Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2023/7624 K.2024/2395

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılarak üzerinden enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın irtifak hakkı karşılığının tahsili istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun, kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait Giresun ili, ... ilçesi, ... Mahallesi ... ada ..., ..., ..., ..., ... ve ... sayılı taşınmazların üzerinden enerji nakil hattı geçirildiğinden bahisle kamulaştırmasız el atma nedeniyle irtifak hakkı bedelinin davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde;davanın bedel artırım davası olarak görülmesini gerektiğini ve 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde dava açılmadığından davanın reddi gerektiğini, dava konusu parsel hakkında Giresun 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 1988/389 Esas, 1988/421 Karar sayılı dosyasında yargılama yapılması nedeniyle kesin hüküm oluştuğunu, 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde davanın açılmadığını, Giresun 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1988/389 Esas dosyasındaki noter tebligatlarının incelenmesinden de görüleceği üzere hak sahiplerine usulüne uygun tebligat yapıldığını,

önceki tarihli kamulaştırma işlemlerinin başka bir yoldan öğrenilip öğrenilmediğinin de tespiti gerektiğini, el atma tarihinin eski olması nedeniyle uzlaşma yoluna başvurulmasının dava şartı olduğunu, tapuda fındık bahçesi vasfında olan taşınmazın arsa kabulünün de doğru olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir..

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne ve el atma tazminatının tespiti ile davalı idareden tahsil edilerek davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava her ne kadar kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası olarak açılmış ise de bedel artırım davası olup 30 günlük dava açma süresinin geçtiğini, 3420 sayılı Kadastro Kanunu’nun 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen 10 yıllık hak düşürücü sürenin de geçtiğini, dava konusu taşınmazlar hakkında kamulaştırma işlemlerinin ikmal edildiğini ve tapuya tescil edildiğini, noter tebliğinden itibaren 30 günlük süre içinde dava açılmadığından davanın reddi gerektiğini,

tapuda idare adına tescil işlemi yapıldıktan sonra yeni parsel numarası ile işlem görmüş olduğundan davacıların davayı öğrenmedikleri iddiasının gerçeği yansıtmadığını, tebligat mazbatalarının aslının teminin şart olmadığını, kurumca ibraz edilen belgelerin de yeterli olduğu yönünde Yargıtay içtihatları bulunduğunu, değer düşüklüğü tespitinin doğru olmadığını, m² birim fiyatının yüksek belirlendiğini, emsalin uygun emsal olmadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Giresun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/88 Esas ve 2018/80 Esas sayılı dosyasının dosya arasına alınıp bu dosyada dava konusu edilen ...,...,... parsellerde usulüne uygun kamulaştırmanın yapılmadığından tazminat kararı verildiği, bu karardan sonra genişleyen hatlarla ilgili ek rapor alındığı, dava konusu taşınmazların imar uygulaması ile oluştuğu, imar uygulamasına göre tescil yapılırken ... ada ... parselde TEK lehine 248,83 m², ..., parselde TEK lehine 111,36 m², ... parselde TEK lehine 9.07 m², ... parselde TEK lehine 1,63 m² irtifak hakkının bulunduğu,

diğer parsellerde herhangi bir şerh bulunmadığı, davacılar tarafından ... ,... ve ... parsellerde daha önceden irtifak nedeni ile tazminat davası açtıkları dava sonrası Enerji Nakil Hattının genişlediğini, bu nedenlerle ... nolu parsel için 17 m², ... nolu parsel için 127,18 m², ... nolu parsel için 211,19 m² irtifak alanı üzerinde hesaplama yapılmış ... parselde 302,57 m² irtifak alanı olduğu 1,67 m²lik önceki irtifak bedeli düşüldükten sonra irtifak bedelinin hesaplandığı,

... nolu parselde 144,52 m², ... nolu parselde 189,93 m² lik irtifak bedeli hesaplanıp Mahkemece önceki irtifak hakkının terkinini ile tüm irtifak alanının tesciline karar verildiği, dosya kapsamından dava konusu taşınmazların bir kısmından 1983 sonrasında yılında enerji nakil hattı geçirildiği, el atmanın sabit olduğu,

bu hali ile 04.11.1983 sonrasında gerçekleşen el atma nedeniyle, gelen belediye yazı cevabı da dikkate alınarak dava konusu taşınmazın dava tarihindeki vasfına göre arsa niteliğinde olduğunun kabulü ile taşınmazların üzerinden geçen enerji nakil hattının kapladığı alan, taşınmazların geometrik şekli, geçiş güzergahı, taşınmazların yüzölçümleri dikkate alındığında taşınmazlara uygulanan değer düşüklüğü uygulanarak irtifak hakkı kamulaştırmasız el atma bedelinin tespitinde bir isabetsizlik bulunmadığı,

Anayasa Mahkemesinin 04.10.2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2018/32734 başvuru numaralı 28.07.2022 tarihli ihlal kararının objektif etkisinin dikkate alınması gerekir ise de bu kararın verilmesinden sonra davacı tarafça yargılama giderlerinin yeniden belirlenmesi yönünde ek bir talepte bulunulmamasına, istinaf nedenleri ile kısıtlı inceleme yapılmasına ve kazanılmış hakların korunması gerekliliğine göre davanın kısmen kabulüne karar verilmesine rağmen davacı gerçek kişi aleyhine yargılama gideri ile vekâlet ücretine hükmedilmesi suretiyle karar verilmesi yerinde bulunmuş;

ancak Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 16.11.2022 tarihli ve 7421 sayılı Yasanın 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na (2942 sayılı Kanun) eklenen ek 4 üncü maddenin 3 üncü fıkrasında.

"Bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir.” düzenlemesi getirildiğinden, karar ve ilam harcının maktuen belirlenmesi gerektiğinden düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesini tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak davacı tapu malikleri ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın, irtifak hakkı karşılığının tahsili hususundadır.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar sayılı kararı.

3. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararı.

4. 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazlara 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi ve aynı Kanun'un 11 inci maddesinin son fıkrası uyarınca taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattı güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespiti ile davalı idareden tahsiline karar verilmesinde isabetsizlik bulunmamıştır.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idare vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. 7421 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek madde 4'ün üçüncü fıkrası “Bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir” şeklinde düzenlenmiştir. Eldeki davada dava konusu taşınmaza 04.11.1983 tarihinden sonra el atılmış olup, bu tarihten sonraki el atmalara ilişkin 2942 sayılı Kanun’da bir düzenleme bulunmadığı, kaynağını Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar ile 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararlarından aldığı nazara alındığında fiilen el atılan taşınmaz bedeli yönünden nispi harca hükmedilmesi gerekirken, maktu harca hükmedilmesi hatalıdır.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddine,

2. Kamu düzeni gereğince resen yapılan incelemede Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının (A) ile gösterilen bendinin harçla ilgili 29 ve 30 uncu paragrafında yer alan "Alınması gerekli 179,90 TL maktu karar harcının davacı tarafça peşin olarak yatırılan 44,40 TL peşin harç ile 8.388,00 TL ıslah harcı toplamından mahsubuyla bakiye 8.252,50 TL'nin kararın kesinleştiğinde talebi halinde davacı tarafa iadesine. davalı tarafından 24.03.2021 tarihli 3169 sıra sayılı makbuz ile yatırılan.

25.123,44 TL bakiye karar harcının istek halinde davalıya iadesine, "ibaresinin hükümden çıkartılması, yerine "Alınması gereken 33.555,84 TL harçtan peşin alınan 44,40 TL harç ile 8.388,00 TL ıslah harcının mahsubu ile eksik bulunan 25.123,44 TL harcın davalıdan alınarak (tahsilde mükererlik yaratılmadan) Hazineye gelir kaydına, davacı tarafından peşin yatırılan 44,40 TL harç ile 8.388,00 TL ıslah harcı toplamı olan 8.432,40 TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine" cümlesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Aşağıda yazılı kalan harcın davalı idareden alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,