Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/9931 K.2025/16403

I. YARGI YERİ BELİRLENMESİNE KONU KARARLAR

A. Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16.06.2016 Tarihli ve 2015/194 Esas, 2016/217 Karar Sayılı Kararı Davanın kabulüne karar verilmiş olup kararın bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesince 17.05.2021 tarihli ve 2021/1658 Esas, 2021/3247 Karar sayılı kararıyla bozulmasına karar verilmiştir.

B. Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 11.09.2024 Tarihli ve 2022/324 Esas, 2024/898 Karar Sayılı Kararı

Somut uyuşmazlıkta; yargılama sırasında Hakimler ve Savcılar Kurulunun 04.07.2024 tarihli ve 32592 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 03/07/2024 tarihli 1270 karar sayılı kararı ile Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün, .. ilçesinde adliye teşkilatı kurulduğu, .. ilçesinin .. adliyesinin yargı alanından çıkartılması ile ... mahkemelerinin yargı çevresinin ... ilçesi mülkî sınırları olarak belirlendiği, bu nedenle dava konusu taşınmazın bulunduğu ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin kesin yetkili, 18.06.1958 tarih ve 1957/21 Esas, 1958/10 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu Kararına göre, yetkinin kamu düzenine ilişkin olduğu hallerde adli teşkilattaki değişikliklerin yetki ve görev bakımından re’sen dikkate alınacağının belirtildiği gerekçesiyle dava dosyasının resen görevli ve yetkili ... Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine devredilmesine/gönderilmesine karar verilmiştir.

B. ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24.10.2024 Tarihli ve 2024/166 Esas, 2024/33 Karar Sayılı Kararı

Mahkemece hüküm fıkrasında "gönderme" kararı verildiği, gönderme kararının "iş bölümü" halinde verilebilecek bir karar türü olması, mahkeme ile Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesi arasındaki ilişkinin "iş bölümü ilişkisi" olmaması, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (6100 sayılı Kanun) "gönderilmesine" şeklinde bir hükmün yer almadığı,

ortada geçiş hükmü niteliğinde bir yasal düzenleme olmaksızın, sırf Kurul'un yargı çevresi belirlemeye ilişkin kararı ile tabii hakim güvencesini garanti eden Anayasa hükmü çiğnenerek derdest dosyaların "devredilmesine/gönderilmesine kesin" olarak karar verilerek başka mahkemeye gönderilmesinin düşünülemeyeceği, dava açmanın yargılama hukukuna ilişkin en önemli sonuçlarından biri davanın açılması anında görevli ve yetkili olan mahkemenin artık sabit hale gelmesi olduğu,

bu ilkeye göre sonradan ortaya çıkan değişikliklerin görevi ve yetkiyi etkilemeyeceği, bu çerçevede ortaya çıkan ikinci önemli sonuç da mahkemenin davayı inceleme zorunluluğunun doğması olduğu, nitekim yasa değişikliklerinde dahi ayrı ve açık bir geçiş hükmü yoksa mahkemeler görevsizlik/yetkisizlik kararı vererek ellerinde derdest bulunan dosyaları yeni kurulan mahkemeye gönderilemeyeceği, Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından usulüne uygun olarak kabul edilecek yetki uyuşmazlığına yönelik verilen herhangi bir yetkisizlik kararı bulunmadığı gerekçesiyle mahkemenin yetkisizliğine kararı verilmiştir.

C. Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16.04.2025 Tarihli ve 2024/784 Esas, 2025/186 Karar Sayılı Kararı Ayni hakka ilişkin taşınmaz mal davalarına bakılmakta iken, taşınmaz malın bulunduğu yerde, mahkeme teşkilatı kurulur veya o yer bir kaza çevresine alınırsa kamu düzeniyle ilgili bu durum karşısında mahkemece doğrudan doğruya (re'sen) tarafların yetki itirazında bulunmalarını beklemeden yetkisizliğine karar vererek dava dosyasını taşınmaz malın bulunduğu yer mahkemesine gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.

II. GEREKÇE

A. Uyuşmazlık

Uyuşmazlık, zorunlu geçit hakkı istemine ilişkindir.

B. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanun’un (6100 sayılı Kanun) “Taşınmazın aynından doğan davalarda yetki ” başlıklı 12 nci maddesi şöyledir: " Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. İrtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Bu davalar, birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde, diğerleri hakkında da açılabilir."

2. Yargııtay Hukuk Genel Kurulu 'nun 24.11.1965 tarihli ve 1965/6-1030-437 sayılı kararı.

C. Değerlendirme

1. Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 03.07.2024 tarihli ve 1270 karar numaralı kararıyla ... ilçesinin .. adliyesinin yargı alanından çıkartılması ile ... mahkemelerinin yargı çevresinin coğrafi durum ve ulaşım imkânları, iş yoğunluğu ile birlikte sosyo kültürel ve sosyo ekonomik faktörler de dikkate alınmak suretiyle ... ilçesi mülkî sınırları olarak belirlenmesine, ... mahkemelerinin yargı çevresinin .. ilçesi mülkî sınırları olarak değiştirilmesine karar verilmiştir.

2. Dosya kapsamında yapılan incelemede davaya konu taşınmazın ... ili, ... ilçesinde bulunduğu, ayni hakka ilişkin taşınmaz mal davalarına bakılmakta iken, taşınmaz malın bulunduğu yerde, mahkeme teşkilatı kurulur veya o yer bir kaza çevresine alınırsa kamu düzeniyle ilgili bu durum karşısında mahkeme doğrudan doğruya (re'sen) tarafların yetki itirazında bulunmalarını beklemeden yetkisizliğine karar vererek dava dosyasını taşınmaz malın bulunduğu yer mahkemesine gönderilmesi gerektiği anlaşılmakla uyuşmazlığın ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

III. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 6100 sayılı Kanun’un 21... nci maddeleri ile 5235 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,