Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/881 K.2024/6645

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle;...Mahallesi 164 ada 8 (ifrazen 164 ada 18) parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini, yol olarak terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın Karayolları Genel Müdürlüğünün kamulaştırmaya esas tutulan 12.491,63 m²lik kısmının üzerinde yer aldığı esas zeminin; belediyenin tüm imkanlarından yararlandığını, ana yola cepheli konumda olduğunu, davacı ... Müdürlüğünün kamulaştırma bedeli olarak belirlediği bedelin, taşınmazın tüm özellikleri göz önüne anıldığında düşük kaldığını, bedele dair değer saptanmasında ...

Emlakçılar Odasından emsal fiyat yönünden bilgi alınmasını ve emsal fiyatın göz önüne alınarak kamulaştırma bedelinin dava tarihindeki verilere göre belirlenmesini talep ettiğini, dava konusu taşınmazda yer alan zeytin ağaçlarının haricinde taşınmazdan tarım yapılarak da yararlanılabildiğini, taşınmazın tarıma elverişli olması hususunun yıllık gelir hesaplaması yapılırken göz önüne alınması gerektiğini, taşınmazdaki zeytin ağaçlarından elde edilen gelirin ağaç yaşları da her bir ağaç için ayrı ayrı olacak şekilde dikkate alınarak hesaplanması gerektiğini belirterek, davanın açılmasına davacı ...

Müdürlüğünün sebebiyet verdiğinin keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak taşınmazın gerçek bedelinin tespitini, yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma bedelinin tespiti ile derhal davalıya ödenmesine ve dava konusu taşınmazın tapu kaydıının iptali ile davacı idare adına tesciline ve yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen kamulaştırma bedelinin çok yüksek olduğunu, raporun hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın özelliklerine göre bedelin çok düşük olduğunu, üretim masraflarının yüksek hesaplandığını, faiz hükmünün hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kapama zeytin bahçesi niteliğindeki dava konusu taşınmaza olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir üzerinden değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmediği, dava konusu taşınmazın önceden de aynı karayoluna cepheli olması ve ...ilçe merkezine yakınlığı dikkate alınarak objektif değer artışı uygulanmasının doğru olduğu; ancak yapılan inceleme sonucunda; hükme esas alınan 21.10.2021 tarihli bilirkişi kurulu raporunda, taşınmazın sulanabilir kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğu kabul edilerek,

2017 yılı ...İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin esas alındığı ve maliyet cetvelinde yer alan masraflar ile brüt gelir dikkate alındığında üretim giderlerinin brüt gelirin %50'sinden fazla olduğu belirlendiğinden, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi içtihatları dikkate alınarak,

ekonomik tarım yapılabilmesi için üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ü oranında alınmasının uygun olacağından, bilirkişi raporunda belirlenen özelliklerine göre %75 oranında objektif değer artışı uygulanarak Bölge Adliye Mahkemesince 5.621,23 TL fark bedel depo ettirildiğini ve kabule göre de Mahkemenin ilk kararında davanın usulden reddine karar verildiği anlaşıldığından, ikinci karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesi gerektiğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin üçüncü alt bendi uyarınca yeniden esas hakkında karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanın dört ay içinde sonuçlandırılamaması hâlinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitiminden itibaren kanuni faiz işletilir hükmü iptal edildiğinden kamulaştırma bedelinin tespiti davalarında artık kanuni faiz işletilemeyeceğini, buna rağmen istinaf mahkemesinin 25.10.2023 tarihli kararının "B-4" sayılı maddesinde kanuni faizin uygulanmasına hükmettiğini, Anayasa Mahkemesinin bazı iptal kararlarının ileri bir tarihte yürürlüğe girmesine karar verebildiğini; ancak anılan kararında böylesi ileri bir tarih belirlenmediğine göre iptal kararının sonuçlarını derhal doğurması gerektiğini, kamulaştırma bedeli 2017 yılındaki verilere göre belirlenmiş olup enflasyon karşısında eridiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Kapama zeytinlik niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir.

4. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır. Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan. “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun. “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile.

“Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline dava tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması yerindedir.

5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irad kaydına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,