Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/707 K.2025/11787

Taraflar arasındaki yargılamanın iadesi ve kamulaştırılan taşınmazların 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun(2942 sayılı Kanun) 23 üncü maddesi gereği geri alım istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin murisi davacı....'a ait olan .... ili, ..., ...

Köyünde bulunan 2 ada 9 parsel ve 20 ada 253 parsel sayılı taşınmazların İmar ve İskan Bakanlığının 11.06.1974 tarihli kararı ile kamulaştırıldığını, yasal süre içerisinde kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem yapılmadığını, Eskişehir 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 1980/363 Esas, 1983/310 Karar sayılı dosyasında kamulaştırılan taşınmazların iadesi davası açıldığını, yargılama süreci içerisinde bilirkişi raporu ile taşınmazlar üzerinde kamulaştırma amacına uygun bir tesis yapılmadığı tespit edilmesine rağmen davacıya ait taşınmazlar bir tesis için birçok taşınmazlarla birlikte kamulaştırıldığını belirterek davanın reddine karar verildiğini,

taşınmazların bulunduğu kısımda uzun yıllardır inşaata başlanmadığını, taşınmazın Mimarlık Fakültesi yapılması için kamulaştırılmasına rağmen Mimarlık Fakültesinin başka yere yapılması ve bu arazinin çok uzun yıllardır atıl bırakılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlali niteliğinde olduğunu belirterek, 1980/363 Esas, 1983/310 Karar sayılı kararın yargılamanın iadesi sonucunda iptal edilmesi ve taşınmazların tapusunun iptali ve malikleri adına tapuya tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu ... ili, ..., .... Mahallesinde bulunan 2 ada 9 parsel numaralı taşınmazın yenilemenin tescili sonucu .... ilçesi, .... Mahallesi 16586 ada 2 parsel sayılı 762,22 m² yüzölçümlü taşınmaz olarak taşınmaz olarak tapuya tescil edildiğini, dava konusu diğer taşınmaz olan .... ili, ..., .... Köyü 20 ada 253 parsel sayılı taşınmazın ise yenilemenin tescili sonucu .... ilçesi, ...

Mahallesi 16584 ada 7 parsel sayılı 30.039,77 m² yüzölçümlü taşınmaz olarak tapuya tescil edildiğini, 18 Ağustos 1993 tarihli ve 21672 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 496 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince anılan taşınmazların ....

Üniversitesi Rektörlüğüne devredildiğini, müvekkil Üniversitenin taşınmazları arasında da yer almadığını ve bu davanın Üniversite ile hiçbir ilgisinin bulunmadığını, bahsedilen sebeplerle haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın husumet yönünden ve esasa girilmesi halinde esas yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazların tapuda .... Mahallesi 16586 ada 2 parsel ve 16584 ada 7 parsel olarak Üniversite mülkiyetinde kayıtlı olduğunu, dava konusu taşınmazların ...

Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisinin 18.01.1975 tarihli ve 54 sayılı yönetim kurulu kararı gereğince kamulaştırılmasına karar verildiğini, 2 ada 9 parsel için 1900 TL 2022 ada 253 parsel için 75.100,00 TL kıymet takdiri yapıldığını ve bu bedellerin 13.02.1975 tarihinde ..... Bankası .... Şubesine yatırıldığını, tapuda ferağ verilmesi için parsel maliklerine tebligat yapıldığını 11.02.1976 tarihli ve 951 yevmiye numaralı ile taşınmazların mülkiyet ....

Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisine geçtiğini, dava konusu ada, pafta ve parsel ile aynı durumda olan Üniversitenin kanal boyundaki diğer ada, pafta ve parselleri .... Büyükşehir Belediyesince park ve rekreasyon alanı olarak ilan edildiğini, bu nedenle Üniversitenin bu alanlarında yapılaşmasına izin verilmediğini, bahsedilen nedenlerle haksız ve mesnetsiz açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazların tamamının kampüs alanı dışında kaldığını, imar planında dahi kampüs alanı içinde değil park, yol, rekreasyon alanı içinde kaldığını, kamulaştırma maçına dönük hiçbir işlem yapılmadığı Anayasa Mahkemesinin benzer kararları gereği 2942 sayılı Kanun’un 23 ncü maddesi uyarınca, taşınmazların önceki maliklerine iadesine ve bu bağlamda tapularının iptaline ve davacılar adına tapuya tesciline karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazların İmar ve İskan Bakanlığının 11.06.1974 tarihli kararı ile kamulaştırıldığı, yasal süre içerisinde kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem yapılmadığı belirtilerek Eskişehir 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1980/363 Esas, 1983/310 Karar sayılı dosyasında kamulaştırılan taşınmazların iadesi davası açıldığı, geri alım şartları oluşmadığından davanın reddine karar verildiği,

eldeki davada davacılar tarafından 1980/363 Esas, 1983/310 Karar sayılı kararın yargılamanın iadesi sonucunda iptal edilmesi ve taşınmazın tapusunun iptali ve malikleri adına tapuya tesciline karar verilmesi talep edilmiş ise de 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 375 nci maddesinde düzenlenen yargılamanın iadesi nedenleri olarak sayılan hususların hiçbiri somut uyuşmazlıkta oluşmadığından 1980/363 Esas, 1983/310 Karar sayılı kararın yargılamanın iadesine ilişkin isteminin reddine karar verilmesi doğru olduğu gibi,

dava konusu taşınmazların üniversite binaları yapımı için değil üniversite kampüsü içinde tarımsal deneme fidanlık sahası amacı için kamulaştırıldığı, sonrasında imar uygulaması ile muhtelif parsellere gittiği, imar planı değişikliği yapılarak, ... alan, park yol, porsuk yatağı olarak düzenlendiği,

kamulaştırma amacının, kamulaştırılan taşınmazların bütünü için değerlendirilmesi gerekli olup, kamulaştırılan tüm taşınmazlar üzerine bina ya da tesis yapılmasının beklenemeyeceği, dava konusu taşınmazların, imar planındaki durumlarına göre kamuya özgülenme halinin devam ettiği başka bir ifade ile özel mülkiyete konu olabilecek şekilde konut ya da ticaret alanına çevrilmediği hususları göz önüne alındığında; kamu yararı kullanım sürecinin devam ettiği ve bu doğrultuda, 2942 sayılı Kanun’un 23 ncü maddesi koşulları oluşmadığı anlaşıldığından,

bu istem bakımdan da davanın reddine dair kararda bir isabetsizlik görülmediğinden davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

C. Gerekçe

1. Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesi uyarınca; kamulaştırılan taşınmazın geri alınabilmesi için kamulaştırma bedelinin kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem ve tesisat yapılmamış olması ve kamu amacına yönelik hiçbir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz malın olduğu gibi bırakılması gerekir. Geri alma hakkının doğmasından itibaren 1 yıl içinde kullanılmayan hak düşer. Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmazların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek geri alma hakkının doğumu taşınmazların tümüne göre belirlenir.

3. Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, dava konusu taşınmazların, imar planındaki durumlarına göre kamuya özgülenme halinin devam ettiği başka bir ifade ile özel mülkiyete konu olabilecek şekilde konut ya da ticaret alanına çevrilmediği hususları göz önüne alındığında; kamu yararı amacı kullanım sürecinin devam ettiği gözetildiğinde 2942 sayılı Kanun’un 23 ncü maddesi koşulları oluşmadığından ve yargılamanın iadesi şartları oluşmadığından davanın reddine karar verilmesi yerindedir.

4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,