Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/12866 K.2025/10959

Taraflar arasındaki imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen davacı payı nedeniyle tesis edilen ipotek karşılığının arttırılması istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun davacı idare yönünden esastan reddine, bir kısım davalı yönünden kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı adına kayıtlı İzmir ili, ..., ... 30044 ada 7 parsel sayılı taşınmazda müvekkili lehine 2.610.000,00 ETL kanuni ipotek tesis edildiğini, taşınmazın bulunduğu bölgede arsa fiyatlarının değer kazandığını ileri sürerek, ipotek bedelinin dava tarihine uyarlanarak arttırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Bir kısım davalılar vekili Avukat ... cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinin ipotek borçlularının mirasçıları olduğunu, taşınmazın tapu kaydındaki ipoteğin süresiz nitelikte olmadığını, 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanunu'nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun’un (2981 sayılı Kanun) 10/c hükmü gereğince tesis edilmiş süreli bir ipotek olduğunu, süresi sona eren ipoteğin hukuki değerini yitirdiğini, ipotek borçlusu olan müvekkillerinin murislerine ipotek ile ilgili bildirimde bulunulmadığını ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve ipotek bedelinin artırılmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve bir kısım davalı vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

İlk Derece Mahkemesince denkleştirici adalet ilkesine göre ipotek bedelinin güncellenmesine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, ipotek bedelinin uyarlanması amacıyla bu davayı açtıklarını, davanın 7181 sayılı Kanun’la 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 883 üncü maddesine eklenen fıkra ile 7181 sayılı Kanun’la 2644 sayılı Tapu Kanunu’na (2644 sayılı Kanun) eklenen Geçici 4 üncü maddede belirtilen süre içinde açıldığını,

dava konusu taşınmaz üzerinde müvekkili lehine yaklaşık 30 yıl önce konulan ipoteğin aradan geçen zamanda enflasyon ve diğer ekonomik gelişmeler neticesinde değerini yitirdiğini ve ipotek bedelinin günümüz ekonomik koşullarına göre güncellenmesi gerektiğini, ipotek tesisine konu olan taşınmazın dava tarihindeki rayiç değerinin tespit edilerek ipotek bedelinin güncellenmesi gerektiğini, bunun için keşif yapılmasının zorunlu olduğunu, oysa davada keşif yapılmaksızın bilirkişi raporunun alındığını ileri sürmüştür.

2. Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın tapu kaydındaki ipoteğin süresiz nitelikte olmadığını, 2981 sayılı Kanun’un 10/c hükmü gereğince tesis edilmiş süreli bir ipotek olduğunu, bu hususun dava dilekçesinde de belirtildiğini, süresi sona eren ipoteğin hukuki değerini yitirdiğini ve paraya çevrilmesinin mümkün olmadığını, ipoteğe konu borcun ödenmesi için ipotek borçlularının mirasçıları olan müvekkillerine ihtarname veya ödeme emri gönderilerek borçlunun temerrüdüne düşürülmediklerini, ipotek bedelinin yüksek miktarlı güncellendiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın ipotek bedelinin uyarlanması isteğine ilişkin olduğu, İlk Derece Mahkemesince 20.02.1989 tarihinde tesis edilen ipoteğin denkleştirici adalet hesaplama yöntemi ile güncellenmesine karar verildiği, uyarlama isteğinin 7181 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi ile 4721 sayılı Kanun'un 883 üncü maddesine eklenen ikinci fıkra;

"ipotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren 30 gün içerisinde ipotekli taşınmaz üzerinde 09.06.1932 tarih ve 2004 sayılı İİK'nin 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması halinde ipotek, malikinin talebi ile tapu müdürlüğünce terkin edilir." ve 7181 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi ile 2644 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4 üncü maddesi ise.

"22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı TMK'nın 883.maddesinin ikinci fıkrasının yürürlüğe girdiği tarihten önce süresi dolmuş olmasına rağmen terkin edilmeyen süreli ipoteklerde anılan fıkrada belirtilen 30 günlük süre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte başlar." düzenlemeleri ile 7181 sayılı Kanun'un 28 inci maddesindeki "bu kanunun .....

3. maddesi ile 19. maddesi 01.01.2020 tarihinde .... yürürlüğe girer." şeklindeki düzenlemeden kaynaklandığı, dosya içerisinde mevcut tapu kaydının incelenmesinde; dava konusu taşınmazın arsa niteliği ile muris ... ve ... adlarına kayıtlı olduğu, davacı ... lehine 20.02.1989 tarihli ve 1557 yevmiye numaralı işlem ile 2.610.000,00 ETL bedelli ve süresiz ipotek tesis edildiğinin sabit olduğu, ipoteğin kişisel bir alacağın teminat altına alınması amacını güden ve bir taşınmaz değerinden alacaklının alacağını elde etmesini sağlayan sınırlı bir ayni hak olduğu,

4721 sayılı Kanun'un maliklerin mülkiyeti satış yoluyla devretmeleri sırasında doğan alacaklılarını koruma gereği duyduğundan alacaklarını teminat altına alabilmeleri için taşınmaz üzerinde ipotek tesis hakkı sağladığı, somut uyuşmazlıkta dava konusu taşınmazdaki ipoteğin tescilini sağlayan 20.02.1989 tarihli resmi senetten, dava konusu taşınmazın 2981 sayılı Kanun'dan yararlanmak suretiyle 2.610.000,00 ETL bedel mukabilinde satışının gerçekleştirildiği, borç miktarı üzerinden taşınmaza kanuni ipotek tesis edildiğinin anlaşıldığı,

davalıların taşınmazda tesis edilen bu ipoteğin karşılığı borcun ödendiğine ilişkin herhangi bir belge sunmadığı, 20.02.1989 tarihinde tesis edilen ipoteğe Toptan Eşya Fiyat Endeksi, Tüketici Fiyat Endeksi, gram altın, asgari ücret, memur maaş katsayısı, ABD doları, İngiliz sterlini uygulanmak suretiyle güncellenmesine karar verildiği, dosya içerisinde mevcut tapu kaydına göre davacı ...

Belediyesi lehine tesis edilen kanuni ipoteğin süresiz olduğu ve bu nedenle 4721 sayılı Kanun'un 883 üncü maddesine 04.07.2019 tarihli ve 7181 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi gereğince eklenen ek fıkradaki düzenleme kapsamında süreli ipotek olmadığı,

bu nedenle tapudan terkin edilemeyeceği, ayrıca davacının ipotek bedelinin davalılardan tahsiline dair herhangi bir talebinin de bulunmadığı dikkate alındığında, davacının ipotek bedelinin güncellenmesine dair açmış olduğu davada hukuki menfaatinin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun davacı yönünden esastan reddine, bir kısım davalı yönünden kabulü ile düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş; ayrıca davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, aynı konuda açılan davalarda İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin hukuki yararın bulunduğunun sabit olduğuna ilişkin çok sayıda kararı bulunduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen davacı payı nedeniyle tesis edilen ipotek karşılığının arttırılması istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Bölge Adliye Mahkemesince ipotek bedelinin arttırılması isteminin kabulüne karar verilerek, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 17 nci maddesinin son fıkrası uyarınca bedel takdirleri ve itirazların 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun değer biçmeye ilişkin hükümlerine göre yapılacağı düzenlendiğinden, öncelikle dava konusu taşınmazda davacının ipotek alacağına dönüşen pay miktarı belirlendikten sonra, arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazda taraflara dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden, benzer nitelikte ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için yeniden imkân tanınması,

lüzumu halinde yeniden resen emsal getirtilmesi ve bu emsallere göre dava tarihi esas alınarak değer biçilmesi için oluşturulacak bilirkişi kurulu eşliğinde keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerektiği gözetilmeksizin, yanılgılı değerlendirmeyle hukuki yarar yokluğundan davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davacı idare vekilinin temyiz itirazlarının kabulüne,

2. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davacı idareden peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine,

Dosyasın 6100 sayılı Kanunun 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası gereğince Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,