Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2014/5312 K.2014/8818

Mahalli mahkemesinden verilmiş bulunan yukarıda tarih ve numarası yazılı kira bedelinin tespiti davasına dair karar, davacı ve davalı tarafından süresi içinde temyiz edilmiş olmakla, dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği görüşülüp düşünüldü. Dava, kira bedelinin tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı ve davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı dava dilekçesinde, davalının 01.06.2003 Başlangıç tarihli 3 yıl süreli kira sözleşmesi ile kiracısı olduğunu, davalıya 04.05.2012 tarihinde tebliğ edilen ihtarname ile kira parasının 01.06.2012 tarihinden itibaren 1500,00 TL ye arttırması istendiğini, davalının kabul etmediğini belirterek, kira parasının 01.06.2012 tarihinden itibaren aylık 1500,00 TL olarak tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davacı ödenen kira parasının emsallere uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece ön inceleme duruşmasında, davanın 19.07.2012 tarihinde açılmış olması nedeniyle taraflar arasındaki uyuşmazlıkta 6098 Sayılı Yasa hükümleri uygulanması gerektiğini, buna göre TBK'nun 345 maddesi gereğince kiracıya 30 gün önce kira bedelinin arttırılması için ihtarda bulunulmadığını belirterek, davacıya kira bedelinin tespitini 01.06.2013 tarihinden itibaren isteyip istemediğini bildirmesi için mehil vermiş, davacı vekili 08.05.2013 tarihli dilekçesinde, kira bedelinin 01.06.2012 tarihinden itibaren tespitini istemelerinin yasaya uygun olduğunu, mahkeme aksi kanaatte ise 01.06.2013 tarihinden itibaren tespitini talep etmiştir.

23.05.2013 tarihli celsede ise 01.06.2013 tarihinden itibaren kira bedelinin tespitini istediğini beyan etmiştir. Mahkemece yargılama sonunda kira bedelinin 01.06.2013 tarihinden itibaren tespitine karar verilmiş, hüküm davacı ve davalı tarafından temyiz edilmiştir. Davacı Temyiz dilekçesinde ayrıca tespitin 01.06.2012 tarihi itibariyle yapılması gerektiğini belirterek bu yönünden de kararın bozulmasını istemiştir.

HMK'nun 33 maddesindeki “Hâkim, Türk kanunlarını kendiliğinden uygulamak zorundadır.” hükmü gereğince bir davada olayları açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme Hâkime aittir. BU nedenle tarafların hukuki nitelendirmeyi doğru yapmak zorunluluğu yoktur. Başka bir ifadeyle, Hâkim, bildirilen hukuki sebeple bağlı olmayıp, hukuki sebebi kendiliğinden bulup uygulamakla sorumludur.

Öte yandan HMK'nun 24. maddesine göre “Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.” Ancak hakim kanunları uygularken veya davanın aydınlatılması için taraflara açıklama yaparken veya sorular sorarken, tarafları yanıltamaz.

Tarafları yanıltarak HMK'nun 24/3 maddesi gereğince dava konusu üzerinde yargılama sırasında da devam eden tasarruf yetkilerini etkileyecek davranışta bulunamaz. Somut olaya gelince. Davacı 6098 Sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra 19.07.2012 tarihinde kira bedelinin tespiti davası açmıştır. Ne var ki kira bedelinin artırılması istenen dönem başlangıcı TBK'nun yürürlüğe girmesinden önceki bir tarih olan 01.06.2012 tarihidir.

Her ne kadar dava tarihinde TBK hükümleri yürürlüğe girmiş ise de, TBK'nun uygulanması açısından esas olan ölçüt dava tarihi değil, kural olarak “fiil” ve “işlemin” yapıldığı tarihtir. Davacının kira artışı için ihtarname keşide ettiği ve kira bedelinin tespitini talep ettiği tarihlerde, tespit istenen tarihin belirlenmesinde koşullar 21/11/1966 gün ve 19/10 sayılı YİBK ile belirlenmiştir.

Buna göre kira sözleşmesinde artış hükmünün bulunmaması halinde davalının yenilenen dönem başlamasından en az 15 gün önce ihtarda bulunması yahut dava dilekçesinin tebliğ edilmesi zorunlu olup, kiraya veren tarafından 04.05.2012 tarihinde tebliğ edilen ihtarname ile kira parasının 01.06.2012 tarihinden itibaren arttırılması talep ediliğinden, yenilenen dönem başlamasından 15 gün önce ihtar koşulu yerine getirildiğinden davacı, 01.06.2012 tarihinden itibaren kira parasının tespitini talep etme hakkına sahiptir.

Davacının ihtarnamenin keşide edildiği ve kira parasının tespitinin istediği tarihte henüz yürürlüğe girmeyen kanuna uygun davranması beklenmez. Bu durum 6101 Sayılı Türk Borçlar Kanunun Yürürlüğü ve Uygulanma Şekli Hakkındaki Kanunun 1. maddesinin de gereğidir.

Buna göre davacı tarafından kira bedelinin 01.06.2012 tarihinden itibaren tespitini talep etme hakkı bulunduğu halde, Ön İnceleme sırasında mahkeme hâkimince davacı yanıltılarak 01.06.2012 tarihinden itibaren tespit talep edilemeyeceği belirtilerek, davacının dava üzerindeki tasarruf hakkına yanıltıcı şekilde müdahale edilmiştir. Davacı beyan dilekçesinde öncelikle 01.06.2012 tarihi itibariyle kira parasının tespitini istemiştir.

Her ne kadar sonrasında duruşmada 01.06.2013 tarihi itibariyle kira parasının tespitine karar verilsin şeklinde beyanda bulunmuş ise de, Hâkimin bu konuda davacıya açıklamada bulunması için süre vermesi, davacının beyan dilekçesi birlikte değerlendirildiğinde, davacının dava konusu üzerinde serbestçe tasarruf ederek tespit tarihini değiştirmiş olduğu şeklinde yorumlanamaz.

Nitekim davacı bu hususu temyiz dilekçesinde de ileri sürerek, 01.06.2012 tarihinden itibaren kira parasının tespitini istemiştir.

Bu itibarla davacı dilekçesinde, yenilenen dönem olan 01.06.2012 tarihinden itibaren kira bedelinin tespitini istediğinden, yenilenen dönem başlamadan 15 gün önce de kira parasının arttırılması için davacıya ihtarda bulunduğundan, Talep gibi 01.06.2012 tarihinden itibaren kira bedelinin tespiti yerine 01.06.2013 tarihinden itibaren kira bedelinin tespitine karar verilmesi doğru değildir. Hüküm bu nedenle bozulmalıdır