Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2014/4766 K.2014/7245

Mahalli mahkemesinden verilmiş bulunan yukarıda tarih ve numarası yazılı alacak davasına dair kararın temyiz incelemesi duruşmalı olarak davacı ve davalı tarafından süresi içinde istenilmekle gün tayin edilerek taraflara gönderilen davetiyelerin tebliğ edilmesi üzerine belli günde davacı vekili Av. T.. D.. ve davalı vekili Av. İ.. K.. geldiler. Hazır bulunanların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği görüşülüp düşünüldü. Dava, 2005 ve 2006 yıllarına ilişkin bakiye rödovans bedelinin tahsili istemine ilişkindir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı vekili; müvekkili ile davalı arasında 10.09.1971 tarihli rödovans sözleşmesi imzalandığını, sözleşme ile davacının sahibi olduğu ruhsatlı maden sahasını davalıya rödovans karşılığı devrettiğini, sözleşme ve kesinleşen yargı kararları uyarınca rödovans bedelinin üretilen madenin ton satış fiyatının %6,5’i olarak belirlendiğini, sonraki süreçte davalının maden sahasının bir bölümünü alt kira sözleşmeleri ile dava dışı firmalara devrettiğini,

2005 yılına ilişkin olarak dava dışı alt kiracı P.. ve Ö... unvanlı maden şirketlerinin ürettiği kömür miktarının 32.800 ton olup 2005 yılı için ton başı 75 TL ortalama satış fiyatı üzerinden hesaplanması gereken bakiye 73.779,19 TL rödovans bedelinin ödenmediğini,

keza 2006 yılı için davalının doğrudan üretip sattığı kömürlerden elde ettiği gelirin %6,5’i ile birlikte dava dışı alt kiracı Ö... şirketinin ürettiği kömürün ton başı 90 TL ortalama satış fiyatı üzerinden hesaplanması gereken 258.215,36 TL bakiye rödovans bedelinin ödenmediğini belirterek işlemiş faiz ile birlikte toplam 401.473,25 TL rödovans alacağının davalıdan tahsiline asıl alacağa dava tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasına karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili ise, taraflar arasındaki 10.09.1971 tarihli sözleşme ve eki tarihsiz protokole göre 1997 yılından itibaren rödovans tahakkuklarının yıl sonu şirket bilançosunda yer alacak toplam hasılata göre hesaplanarak takip eden Nisan ayı sonuna kadar ödeneceğinin kararlaştırıldığını, 2001-2004 yılları rödovans alacaklarının Ankara 4. Ticaret Mahkemesinin 2006/523 esas ve 2007/443 karar sayılı kararıyla belirlendiğini, bu kararın Yargıtay'dan geçerek onandığını, bu hesaplamaya göre rödovans bedelinin hesaplanarak ödendiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece 21.11.2012 tarihli bilirkişiler kurulu raporu ve ek raporda belirtilen hesaplamalar doğrultusunda 356.676,61 TL bakiye rödovans alacağı ve 61.837,63 TL işlemiş faizin tahsiline karar verilmiştir.

1. Dosya kapsamına, toplanan delilere, hükmün dayandığı gerekçelere göre davacı ve davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir. 2. Davacı vekilinin ortalama ton kömür satış fiyatlarına ilişkin temyiz itirazlarına gelince: Davada dayanılan ve hükme esas alınan 10.09.1971 tarihli rödovans sözleşmesi ve bu sözleşmeye ek olarak düzenlenen protokole ilişkin uyuşmazlık bulunmamaktadır. Taraflar

arasında görülüp kesinleşen Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 1994/919 esas 1994/694 sayılı kararı ile rödovans oranı ton başına satış bedeli üzerinden %6,5 olarak belirlenmiştir. Rödovans sözleşmesine ek olarak imzalanan Protokolde. 1997 yılından itibaren rödovans tahakkuklarının yıl sonu şirket bilançolarında yer alacak toplam satış hasılatına göre hesaplanarak takip eden yılın Nisan ayı sonunda ödeneceği kararlaştırılmıştır.

Bu kararlaştırma davalının bizzat üretip satışını gerçekleştiği kömüre ilişkin olup sahadaki alt kiracıların üretim ve satışlarından kaynaklanan alacağın ne şekilde hesaplanacağı uyuşmazlığın konusunu oluşturmaktadır.

Konuya ilişkin olarak taraflar arasında görülüp kesinleşen Ankara 4. Ticaret Mahkemesinin 2006/523 esas sayılı dosyasından verilen kararda; alt kiracıların üretimi nedeniyle hesaplanacak rödovansın davalının bizzat üretimini yapıp sattığı kömürün yıllık satış fiyatları ortalamasına göre hesaplanması gerektiği belirtilmiştir. Davalı üretimini gerçekleştirdiği kömür miktarını 2005 yılı için 47.742 ton, 2006 yılı için 38.419 ton olarak beyan etmiştir.

Keza davalının bizzat ürettiği kömürlerden elde ettiği hasılatın 2005 yılı için 3.705.628,47 TL ve 2006 yılı için 2.916120.01 TL olduğu konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.

Mahkemece, davalının uyuşmazlığa konu dönemde bizzat üretip sattığı kömür miktarının belirlenmesi, keza davalının defter ve kayıtlarında yer alan fiyatlar da araştırılarak üretilip satılan kömür fiyat ortalamalarının bulunması elde edilen bu veriler üzerinden mahkemece uyuşmazlığa konu dönemde ortalama ton satış fiyatının belirlenerek, dava dışı alt kiracılar tarafından gerçekleştirilen üretimler nedeniyle davacıya ödenecek rödovans bedelinin belirlenmesi konusunda bilirkişi incelemesi yapılması,

raporlar arasında bir çelişki doğarsa bu çelişkinin tarafların ve yargıtayın denetimine elverişli olacak şekilde gerekçeleri ile birlikte giderilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir.

3-Davalı vekilinin mahsuba yönelik temyiz itirazlarına gelince;

Davalının dolaysız satışları nedeniyle rödovans hesabına esas satışları toplamı 2005 yılı için 4.711.032,81 TL ve 2006 yılı için 3.718.696,93 TL olarak belirlenmiş olup bu konuda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Dolaysız satışlar nedeniyle 2005 yılı tahakkuku olarak davalı tarafından 238.849,36 TL ödeme yapılmış olup ödenen bu tutar içinde davalının alt rödovançıların üretiminden elde ettiği 1.005.404.34 TL gelir de beyan edilmiştir.

Davalının alt rödovansçıların üretiminden elde ettiği gelir üzerinden %6,5 rödovans payının davacıya ödenmiş olması karşısında ödenen bu meblağın alacak hesabında nazara alınmaması keza yanı şekilde davalının 2006 yılı dolaysız satışları nedeniyle davacıya ödeyeceği rödovans bedeli hesaplanırken davacının alt rödovansçıların üretiminden elde ettiği 802.575,92 TL’ye yönelik olarak bu bedelin dolaylı ve dolaysız satışlar bakımından mükerrer tahsilata yol açmayacak şekilde hesaplamada nazara alınmaması usul ve yasaya aykırı olmuştur.