris yayalar ... ve ......’a çarpması sonucu murislerin vefat ettiğini, davalının işleten olarak sorumlu olduğunu, muris ...’ın davacı ...’nın eşi, diğer davacıların annesi, muris...’ın davacı ...’nın çocuğu, diğer davacıların kardeşi olduğunu, müvekkillerinin elem çektiğini, destekten yoksun kaldığını, asıl ve birleşen diğer davadaki zorunlu trafik sigortasınca 27.3.2007 tarihinde 41.602,23 TL destekten yoksun kalma tazminatı ödendiğini, bakiye alacağı talep etmek durumunda kaldıklarını beyanla,

yasaca yapılacak tüm indirim nedenleri göz önünde tutulduktan sonra fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla muris ...’ın ölümü nedeniyle 1.000,00 TL maddi tazminat ile davacı baba ... için 20.000,00 TL manevi, diğer davacıların her biri için ayrı ayrı 12.000,00’... TL manevi tazminatın, muris...’ın ölümü nedeniyle 1.000,00 TL maddi tazminat ile davacı baba ... için 20.000,00 TL manevi, diğer davacıların her biri için ayrı ayrı 12.000,00’...

TL manevi tazminatın kaza tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte asıl ve birleşen diğer dava davalılarıyla birlikte müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Asıl ve Birleşen Davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ldt. Şti. Vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin aracı uzun süreli dava dışı ... Satış ve Promosyon Servisleri Sanayi ve Turizm Ticaret Ltd. Şti’ne kiraladığını, müvekkilinin işleten sıfatı kalmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

2. Diğer davalı vekilleri ayrı ayrı davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

... 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 31.12.2013 tarihli 2007/127-2013/875 karar sayılı ilamıyla; asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkeme kararına karşı süresi içinde asıl-birleşen dava davacıları vekili, asıl-birleşen dava davalısı ... vekili, asıl-birleşen dava davalısı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (kapatılan) 17. Hukuk Dairesi'nin 05.07.2017 tarihli 2014/22397 esas 2017/7203 sayılı karar ile; ''... Somut olayda, kaza tarihi 23.11.2006 olup 3.12.2003 tarihli adi yazılı kira sözleşmesine göre davaya konu kazaya neden olan davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ldt Şti’nin maliki olduğu araç aralık 2003-aralık 2006 tarihleri arasında 36 ... süreyle birleşen ... 3. AHM'nin 2009/139 Esas, 2009/153 Karar Sayılı davasında davalı olan ... Satış ve Promosyon Servisleri Sanayi ve Turizm Ticaret Ltd Şti tarafından kiralanmış, araç 26.12.2003 tarihli araç teslim tutanağı ile kiracı şirkete teslim edilmiştir.

Mahkemece davalı ... şirketin ticari defter ve kayıtlarında inceleme yapılmış, kiracı şirketin ticaret sicilinde kayıtlı olan adresten ayrılması nedeniyle tebligat iade olduğundan ticari defterleri üzerinde inceleme yapılamamıştır.

Davalı ... şirketin ticari defter ve kayıtları üzerinde muhasebeci bilirkişi tarafından yapılan inceleme sonucu aldırılan bilirkişi raporuna göre, defterlerin açılış tasdiklerinin yapıldığı, kapanış tasdiklerinin yapılmadığı, davalı şirkete ait 19 adet aracın 3.12.2003 tarihli kira sözleşmesiyle aralık 2006 tarihine kadar kiracı davalı şirkete kiralandığı, 19 adet araç için 39 adet toplam 629.665,7 TL’lik fatura düzenlendiği, anılan faturaların davalı ... şirketin ticari defter ve kayıtlarında yer aldığı, davaya konu aracın 26.12.2003 tarihli araç teslim tutanağıyla davalı ... şirketçe davalı kiracı şirkete teslim edildiği bildirilmiştir.

Mahkeme gerekçesinde her ne kadar davalı ... ... Ltd. Şti. kazaya karışan aracın maliki olmasına rağmen işleteni olmadığını, kira sözleşmesi gereğince işletenin ... Satış ve Promosyon Servisleri Sanayi ve Turizm Tic. Ltd. Şti.'ne olduğunu belirtmiş ve davacı tarafça da belirtilen şirket aleyhine ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesine dava açılıp birleştirilmiş ise de; davalı ... ... Ltd. Şti.'nin aracın işleteninin ... Satış ve Promosyon Servisleri Sanayi ve Turizm Tic. Ltd.

Şti. olduğuna ilişkin iddiasını M.K'nun 6. maddesi doğrultusunda ispatlaması gerekirken mahkemece verilen tüm sürelere rağmen adı geçen şirketin ... ... Ltd. Şti. ile aralarındaki hukuki ilişkinin aydınlatılması yönünde defterlerinin incelenmesi için işleten olarak belirtilen şirketin açık adresini mahkemeye bildirmediği gibi, şirketin defterlerinin incelenmesi imkanı sağlamadığı ve ayrıca davacının da ... Ltd.

Şti'nin işleten olduğunu ispatlayamadığı, bu adı geçen şirketle ilgili açılıp birleştirilen davanın reddi gerektiği belirtilmiştir. Davalı ... şirkete birleşen dava davalısı kiracı şirketin yeni adresini bulma yükümlülüğü yüklenemeyeceği gibi, eksik inceleme ile de hüküm kurulamaz. Bu durumda mahkemece yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler de göz önünde bulundurularak, bahsi geçen adi yazılı kira sözleşmesine göre davalı araç maliki ... ... Ltd.

Şti. aracını birleşen dava davalısı ... Satış ve Promosyon Servisleri Sanayi ve Turizm Tic. Ltd.

Şti.’ye kiraladığına göre, kira sözleşmesinin ve kira bedelinin maliye ve vergi Dairelerine bildirilip bildirilmediği, kira sözleşmesi içeriğine göre aracın trafik cezaları kiracı tarafından ödeneceğinden kira dönemi içerisinde davaya konu araca kesilen trafik cezaları varsa kim tarafından ödendiği, kira sözleşmesinde motorlu taşıtlar vergisine dair açık hüküm olmamakla kira dönemi içerisinde motorlu taşıtlar vergisinin kim tarafından ödendiği hususları ilgili kurumlardan araştırılıp, taraflar arasında tanzim edilen adi yazılı kira sözleşmesinin uzun süreli ve 3. kişileri bağlayacak güçte bir kira sözleşmesi olup olmadığı,

araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma olup olmadığı, davalı ... şirketin işletenlik sıfatının devam edip etmediği hususları tartışılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile yerinde olmayan gerekçeyle yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

3- Kabule göre de, birden çok kimsenin birlikte neden oldukları zarardan sorumluluklarını düzenleyen BK. 50. maddesi ya da birden çok kimsenin değişik nedenlerle meydana getirdikleri aynı zarardan sorumluluklarını düzenleyen BK. 51. maddesi uyarınca ve aynı yasanın 142. maddesi hükmüne dayanarak davacı, zararının tümünü müteselsil sorumlulardan biri aleyhine açacağı bir dava ile isteyebileceği gibi, sorumluların hepsi aleyhine açacağı ... bir dava ile de talep edebilir.

Ancak, aynı yasanın 141. maddesi gereğince, teselsül ister yasadan, ister sözleşmeden doğmuş olsun bu kuraldan yararlanma ... sadece zarara uğrayanın, daha geniş bir deyim ile alacaklınındır. Zarara uğrayan (alacaklı) bu hakkını kullanmadıkça, yani müteselsilen tahsil isteğinde bulunmadıkça, mahkemece re'sen onun yararına teselsül kuralı uygulanamaz.

Çünkü, hakim HUMK'nun 74. maddesi uyarınca, istek ile bağlı olup istek dışı karar veremez.(HGK.’nun 23.03.1966 gün, 9/3 Esas ve 80 Karar sayılı. HGK'nun 03.04.1963 gün, 2/93 Esas ve 29 Karar; HGK'nun 24.....1983 gün, 1981/9-533 Esas ve 1983/724 Karar; HGK'nun 15.05.1996 gün, 1996/21-140 Esas ve 1996/342 Karar sayılı. HGK'nun 21.11.2001 gün, 2001/19-938 Esas, 1047 Karar sayılı ilamları)

Somut olayda asıl-birleşen dava davacıları asıl ve birleşen davalarda alacağın tüm davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ettiği halde, mahkemece alacağın davalılardan alınmasına karar verilmesi doğru değildir.'' gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur.

B. İkinci Bozma Kararı

1. Bozmaya uyan mahkemece verilen asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddi kararına karşı, süresi içinde asıl-birleşen dava davacıları vekili, asıl-birleşen dava davalısı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ldt. Şti. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi'nin 01.12.2020 tarihli 2019/4882 esas 2020/7950 sayılı karar ile; ''Somut olayda, davacı ... yargılama devam ederken 11.02.2014 tarihinde vefat etmiştir. Mahkemece karardan önce vefat eden davacı ... hakkında da hüküm kurulmuştur.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 50. maddesinde medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olanların, davada taraf ehliyetine de sahip olduğu düzenlenmiştir. Kanunun 114/1-d. maddesinde ise taraf ehliyeti dava şartları arasında sayılmıştır.

4721 sayılı ... Medeni Kanunu'nun 599. maddesi gereğince mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Dava devam ederken davacı ... vefat ettiğinden artık mirasbırakanın taraf ve dava ehliyeti bulunmamakta olup mirası bir bütün olarak kazanan mirasçılarının davaya dahil edilmesi ve taraf teşkili sağlanarak uyuşmazlık hakkında sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı mahkemece, davacı ...'ın mirasçılık belgesine göre, mirasçılarının davaya dahil edilmesi sağlanarak taraf teşkili sağlandıktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde ölü kişi hakkında karar verilmesi doğru görülmemiştir.

2-Davacı ...'ın yaşının ... olması nedeniyle velayeten verilen vekaletname ile dava açıldığı, ancak yargılama esnasında reşit olup ayrı bir vekaletnamesinin ibraz edilmediği anlaşıldığından; davacı vekilinden ...'a ait vekaletnamesinin temin edilmesi, temin edilemediği takdirde tebligatların davacı asile tebliğ edilerek yargılamaya devam edilmesi gerekmektedir.

3-Bozma nedenine göre, asıl ve birleşen davalarda davacılar vekili ve birleşen davada davalı ... ... Ltd. Şti. vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir.'' gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur.

C.Üçüncü Bozma Kararı 1. Bozmaya uyan Mahkemece verilen maddi tazminata yönelik karar kesinleştiğinden karar verilmesine yer olmadığına, manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne, birleşen davanın reddi kararına karşı süresi içinde asıl-birleşen dava davacıları vekili, asıl-birleşen dava davalısı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin. 08.....2022 tarihli 2021/21905 esas 2022/8427 sayılı karar ile; ''..Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davacılar vekilinin yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.

2-Davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti. vekilinin temyiz isteminin incelenmesinde; Asıl ve birleşen davalar trafik kazasından kaynaklanan destekten yoksun kalma tazminatı, maddi tazminat ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti. vekili temyiz isteminde davaya konu kazaya karışan aracı uzun süreli kiraladıklarını belirterek husumet itirazında bulunmuştur.

Davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti.'nin ticaret sicil kaydında faaliyet alanının içerisinde araç kiralama faaliyetinin olması, araç sürücüsü ...'ın ... Satış ve Promosyon Ser.San. Tic.Ltd.Şti'nde satış şefi olarak çalıştığını belirtir beyanı, davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd.

Şti.'nin ticari defter ve kayıtlarının incelenmesinde kapanış tasdikinin olmadığı anlaşılsa da dosyada yer alan diğer delillerin değerlendirilmesi sonucu kazaya karışan aracı davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd. Şti.'nin, ... Satış ve Promosyon Ser.San. ve Tur. Tic.Ltd.Şti'ye uzun süreli kiraladığı anlaşıldığından davalı ... ... İletişim Turizm Otomobil ve Ticaret Ltd.

Şti. yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiğinden hükmün bozulmasına karar verilmiştir..'' gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla. Yargıtay Bozma ilamı doğrultusunda davalı ... ... Ltd. Şti yönünden husumet yokluğundan red kararı verilmiş ve birleşen dosya davalısı ... Satış ve Promosyon Ser.San. Tic.Ltd.Şti'nin aracın işleteni sıfatında olduğu bu nedenle kusursuz sorumlu olduğu, kaza tarihinde araç maliki olan davalı ... Ltd.

Şti’nin işletenlik sıfatının bulunmadığı gerekçesiyle, davacıların maddi tazminata yönelik taleplerine ilişkin kısım kesinleştiğinden bu konuda yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına, manevi tazminata yönelik talebinin kısmen kabulü ile ;davacı ... için 15.000,00 TL, davacı ... için ile.

5.000,00 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5.000,00 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5.000,00 TL'nin kaza tarihi olan 23.11.2006 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalı ... alınarak davacı ...'e verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, davalı ... ... Ltd.

Ştine yönelik davasının husumet yokluğundan reddine, birleştirilen 2007/134 esas sayılı dosya yönünden; davacılar ..., ..., ..., ... ve...'nın maddi tazminata yönelik talepleri kesinleştiğinden bu konuda yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına, davacı ... adına açılan maddi tazminat talebinin kabulü ile. 2.378,54 TL'nin birleştirelen davanın davalılarından ... ve ... ...

Sigorta AŞ. müştereken ve müteselsilen alınarak davacı ...'e verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, hükmedilen alacağa birleştirilen davanın davalıları ... yönünden 23.11.2006 tarihinden itibaren, sigorta şirketi yönünden birleştirilen davanın dava tarihi olan 03/04/2007 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine, manevi tazminata yönelik talebinin kısmen kabulü ile;

davacı ... için 15.000,00 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL'nin kaza tarihi olan 23.11.2006 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalı ... alınarak davacı ... mirasçılarına miras hisseleri oranında verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, davalı ... ... Ltd.

Ştine yönelik davasının husumet yokluğundan reddine, birleştirilen 2009/139 esas sayılı dosya yönünden; davacılar ..., ..., ..., ... ve...'nın maddi tazminata yönelik taleplerinin reddine, davacı ... için 15.000,00 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5000 TL, davacı ... için 5000 TL' nin kaza tarihi olan 23.11.2006 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte (mahkememizin asıl dosyası ile tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla) davalıdan alınarak davacı ... mirasçılarına miras hisseleri oranında verilmesine,

fazlaya ilişkin talebin reddine, davacı ... adına açılan maddi tazminat talebinin kabulü ile.

2.378,54 TL'nin 23.11.2006 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile (mahkememiz dosyası ile birleşen 2007/134 esas sayılı ile tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla) davalıdan alınarak davacı ...'e verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, davacı ... için 15.000,00 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL, davacı ... için 7500 TL' nin kaza tarihi olan 23.11.2006 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte (mahkememizin asıl dosyası ile tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla) davalıdan alınarak davacı ... mirasçılarına miras hisseleri oranında verilmesine,

fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; davada ... ve işleten sıfatı bulunan davalı ... ... İletişim Ltd. Şti. yönünden davanın reddi kararı verilmesinin usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek, kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davalı ... tarafından karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası (...) poliçesi ile teminat altına alınan aracın yaya konumundaki davacılar murislerine çarpması sonucu vefat nedeniyle uğradığı destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3/2 maddesi delaletiyle 1086 sayılı HUMK'nun 427 vd maddeleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85, 89, 90, 91 ve 92 nci maddeleri, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 45, 47 inci maddesi, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları

3. Değerlendirme Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ... sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda dökümü yazılı temyiz peşin harcının onama harcına mahsubuna,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,