Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/1067 K.2024/6578

Taraflar arasındaki taşınmazın tapu kaydının mahkeme kararı ile iptalinden kaynaklanan zararın 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 1007 nci maddesi uyarınca tazmini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin maliki olduğu...Mahallesi 2449 parsel (yenileme ile Yıldızlar Mahallesi 52045 ada 10 parsel) sayılı taşınmazın tamamının tapu kaydının Orman Genel Müdürlüğü tarafından açılan tapu iptal ve tescil davası sonucunda iptal edilerek taşınmazın orman vasfı ile Hazine adına tesciline karar verildiğini, bu durumun müvekkilinin mülkiyet hakkını ihlâl ettiğini belirterek müvekkilinin uğradığı zararın tazminini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın husumetten ve esastan reddine karar verilmesini, 4721 sayılı Kanun’un 1007 nci maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığını, zamanaşımı süresinin geçtiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasında akla uygun, kabul edilebilir, hak ve adalet dengesini sağlayacak bir oranın kurulmasının zorunlu olduğunu, adil bir tazminata hükmedilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmazın dava tarihindeki serbest piyasa rayiç değerinin tespit edilerek davalıya ödenmesi gerektiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun zararı karşılamaktan uzak olduğunu, tapunun iptal edildiği 2009 yılından dava tarihine kadar kullanılamadığını, bu yıllardaki ürün bedellerinin de hesaplanması gerektiğini, Yargıtayın kararlarında bu tip tazminat davalarında değer tespitinde zararın doğduğu tarihi baz almakta olduğunu, Mahkemece hükmedilen miktarın fahiş düşük olduğu ileri sürmüştür.

2. Davalı Hazine vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın tahdit sınırının kesinleştiğini, ormanların özel mülkiyete konu olamayacağından davacının tazminat talebinin yersiz olduğunu, davanın zamanaşımına uğradığını, bilirkişi raporlarının uygun olmadığını, davanın Orman Genel Müdürlüğüne yönlendirilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Yargıtayın son içtihatlarında, değerlendirme tarihinin, tazminata ilişkin talebi içeren dava tarihi olarak alınması gerektiğinden değerlendirmenin tekrar yapılması gerektiği; net gelirin hesaplanmasında, maliyet cetvelinde yer alan üretim giderlerinin, brüt gelirin 1/3'ünden az olamayacağı gibi, üretim giderinin brüt gelirin %50'sine yakın olması halinde de ekonomik tarımdan bahsedilemeyeceğinden, Türkiye ortalamasına göre üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ü olarak hesaplama yapılması gerektiği, bunun dışında cetvelde yer alan üretim giderine itibar edileceği;

uygulanan objektif değer artışının uygun olduğu, taşınmazın arazi olarak değerlendirilmesi gerektiği. Buca İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden dava yılı olan 2017 yılı münavebe planlarının ve ürünlere ilişkin maliyet cetvelleri esas alınarak dava konusu taşınmazın 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 22 nci maddesinin (a) fıkrasına göre düzenleme gördüğü ve 3.356,35 m² yüzölçümlü Yıldızlar Mahallesi 52045 ada 10 parsel numarasını aldığı gözetilerek resen,

rapor alınmadan iki yıllık buğday ve kavun münavebe planı üzerinden hesaplama yapılarak tespit edilen bedel üzerinden taraf vekillerinin istinaf itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek hükmedilen bedelin az olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı Hazine vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak 4721 sayılı Kanun’un 1007 nci maddesi uyarınca tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 4721 sayılı Kanun’un 1007 nci maddesinin birinci fıkrası.

3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.11.2009 tarihli ve 2009/4-383 Esas, 2009/517 Karar sayılı ilâmı

4. 4721 sayılı Kanun’un 1007 nci maddesi uyarınca kabul edilen Devletin sorumluluğu, tapu sicilinin önemi ve kişilerin bu sicile olan ... duygularını sağlamak bakımından aynî hakkının saptanması, herkese açık tutulmasında tekel hakkı sağlayan bir sicil olması esasına dayanmaktadır. Bu sorumluluk, asıl ve nesnel (objektif) bir sorumluluk olduğundan zarara uğrayan zararının ödetilmesini doğrudan Devletten isteyebilir.

5. 4721 sayılı Kanun’un 1007 nci maddesi gereğince açılan davalarda, tapu kaydının iptali nedeniyle tapu sahibinin oluşan gerçek zararı neyse tazminatın miktarı da o kadar olmalıdır. Gerçek zarar, tapu kaydının iptali nedeniyle tapu malikinin mal varlığında meydana gelen azalmadır. Tazminat miktarı zarar verici eylem gerçekleşmemiş olsaydı zarar görenin mal varlığı ne durumda olacak idiyse aynı durumun tesis edilebileceği miktarda olmalıdır.

Zarara uğrayan kişinin gerçek zararı ise tazminat miktarının belirlenmesinde esas alınacak değerlendirme tarihine göre belirlenecek olup bu tarihe göre tapusu iptal edilen taşınmazın niteliği ve değeri belirlenmelidir. Taşınmazın niteliği arazi ise net gelir metodu yöntemi ile arsa vasfında ise değerlendirme gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre hesaplanması suretiyle gerçek değer belirlenmelidir.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihaî kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Dava konusu taşınmazın tamamının Orman Genel Müdürlüğü tarafından açılan dava sonucunda İzmir 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/156 Esas, 2019/116 Karar sayılı kararı ile tapu kaydının iptali ile orman vasfıyla Hazine adına tesciline karar verildiği, kararın 23.06.2009 tarihinde kesinleştiği, eldeki davanın 28.12.2017 tarihinde 10 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde açıldığı anlaşılmaktadır.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. İlk Derece Mahkemesince, Bölge Adliye Mahkemesi kaldırma kararı öncesinde hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda aynı yıl içinde buğday ürününün %25 ve kavun ürününün %75 oranında münavebe planına dahil edilerek, buğday masrafı brüt gelirin 1/3'ü oranında alınarak hesaplama yapıldığı halde Bölge Adliye Mahkemesince gerekçesi açıklanmadan bir yıl buğday, bir yıl kavun olacak şekilde iki yıllık münavebe planı öngörülerek ek rapor alınmadan, buğday ürününün masraf kaleminin de brüt gelirin üçte birinden az olacak şekilde resen hesaplama yapılarak hüküm kurulması doğru değildir.

5. Orman emvali niteliğindeki çam ağacı bedelinin tazminat bedeline eklenmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olduğundan temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davacıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,