Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2011/12756 K.2012/156

Mahalli mahkemesinden verilmiş bulunan yukarıda tarih ve numarası yazılı önalım davasına dair kararın temyiz incelemesi duruşmalı olarak davacı tarafından süresi içinde istenilmekle gün tayin edilerek taraflara gönderilen davetiyelerin tebliğ edilmesi üzerine belli günde davacı vekili Av.... ve davalı asil ... geldiler. Hazır bulunanların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği görüşülüp düşünüldü.

Uyuşmazlık,önalım hakkına konu edilen payın iptali ile davacı adına tesciline ilişkindir. Mahkemece davanın süre yönünden reddine karar verilmesi üzerine hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Önalım hakkı paylı mülkiyet hükümlerine tabi taşınmazlarda bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını kısmen veya tamamen üçüncü bir kişiye satması halinde diğer paydaşlara bu satılan payı öncelikle satın alma yetkisi veren bir haktır. Bu hak paylı mülkiyet ilişkisi kurulduğu anda doğar ve satışın yapılmasıyla da kullanılabilir hale gelir.

Önalım hakkı alıcıya karşı ancak dava açmak suretiyle kullanılır. Türk Medeni Kanunu’nun 733 / 3. maddesi hükmüyle yapılan satışın alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirme yükümlülüğü getirilmiştir.

Önalım hakkı satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her halde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücü süre olup mahkemece kendiliğinden göz önünde bulundurulması gerekir.

Olayımıza gelince; dava konusu edilen payların ilişkin bulunduğu 831-832 ve 833 No’lu parsellerin paydaşlarından ...’ün taşınmazlardaki 122880 / 1105920’şar paylarını 16.10.2006 tarihinde 19.500 bedelle davalı ...’a satması üzerine, davacı satıştan rastlantı sonucu haberdar olduğunu iddia ederek 4.7.2008 tarihinde Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açtığı dava ile önalım hakkının tanınmasını istemiştir.

Uyuşmazlığın satış tarihi itibariyle 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre çözümlenmesi gerekir. Anılan yasanın 733 / 3 maddesinde yukarda açıklandığı üzere satışın alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığı ile bildirilmesi yükümlülüğü getirilmiştir. Yasal önalım hakkının kullanılması için gerekli sürenin başlaması konusunda geçerli olan kural “öğrenme” olgusu değil “bildirim” olgusudur.

Bu bildirim de herhangi bir bildirim değil noter aracılığı ile yapılacak bildirimdir. Madde metninde “bildirilir” şeklinde kullanılan ifade kesinlik taşıdığı gibi, sürenin “bildirimden” başlayacağı da devamı fıkrada açıkça ve kesin olarak ifade edilmiştir. Bu açık düzenleme karşısında süre mutlaka bildirimden itibaren başlayacağından bildirim yapılmamışsa hak sahibinin satışı öğrendiği ileri sürülerek sürenin başlatılması ve hak düşümü sonucunu doğurması olanaklı değildir.

Bir başka deyişle yasal önalım hakkının kullanılması için öngörülen üç aylık hak düşürücü süre satışın önalım hakkı sahibine alıcı veya satıcı tarafından noter aracılığı ile bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Önalım hakkı sahibinin satışı kesin olarak başka bir şekilde öğrenmiş olması sürenin işlemesine yol açmaz. Bu hüküm emredici nitelikte olup Hukuk Genel Kurulu’nun 13.4.2005 gün ve 2005 / 6-230 esas 2005 / 244 karar sayılı kararı da bu doğrultudadır.

Her ne kadar dava başlangıçta Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılmış ise de, idari sınırlarda yapılan değişiklik sonucu mahkemece yetkisizlik kararı verilerek dosyanın Gaziosmanpaşa Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmesine hükmedilmiştir.Hükmün 12.1.2009 tarihinde kesinleşmesinden sonra, davacının aynı tarihli başvurusu üzerine dosya yetkili Gaziosmanpaşa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilerek 27.3.2009 tarihinde esasa kaydedilmiştir.

Yetkisizlik kararı ile gönderilen dava, açılan ilk davanın devamı niteliğinde olup yetkisiz mahkemede dava açılması ile kazanılmış olan zamanaşımının kesilmesi, hak düşürücü sürenin korunması gibi haklar saklı tutulmuş olur.

Yetkisizlik kararı ile gönderilen dava dosyası yetkili mahkemede 27.3.2009 tarihinde esasa kaydedilmiş ve bu tarih itibariyle 16.10.2006 tarihinde yapılan pay satışına nazaran iki yıllık hak düşürücü süre dolmuş ise de, yetkisiz mahkemede öğrenme tarihine göre dava 4.7.2008 tarihinde iki yıllık hak düşürücü süre içinde açılmıştır.Bu durumda mahkemece yapılacak iş, davanın süresinde açıldığının kabulü ile işin esası incelenerek sonucuna göre bir karar verilmesinden ibaret olup bu yön gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.