Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/14036 K.2025/10285

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin ve ecrimisilin tahsili istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu Van ili, ..., ... Mahallesi, 105 ada 1 parsel sayılı taşınmaza davalı idarece fiilen el atıldığını belirterek taşınmazın bedelinin davalı idareden tahsiline ve ecrimisile karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıya ait dava konusu taşınmaz üzerinde davalı kurum tarafından çalışma yapılmadığını, uzlaşma dava şartının uygulanmadığını, tazminat ve ecri misil talebinin zaman aşımına uğradığını, yargı yolunun caiz olmadığını,husumet itirazında bulunduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı idare vekili istinaf dilekçisinde özetle; yerel mahkemece yeterli araştırma ve inceleme yapılmadığını, dava konusu parsellere idarenin herhangi bir müdahalesinin söz konusu olmadığını, yasal mevzuatta açıkça dere, çay, nehir ve akarsuların özel mülkiyete konu olamayacağı belirtilmesine rağmen taşınmazın dere yatağı geçen kısmı da vatandaşın adına tescil edildiğini, davanın müvekkil idare açısından husumet yokluğundan reddine karar verilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmazın çayır vasfında olduğunu ve işlemeli tarım arazisi olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını,

bilirkişilerin işlemeli tarım bitkileri münavebesi üzerinden gelir tespiti yapılmasının izahının olmadığının, taşınmaz için çok yıllık bir bitki olan yoncanın buğday gibi tek yıllık bitkilerle birlikte münavebeye alınmasının doğru olmadığını, fen bilirkişi raporunda dava konusu taşınmazın mevcut dere etki alanında olduğunun tespit edildiğini, kadimden beri dere yatağı olup olmadığı hava fotoğraflarıyla araştırılması gerektiğini, taşınmazın dere yatağında olduğu ve taşınmazın maliklerinin hiç bir zaman taşınmaz üzerinden ürün elde etmediklerini, bir kısmı kendiliğinden oluşmuş doğal nehir yatağı içerisinde bulunan,

idarenin herhangi bir faaliyetinden kaynaklanmayan ve nehir yatağında bulunması nedeniyle tapulama harici tutulması gereken parselde tamamen doğal sebeplerle aşınma ve kıyı oyulmaları sonucu oluşan toprak kayıplarından dolayı idarenin sorumlu tutulmak suretiyle burada kamulaştırma yapılması talebinin haksız kazanç sağlamaya yönelik olduğunu belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın kuru tarım arazisi olduğu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca o yörede mutad olarak ekilen münavebe ürünleri buğday ve yonca verileri esas alınarak olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilerek taşınmazın metrekare birim fiyatının 31,71 TL olarak hesaplanmasında, hesaplamaya esas alınan ürünler ile kapitalizasyon faiz oranının % 4 olarak alınmasında,

dosya kapsamı ve Kadastro Genel Müdürlüğü Parsel Sorgulama Sisteminden edinilen bilgilere göre özelliği ve durumu dikkate alındığında % 10 oranında objektif değer artışı uygulanmasında kamulaştırmasız el atma bedelinden davalı tarafın sorumlu tutulmasında, ecrimisilin hesaplanmasında ve miktarında,devamlı olarak dere yatağı haline gelen kısmın tapudan terkinine karar verilmesinde, E1 harfi ile gösterilen taşlık alanın eski hale getirme bedeli ve kamulaştırma bedeli karşılaştırıldığında kamulaştırma bedeli daha düşük olduğundan bu yerin kamulaştırılmasında,

dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesinde istinaf edenin sıfatı ve istinaf sebeplerine göre gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü hususları tekrar etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Dava konusu taşınmazın 1969, 1988 ve 2001 yıllarına ait hava fotoğrafları getirilerek yapılan incelemede 07.02.2024 tarihli fen bilirkişi raporuna göre " Dava konusu taşınmazın güneyinde bulunan ve taşınmaza isabeti bulunan derenin 1969 yılı öncesinde de mevcut olduğu görülmüştür" diye belirtildiği , 11.02.2024 tarihli hükme esas raporda da "dava konusu taşınmaza isabeti bulunan derenin (D1, D2 D3, D4 ve D5 ile gösterilen toplam 5577,63 m2 yüzölçümlü) 1969 yılı öncesinde de mevcut olduğu kadim dere yatağı özelliklerine sahip olduğunun belirtildiği,

kumluk ve taşlık alan olarak gösterilen Taşlık1 ile gösterilen 4152,77 m2 ve E1 ile gösterilen 5.896,08 m2 yüzölçümlü kısımlarının da hava fotoğraflarında tespit edilemediği, sonradan oluştuğu" şeklinde belirtildiği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda da bu kısımların ıslah edilerek ileriki dönemlerde kullanılacağı belirtilmesine rağmen, davanın tüm bu kısımları (D1, D2 D3, D4 ve D5 ile gösterilen toplam 5577,63 m2 yüzölçümlü ve Taşlık1 ile gösterilen 4152,77 m2 ve E1 ile gösterilen 5.896,08 m2) için yeterli araştırma yapılmadan davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.

2. Dava konusu taşınmaza ait kök tapu ve kadastro tutanaklarının okunaklı suretlerinin dosya arasına alınarak, taşınmazın tapu kaydının tesisinden öncesini de gösterecek şekilde dava tarihine kadar olan döneme ait hava fotoğraflarının dosya arasına alındıktan sonra, fotoğrometri ve jeoloji uzmanı bilirkişisi eşliğinde mahallinde yeniden keşif yapılarak yıllar itibarıyla taşkın altında kalan bölümünde genişleme olup olmadığı ve dava konusu taşınmazın hangi mevsimlerde ne kadar süre ile taşkın altında kaldığı mevcut hali ile tarım yapılmasının mümkün olup olmadığı,

taşkının sürekli olup olmadığı ve tarımsal olarak kullanılabilir hale getirilip getirilemeyeceği, taşınmazın el atıldığı tespit edilen kısmının taşınmazın ayrıntılı fotoğrafları da çekilerek, çekilen fotoğrafları üzerinden işaretlenip koordinatlarını gösterir rapor alınmak suretiyle el atmanın varlığı ve zamanı somut olarak araştırılarak varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı olarak karar verilmesi hatalıdır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalı idare vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2.Davalı idare vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,